Venezuela trước phép thử tái cấu trúc khoản nợ 240 tỷ USD

Sau gần một thập kỷ bị cô lập khỏi các định chế của thị trường tài chính quốc tế, Venezuela đang chuẩn bị công bố bức tranh nợ công với quy mô được cho là lên tới 240 tỷ USD, cao hơn đáng kể so với những ước tính trước đây của giới đầu tư.

Con số này, theo những người am hiểu kế hoạch, sẽ được Caracas đưa ra khi bắt đầu quá trình trao đổi chính thức với các chủ nợ trong vài tuần tới. Nếu được xác nhận, đây có thể là cuộc tái cấu trúc nợ công lớn nhất trong lịch sử hiện đại, vượt xa khoảng dự báo 150 - 200 tỷ USD mà thị trường từng đặt ra.

Venezuela sẽ công bố kế hoạch tái cấu trúc khoản nợ 240 tỷ USD

Bối cảnh chính trị tại Venezuela đã thay đổi mạnh từ tháng 1/2026, sau khi tổng thống nước này là Nicolás Maduro bị quân đội Mỹ bắt giữ. Trong khoảng trống quyền lực sau biến động trên, chính quyền lâm thời do bà Delcy Rodríguez đứng đầu đang tìm cách ổn định tình hình và đưa nền kinh tế dầu mỏ từng giàu có của Venezuela trở lại quỹ đạo bình thường.

Mục tiêu của bà Rodríguez là đạt được thỏa thuận với các chủ nợ trước cuối năm nay, qua đó mở đường để Venezuela quay lại thị trường vốn quốc tế sau nhiều năm vỡ nợ và chịu trừng phạt dưới thời ông Maduro.

Đứng sau kế hoạch này là Centerview Partners, ngân hàng đầu tư của Mỹ được Caracas thuê làm cố vấn tài chính. Theo các nguồn tin, Centerview đã hỗ trợ xây dựng một lộ trình nhằm đưa gánh nặng nợ của Venezuela về mức bền vững hơn; kế hoạch dự kiến được công bố vào đầu tháng 7.

Cùng với đó, chính phủ Venezuela dự kiến công bố khuôn khổ kinh tế vĩ mô được chờ đợi từ lâu vào cuối tháng này. Tài liệu này ước tính quy mô nền kinh tế hiện chỉ còn khoảng 100 tỷ USD, giảm mạnh so với mức 370 tỷ USD năm 2012 - năm cuối cùng ông Hugo Chávez cầm quyền - khiến tỷ lệ nợ trên GDP của Venezuela vượt 200%.

Điểm khác thường trong hồ sơ tái cấu trúc lần này là phân tích tính bền vững nợ không do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) thực hiện - điều vốn được xem là chuẩn mực trong nhiều cuộc xử lý nợ quốc gia quy mô lớn. Với các chủ nợ, bức tranh tài chính ảm đạm có thể là tín hiệu cho thấy Caracas sẽ yêu cầu mức cắt giảm đáng kể đối với các nghĩa vụ nợ.

Tuy nhiên, trong nội bộ phe đối lập Venezuela, không ít ý kiến lo ngại rằng việc đẩy nhanh tái cấu trúc mà thiếu sự bảo trợ trực tiếp của IMF có thể khiến nước này bước vào bàn đàm phán với vị thế yếu hơn.

Trên thị trường, trái phiếu Venezuela hiện được giao dịch quanh mức 55 cent cho mỗi USD mệnh giá, tăng mạnh so với mức 33 cent trước khi chính quyền Maduro sụp đổ. Dù vậy, mức giá này chưa phản ánh đầy đủ nhiều năm lãi vay chưa được thanh toán.

Một nhà đầu tư vừa thoái vốn khỏi trái phiếu Venezuela nhận định đây là một trong những cuộc tái cấu trúc lớn đầu tiên mà IMF không trực tiếp xây dựng phân tích tính bền vững nợ. Theo nhà đầu tư này, quá trình đàm phán cần được IMF điều phối giữa các chủ nợ, trên cơ sở một phạm vi nợ phù hợp và đã được kiểm toán.

Các nguồn tin am hiểu kế hoạch nợ của Venezuela cho biết đã có những trao đổi kỹ thuật với IMF về dữ liệu kinh tế, đồng thời nhấn mạnh rằng khung tái cấu trúc dự kiến sẽ bám sát mô hình mà IMF thường áp dụng.

Venezuela đã nối lại tiếp xúc với IMF từ tháng 4, sau bảy năm gián đoạn.

Một người phát ngôn của IMF cho biết quỹ này không tham gia vào quá trình tái cấu trúc nợ do Venezuela công bố. “Nhân viên IMF duy trì liên lạc thường xuyên với chính quyền Venezuela, bao gồm các trao đổi về triển vọng kinh tế vĩ mô, như chúng tôi vẫn làm với tất cả quốc gia thành viên khác. IMF sẵn sàng hỗ trợ chính quyền khi cần thiết”, người này nói.

Centerview từ chối bình luận.

Với quy mô dự kiến, Venezuela đang đứng trước khả năng vượt qua vụ vỡ nợ 200 tỷ USD của Hy Lạp năm 2012 trong khủng hoảng khu vực đồng euro, để trở thành hồ sơ tái cấu trúc nợ lớn nhất từng được ghi nhận.

