Cá rô phi trước ngưỡng tỷ USD: Mỹ định hình lại cuộc chơi cá thịt trắng

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), đầu năm 2026, Mỹ công bố kế hoạch đầu tư khoảng 15,2 triệu USD vào ngành cá rô phi Việt Nam trong giai đoạn 5 năm. Nguồn vốn này hướng đến mở rộng quy mô nuôi, nâng cao chất lượng sản phẩm và gia tăng năng lực chế biến – xuất khẩu.

Mục tiêu dài hạn được đặt ra là đưa kim ngạch xuất khẩu cá rô phi vượt mốc 1 tỷ USD, với sản lượng đạt khoảng 1,21 triệu tấn. Nếu hiện thực hóa, cá rô phi sẽ trở thành một trụ cột mới trong nhóm cá thịt trắng xuất khẩu của Việt Nam.

Cá rô phi trước ngưỡng tỷ USD: Mỹ định hình lại cuộc chơi cá thịt trắng

Mỹ trở thành “đầu kéo” tăng trưởng

Trên thực tế, vai trò dẫn dắt của thị trường Mỹ đối với cá rô phi Việt Nam đã được thể hiện rõ trước khi dòng vốn đầu tư chính thức được công bố.

Năm 2025, xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam tăng tới 141% so với cùng kỳ. Riêng thị trường Mỹ ghi nhận mức tăng trưởng 173%, cho thấy sự bứt phá mạnh mẽ về nhu cầu. Trong cơ cấu sản phẩm, phi lê cá đông lạnh trở thành nhóm tăng trưởng chủ lực, phản ánh mức độ phù hợp ngày càng cao giữa năng lực chế biến của doanh nghiệp Việt Nam và thị hiếu tiêu dùng tại Mỹ.

Không dừng ở khía cạnh thương mại thuần túy, sự tham gia của Mỹ còn gắn với hệ thống thức ăn chăn nuôi, tiêu chuẩn sản xuất và yêu cầu chế biến sâu. Điều này góp phần thúc đẩy quá trình chuẩn hóa chuỗi giá trị cá rô phi tại Việt Nam, từng bước chuyển dịch từ mô hình cung ứng bổ sung sang vị thế trung tâm cung ứng có tính ổn định và tiêu chuẩn hóa cao.

Ở góc độ chiến lược, việc Mỹ chủ động đầu tư và mở rộng hợp tác được nhìn nhận là bước đi nhằm xây dựng nguồn cung cá thịt trắng dài hạn với chi phí cạnh tranh và rào cản thuế thấp hơn. Khi một phần nhu cầu được “định hướng” sang Việt Nam, nền tảng tăng trưởng trung hạn của ngành cá rô phi trong nước cũng được củng cố rõ rệt.

Trung Quốc mất dần vai trò dẫn dắt giá

Sự dịch chuyển này đồng thời tạo ra tác động lan tỏa đến thị trường cá rô phi toàn cầu, đặc biệt là Trung Quốc – quốc gia nhiều năm giữ vai trò chi phối cung – cầu và giá cả.

Theo VASEP, từ năm 2025 đến đầu năm 2026, dù sản lượng thả nuôi tại Trung Quốc giảm và nguồn cung thắt chặt, giá cá rô phi tại nước này vẫn dao động ở mức thấp và khó phục hồi. Nguyên nhân then chốt nằm ở yếu tố xuất khẩu.

Hiện cá rô phi Trung Quốc chịu mức thuế khoảng 55% khi vào thị trường Mỹ, khiến khả năng cạnh tranh suy giảm đáng kể. Khi nhu cầu nhập khẩu của Mỹ được chuyển hướng sang Việt Nam, việc Trung Quốc cắt giảm sản lượng không còn tạo ra hiệu ứng đẩy giá mạnh như trước. Chu kỳ giá vì vậy trở nên “phẳng” hơn, biên độ tăng bị thu hẹp và vai trò dẫn dắt giá truyền thống dần suy yếu.

Dù vậy, Việt Nam chưa thể thay thế hoàn toàn Trung Quốc về quy mô tổng thể. Trung Quốc vẫn có lợi thế về sản lượng lớn, hệ thống chế biến quy mô và sự đa dạng sản phẩm. Tuy nhiên, điểm thay đổi quan trọng nằm ở dòng chảy của nhu cầu mới. Phần tăng trưởng gia tăng trong các đơn hàng đang nghiêng về phía Việt Nam, trong khi Trung Quốc đối mặt với áp lực giá kéo dài và biên lợi nhuận bị bào mòn.

Cơ hội đi cùng thách thức

Việc hướng tới mốc 1 tỷ USD không chỉ là bài toán tăng sản lượng mà còn đòi hỏi ngành cá rô phi phải nâng cấp toàn diện từ con giống, thức ăn, quy trình nuôi đến chế biến sâu và truy xuất nguồn gốc.

Trong bối cảnh thị trường Mỹ ngày càng siết chặt tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu bền vững, năng lực đáp ứng đồng bộ của doanh nghiệp Việt Nam sẽ là yếu tố quyết định khả năng duy trì tăng trưởng dài hạn. Nếu tận dụng tốt dòng vốn, công nghệ và yêu cầu chuẩn hóa từ đối tác, cá rô phi hoàn toàn có thể hình thành chuỗi giá trị bền vững, giảm phụ thuộc vào yếu tố giá rẻ đơn thuần.

Sự tham gia sâu hơn của Mỹ cho thấy thị trường này không chỉ đóng vai trò tiêu thụ, mà đang trở thành nhân tố định hình lại cấu trúc tăng trưởng của cá rô phi Việt Nam. Trong chu kỳ mới của thị trường cá thịt trắng toàn cầu, Việt Nam đang có cơ hội nâng vị thế – không chỉ bằng sản lượng, mà bằng chất lượng và sự chuẩn hóa của toàn chuỗi cung ứng.