Xuất khẩu cá rô phi sang Mỹ: Khi "đệm chống sốc" về thuế không còn là lợi thế độc quyền

Cú đảo chiều từ đỉnh tăng trưởng và sức ép tồn kho

Theo báo cáo của VASEP, tính đến hết tháng 8/2026, xuất khẩu cá rô phi Việt Nam sang Mỹ đạt 21 triệu USD, giảm 48% so với cùng kỳ năm 2025. Dù vậy, Mỹ vẫn là thị trường tiêu thụ lớn nhất, chiếm 23% tổng kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này của Việt Nam. Phi lê đông lạnh tiếp tục giữ vai trò chủ lực, chiếm 78% tỷ trọng, phần còn lại là cá nguyên con đông lạnh và cá cắt khúc.

Chế biến fillets cá rô phi đông lạnh phục vụ xuất khẩu tại nhà máy. Đột phá công nghệ chế biến sâu là chìa khóa gia tăng giá trị cạnh tranh.

Diễn biến theo tháng cho thấy xuất khẩu ngày càng suy yếu. Sau khi đạt 3 triệu USD trong tháng 1, tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ, và phục hồi lên 4 triệu USD trong tháng 3, kim ngạch liên tục giảm từ tháng 4. Mức sụt giảm tăng từ hơn 40% trong tháng 4 lên gần 60% vào tháng 6, trước khi chạm khoảng 70% trong cả tháng 7 và tháng 8. Kết quả này một phần xuất phát từ nền so sánh cao của năm 2025, khi xuất khẩu bình quân đạt 6–8 triệu USD mỗi tháng, trong khi năm 2026 chỉ dao động quanh 2–4 triệu USD.

Bên cạnh yếu tố so sánh, lượng hàng nhập khẩu lớn của Mỹ trong năm 2025, ước khoảng 185.000 tấn, trị giá 690 triệu USD, khiến tồn kho chưa được giải phóng hết và các nhà nhập khẩu thận trọng hơn với đơn hàng mới. Tổng lượng nhập khẩu của Mỹ gần như đi ngang, giá bình quân đạt 3,7 USD/kg, nhưng giá trị nhập khẩu giảm 7%. Điều này phản ánh xu hướng kiểm soát chi tiêu và ưu tiên sản phẩm giá thấp, tiếp tục gây sức ép lên cá rô phi Việt Nam tại thị trường Mỹ.

Thu hẹp khoảng cách thuế quan và bài toán ứng biến cho doanh nghiệp

Nhìn lại năm 2025, xuất khẩu cá rô phi Việt Nam sang Mỹ đạt hơn 53 triệu USD, chiếm gần 8% thị phần nhập khẩu của nước này nhờ lợi thế thuế quan. Từ tháng 8/2025, thuế đối ứng với Việt Nam giảm từ 46% xuống 20%, trong khi cá rô phi Trung Quốc chịu tổng mức thuế khoảng 45% và Brazil khoảng 50%. Tuy nhiên, sang năm 2026, lợi thế này dần thu hẹp khi thuế áp lên phi lê cá rô phi đông lạnh của Trung Quốc giảm còn khoảng 37,5%.

Sự thay đổi về thuế quan khiến doanh nghiệp Việt Nam phải đối mặt với sức ép cạnh tranh lớn hơn từ Trung Quốc, Brazil và Indonesia. Trong những tháng cuối năm, triển vọng xuất khẩu sang Mỹ vẫn nhiều thách thức khi khoảng cách về chi phí thuế không còn thuận lợi như trước. Theo VASEP, doanh nghiệp cần theo sát chính sách thương mại và biến động thuế để chủ động điều chỉnh giá đàm phán, hạn chế rủi ro trong giao dịch với đối tác nhập khẩu.

Về dài hạn, đa dạng hóa sản phẩm và thị trường là hướng đi cần thiết để giảm phụ thuộc vào Mỹ. Doanh nghiệp nên tăng tỷ trọng các sản phẩm chế biến sâu, có giá trị gia tăng cao, thay vì tập trung chủ yếu vào phi lê sơ chế. Đồng thời, mở rộng xuất khẩu sang những thị trường tiềm năng khác sẽ giúp phân tán rủi ro, nâng cao khả năng cạnh tranh và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.