Độ phức tạp của vụ việc không chỉ nằm ở con số tổng, mà còn ở cấu trúc nghĩa vụ nợ trải rộng trên nhiều nhóm chủ nợ, từ trái chủ quốc tế, doanh nghiệp dầu khí, đối tác thương mại, đến các chính phủ và định chế phát triển. Thời gian dài Caracas ngừng thanh toán càng khiến việc xác định đầy đủ phạm vi nợ trở nên khó khăn.

Phần lớn và cũng là phần được xác minh rõ nhất trong tổng nghĩa vụ nợ đến từ trái phiếu chính phủ và trái phiếu của PDVSA, tập đoàn dầu khí quốc doanh. Hai nhóm này chiếm khoảng 60 tỷ USD nợ gốc, cộng thêm khoảng 40 tỷ USD lãi phát sinh sau vỡ nợ; riêng khoản lãi đang tăng thêm khoảng 5 tỷ USD mỗi năm.

Ngoài ra, giới đầu tư từng ước tính Venezuela còn nợ các công ty dầu khí và chủ nợ thương mại khoảng 30 - 50 tỷ USD, cùng hơn 20 tỷ USD tiền bồi thường theo phán quyết của tòa án dành cho các doanh nghiệp bị tịch thu tài sản dưới thời ông Hugo Chávez.

Caracas cũng được cho là còn nợ Trung Quốc khoảng 10 - 20 tỷ USD, khoản từng được thanh toán bằng xuất khẩu dầu mỏ nhưng hiện được cho là đã ngừng trả lãi. Bên cạnh đó là khoảng 6 tỷ USD nợ Nga và 4 tỷ USD nợ các ngân hàng phát triển.

Chính quyền của bà Rodríguez đã khởi động quá trình nhanh hơn nhiều chủ nợ dự đoán, bắt đầu từ tháng trước với việc bổ nhiệm ông Matthieu Pigasse của Centerview làm cố vấn. Ông Pigasse là chuyên gia ngân hàng người Pháp từng tham gia hỗ trợ Hy Lạp, Argentina và nhiều quốc gia khác trong các thương vụ nợ lớn khi còn làm việc tại Lazard.

Ông Pigasse chuyển sang Centerview năm 2020 và sau đó được ông Hamouda Chekir, cộng sự cũ tại Lazard, gia nhập. Tại Caracas, ông được đánh giá là có kinh nghiệm sâu rộng, từng tư vấn cho thương vụ bán Citgo - chi nhánh cũ của PDVSA tại Mỹ - đồng thời có quan hệ làm việc với bà Rodríguez trong hơn một thập kỷ.

Trong khi đó, Lazard gần đây tìm cách thay thế Centerview bằng một đề nghị gửi tới chính phủ Venezuela, với mức phí khoảng 25 triệu USD mà hãng này mô tả là “giá trị đặc biệt”, theo bức thư Financial Times đã xem được. Lazard từng thu mức phí tương tự trong thương vụ tái cấu trúc nợ Hy Lạp năm 2012.

Caracas nhanh chóng bác bỏ đề nghị này. Trong một tuyên bố, chính phủ cho biết quá trình lựa chọn cố vấn được thực hiện theo “một bộ tiêu chí nhất quán”, tập trung vào kinh nghiệm, chuyên môn, chất lượng phân tích và sự am hiểu hoàn cảnh của Venezuela. “Dựa trên những cân nhắc tương tự, chúng tôi đã chọn Centerview Partners làm cố vấn tài chính”, tuyên bố nêu.

Theo những người am hiểu các cuộc thảo luận, phí của Centerview hiện vẫn chưa được chốt. Lazard từ chối bình luận.

Ở phía các trái chủ, câu hỏi trung tâm lúc này không chỉ là Venezuela sẽ đàm phán giảm nợ ra sao, mà còn là nền kinh tế này có thể khôi phục sản lượng dầu nhanh đến mức nào. Việc nối lại doanh số bán dầu thô do Mỹ làm trung gian sau khi ông Maduro rời nhiệm cũng đang được theo dõi sát sao.

Ngân hàng Trung ương Venezuela, cơ quan gần đây bắt đầu công bố trở lại một số dữ liệu kinh tế định kỳ, trong tuần này đưa ra số liệu cán cân thanh toán cho thấy xuất khẩu dầu đạt 5,5 tỷ USD trong ba tháng đầu năm nay.

Mức này cao hơn 4,4 tỷ USD ghi nhận trong những tháng cuối cùng dưới thời ông Maduro, nhưng vẫn còn cách xa thời kỳ hoàng kim trước khi Venezuela vỡ nợ và trước các lệnh trừng phạt của Mỹ.

“Lịch trình hiện nay khiến mọi việc trở nên phức tạp hơn... Liệu có thể hoàn tất trong năm 2026 hay không? Khả năng đó rất nhỏ. Nhưng tôi cho rằng tiến trình này sẽ kéo dài sang năm 2027”, ông Jeff Grills, nhà quản lý danh mục đầu tư tại Aegon Asset Management, nhận định.