Xuất khẩu cá rô phi: Tìm động lực mới trước rào cản từ các thị trường lớn

Theo số liệu cập nhật mới nhất từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu cá rô phi của nước ta trong tháng 5 năm 2026 tiếp tục duy trì trạng thái tích cực với kim ngạch đạt 14 triệu USD, tăng 18% so với cùng kỳ năm ngoái. Tính chung lũy kế 5 tháng đầu năm, tổng giá trị xuất khẩu mặt hàng cá thịt trắng này đã cán mốc 62 triệu USD, tăng trưởng ấn tượng 101% so với cùng kỳ năm 2025. Con số này khẳng định vị thế ngày càng tăng của cá rô phi Việt Nam trên bản đồ thủy sản quốc tế, đồng thời cho thấy nỗ lực vượt bậc của các doanh nghiệp trong việc tìm kiếm và khơi thông các dòng chảy thương mại mới.

Xuất khẩu cá rô phi Việt Nam tăng mạnh nhưng đối mặt thách thức từ thị trường Mỹ suy giảm và các rào cản bảo hộ của Brazil

Nhìn sâu vào bức tranh thị trường, vị trí đối tác thương mại số một của cá rô phi Việt Nam hiện vẫn thuộc về Brazil. Chỉ tính riêng trong tháng 5, kim ngạch xuất khẩu sang quốc gia Nam Mỹ này đạt 8 triệu USD, nâng tổng giá trị 5 tháng đầu năm lên 34 triệu USD. Như vậy, Brazil đang nắm giữ hơn một nửa tổng cấu trúc giá trị xuất khẩu cá rô phi của cả nước. Đây vừa là bệ đỡ tăng trưởng quan trọng nhưng cũng là "điểm tựa" chứa đựng nhiều rủi ro khi mức độ phụ thuộc của doanh nghiệp nội địa vào thị trường này quá lớn.

Trái ngược với sự sôi động tại Nam Mỹ, thị trường Mỹ - vốn là điểm đến lớn thứ hai tiếp tục kéo dài chuỗi ngày ảm đạm. Trong tháng 5, xuất khẩu sang Mỹ lao dốc tới 53%, chỉ đạt 4 triệu USD; tính chung 5 tháng đầu năm giảm 23% xuống còn 14 triệu USD. Sự suy giảm kéo dài này cho thấy những áp lực nội tại từ lạm phát tiêu dùng và sự chuyển dịch xu hướng sắm sửa của người dân Mỹ, bên cạnh sức ép cạnh tranh khốc liệt về giá từ các nguồn cung đối thủ tại khu vực Mỹ Latinh và Trung Quốc.

Trước áp lực từ hai thị trường chủ lực, điểm sáng lớn nhất của ngành trong những tháng đầu năm lại đến từ nhóm thị trường mới nổi và các quốc gia phát triển có tiêu chuẩn cao. Tại khu vực Trung Đông, dù tháng 5 ghi nhận mức giảm sụt cục bộ do yếu tố mùa vụ và logistics, nhưng lũy kế 5 tháng đầu năm sang Arab Saudi vẫn đạt 3 triệu USD, tăng trưởng tới 87%. Cùng lúc đó, tại khu vực Mỹ Dương, Cộng hòa Dominica duy trì đà cất cánh mạnh mẽ với kim ngạch 5 tháng đạt 2 triệu USD, tăng vọt 147%. Đặc biệt, hai thị trường đòi hỏi khắt khe về chất lượng là Canada và Australia đã ghi nhận mức tăng bứt phá, lần lượt tăng 236% và 123% so với cùng kỳ. Dù quy mô hiện tại của các thị trường này còn tương đối khiêm tốn, nhưng tốc độ tăng trưởng "thần tốc" chính là minh chứng cho thấy cá rô phi Việt Nam đang thích ứng tốt và hoàn toàn có thể bám rễ sâu tại các nền kinh tế lớn.

Tuy nhiên, đứng ở góc độ nhận định thị trường, giới chuyên gia nhận định triển vọng tăng trưởng của ngành hàng này trong nửa cuối năm 2026 sẽ phải đối diện với "luồng gió ngược" từ xu hướng bảo hộ mậu dịch quốc tế. Rủi ro lớn nhất hiện nay nằm ở chính thị trường trọng điểm Brazil, để bảo vệ ngành nuôi trồng thủy sản nội địa, các cơ quan quản lý tại quốc gia này đang liên tục gia tăng rào cản kỹ thuật và thuế quan. Một số bang lớn tại Brazil đã áp dụng hoặc đề xuất nâng thuế ròng (ICMS) đối với sản phẩm cá rô phi nhập khẩu. Thậm chí, bang Pernambuco đã ban hành sắc lệnh tạm thời cấm kinh doanh mặt hàng này dưới nhiều hình thức. Nghiêm trọng hơn, Hạ viện Brazil đang xem xét một dự luật mang tính diện rộng nhằm cấm hoàn toàn việc nhập khẩu cá rô phi.

Thực tế này đặt ngành thủy sản Việt Nam trước một bài toán định vị lại chiến lược, VASEP khuyến nghị các doanh nghiệp xuất khẩu cần nhanh chóng thoát khỏi phụ thuộc vào các thị trường truyền thống, chủ động đa dạng hóa danh mục đối tác thương mại nhằm phân tán rủi ro chính sách. Việc đẩy mạnh khai thác các khu vực tiềm năng còn nhiều dư địa như Canada, Australia, Trung Đông và đặc biệt là khối liên minh châu Âu (EU) thông qua các hiệp định thương mại tự do cần được xem là ưu tiên hàng đầu. Song song với đó, thay vì chạy theo số lượng xuất khẩu thô,tập trung đầu tư sâu vào công nghệ chế biến tinh, phát triển các dòng sản phẩm giá trị gia tăng tiện lợi, đáp ứng chứng nhận bền vững sẽ là chìa khóa then chốt giúp cá rô phi Việt Nam hóa giải các rào cản bảo hộ, bảo toàn và thúc đẩy đà tăng trưởng ổn định trong dài hạn.