Xuất khẩu cá tra 8 tháng đầu năm 2026: Tín hiệu từ châu Á và bài toán cân bằng thị trường

Theo báo cáo cập nhật từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu cá tra Việt Nam trong tháng 8/2026 tiếp tục ghi nhận đà phục hồi tích cực. Doanh số xuất khẩu riêng trong tháng 8 đạt 205 triệu USD, tăng 6% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này đóng góp quan trọng vào quy mô kim ngạch lũy kế 8 tháng đầu năm, đưa tổng giá trị xuất khẩu toàn ngành cán mốc 1,5 tỷ USD, tương ứng mức tăng trưởng 10%.

Dòng hàng cá tra Việt Nam xoay trục sang các thị trường mới nổi và khu vực châu Á

Tuy nhiên, đằng sau con số tăng trưởng tổng thể là một diễn biến dịch chuyển dòng hàng vô cùng rõ nét giữa các vùng lãnh thổ. Cục diện thương mại cá tra đang chứng kiến tính chất bất đồng đều sâu sắc: nhóm các thị trường mới nổi và khu vực châu Á ghi nhận mức bứt phá mạnh mẽ, trong khi một số thị trường truyền thống phương Tây lại bước vào giai đoạn trầm lắng.

Ở vị trí dẫn dắt đà tăng trưởng, dữ liệu VASEP ghi nhận Trung Quốc (bao gồm cả Hồng Kông) tiếp tục khẳng định vai trò là điểm tựa lớn nhất của thủy sản Việt Nam. 8 tháng đầu năm 2026, thị trường này đóng góp tới 27% tổng giá trị xuất khẩu cá tra cả nước. Tính riêng tháng 8/2026, kim ngạch xuất khẩu cá tra sang Trung Quốc đạt 60 triệu USD, tăng 18% so với cùng kỳ. Lũy kế từ đầu năm, tổng giá trị xuất khẩu sang khu vực này đã đạt 417 triệu USD, đạt mức tăng trưởng tới 29%.

Động lực tiêu thụ ổn định tại Trung Quốc đến từ xu hướng chuyển hướng sang các dòng sản phẩm thủy sản chế biến sẵn, tiện lợi và giá cả hợp lý. Việc các chuỗi nhà hàng, dịch vụ ẩm thực tại thị trường nội địa Trung Quốc mở rộng khai thác nhóm sản phẩm cá tra xẻ bướm, cá viên và phi lê đông lạnh đã giúp các doanh nghiệp Việt Nam tối ưu hóa quy trình phân phối, bù đắp hiệu quả cho những khoảng trống thiếu hụt từ các khu vực khác.

Cùng với Trung Quốc, nguồn tin VASEP cũng chỉ ra thị trường Brazil và một số khu vực thuộc khối CPTPP là điểm sáng hỗ trợ kim ngạch chung. Nhu cầu tiêu thụ thủy sản thay thế cho các nguồn đạm động vật có mức giá cao hơn tại khu vực Nam Mỹ đã giúp sản phẩm cá tra giữ vững sức cạnh tranh tốt nhờ lợi thế chi phí hợp lý.

Trái ngược với đà tăng ấn tượng tại châu Á và Nam Mỹ, thị trường Mỹ lại đối mặt với đợt sụt giảm sâu. Thống kê của VASEP cho thấy, kim ngạch xuất khẩu cá tra sang Mỹ trong tháng 8/2026 đã chứng kiến mức sụt giảm trên 50%. Tính chung 8 tháng, xuất khẩu sang thị trường này giảm gần 14% so với cùng kỳ.

Phân tích từ VASEP ghi nhận nguyên nhân chính khiến dòng hàng sang Mỹ bị chững lại xuất phát từ sức ép rào cản thương mại và các quy định bảo hộ gia tăng. Việc áp dụng các biện pháp thuế quan phụ thu cùng đợt rà soát hành chính thuế chống phá giá (POR21) với thuế suất ấn định gia tăng đã trực tiếp làm nâng giá thành, thu hẹp biên lợi nhuận của doanh nghiệp chế biến. Bên cạnh đó, lượng tồn kho của các nhà nhập khẩu Mỹ từ các kỳ trước vẫn ở mức cao kết hợp với đà phục hồi sức mua chậm của người tiêu dùng nội địa đã khiến tốc độ đặt đơn hàng mới giảm mạnh.

Sự chênh lệch tốc độ hồi phục này đòi hỏi các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra phải nhanh chóng điều chỉnh chiến lược kinh doanh cho giai đoạn cuối năm. Việc quá phụ thuộc vào một vài thị trường truyền thống chứa đựng nhiều rủi ro chính sách. Do đó, mở rộng cơ cấu sản phẩm chế biến sâu, nâng cao chất lượng đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về nguồn gốc xuất xứ và tối ưu hóa chi phí logistics là các giải pháp then chốt để duy trì đà tăng trưởng bền vững.

Năm 2026 đang tiến vào giai đoạn cao điểm tiêu dùng cuối năm với hàng loạt lễ hội lớn tại các nước phương Đông lẫn phương Tây. Việc chủ động đa dạng hóa thị trường, đẩy mạnh khai thác các khu vực còn nhiều dư địa như Trung Đông, ASEAN, Nhật Bản, đồng thời giữ vững nhịp cung ứng tại Trung Quốc sẽ là chìa khóa để ngành cá tra Việt Nam hoàn thành mục tiêu xuất khẩu của cả năm.