Tòa phúc thẩm Mỹ yêu cầu tạm dừng dự án tại Cánh Đông Nhà Trắng

Tòa phúc thẩm liên bang Mỹ ngày 7/8 đã yêu cầu chính quyền Tổng thống Donald Trump tạm dừng việc xây dựng phòng khiêu vũ trị giá 400 triệu USD trên khu đất từng là Cánh Đông Nhà Trắng, sau khi cho rằng dự án quy mô lớn này chưa có sự chấp thuận cần thiết của Quốc hội.

Theo phán quyết với tỷ lệ 2/1 của Tòa Phúc thẩm liên bang khu vực Quận Columbia, Nhà Trắng không phải là tài sản thuộc quyền sở hữu riêng của bất kỳ tổng thống nào; mỗi tổng thống chỉ quản lý nơi đây trong một nhiệm kỳ nhất định và không thể tự ý thay đổi căn bản cấu trúc công trình nếu chưa được Quốc hội cho phép.

Quyết định trên giữ nguyên lệnh cấm sơ bộ mà Tổ chức Bảo tồn Di sản Lịch sử Quốc gia đã giành được trong vụ kiện khởi xướng từ năm trước, sau khi chính quyền Trump phá dỡ Cánh Đông và triển khai xây dựng phòng khiêu vũ rộng khoảng 90.000 feet vuông, tương đương 8.360 mét vuông, mà không xin phép Quốc hội.

Đa số thẩm phán cho rằng việc có xây dựng một phòng khiêu vũ quy mô lớn tại Nhà Trắng hay không thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội, chứ không phải vấn đề nhánh hành pháp có thể tự xử lý. Tuy nhiên, tòa cũng tạm hoãn hiệu lực phán quyết trong 14 ngày để chính quyền Trump có thời gian kháng cáo lên Tòa án Tối cao Mỹ.

Phản ứng sau phán quyết, ông Trump tiếp tục nhấn mạnh dự án này liên quan trực tiếp tới yêu cầu an ninh. Trên mạng xã hội Truth Social, ông gọi công trình là một “trung tâm quân sự”, cho rằng quyết định của tòa mang động cơ chính trị và khiến tổng thống, các quan chức Nhà Trắng cũng như khách tham quan đối mặt nguy cơ an ninh.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phản ứng trước quyết định của toà án cấp liên bang liên quan đến dự án tại Cánh Đông Nhà Trắng

Theo ông Trump, kế hoạch xây dựng bao gồm hầm trú bom, cơ sở y tế, hệ thống phòng vệ trước máy bay không người lái và tên lửa cùng nhiều hạng mục an ninh khác, được kết nối trong một tổ hợp lớn, phức tạp và tốn kém. Ông khẳng định chính quyền sẽ đưa vụ việc lên Tòa án Tối cao.

Về phía nguyên đơn, Chủ tịch Quỹ Bảo tồn Quốc gia Brent Leggs đánh giá phán quyết là dấu mốc quan trọng đối với quyền của người dân Mỹ trong việc bày tỏ ý kiến về các địa điểm lịch sử có giá trị biểu tượng, trong đó có Nhà Trắng.

Trước đó, ông Trump đã kháng cáo sau khi Thẩm phán Tòa án Quận Mỹ Richard Leon, người được cựu Tổng thống George W. Bush bổ nhiệm, hai lần ngăn chặn các hạng mục xây dựng trên mặt đất tại địa điểm này, trong khi vẫn cho phép một số công việc dưới lòng đất tiếp tục.

Dự án phòng khiêu vũ được chính quyền Trump mô tả là cần thiết để tổ chức các sự kiện trang trọng quy mô lớn, đồng thời tăng cường an ninh cho Nhà Trắng. Đây là một trong những bước đi nổi bật nhất trong nỗ lực của ông Trump nhằm tái định hình diện mạo các công trình chính phủ và biểu tượng quốc gia tại trung tâm Washington.

Phác thảo dự án toà nhà mới nằm tại Cánh Đông Nhà Trắng (bên phải) do văn phòng Tổng thống Donald Trump thực hiện

Trong thời gian gần đây, việc thúc đẩy xây dựng công trình tại khu vực Cánh Đông diễn ra với tốc độ nhanh và gây nhiều tranh luận. Từ khi công bố kế hoạch, Nhà Trắng cho biết dự án sẽ được tài trợ chủ yếu bằng nguồn đóng góp tư nhân và không tạo gánh nặng trực tiếp cho ngân sách liên bang. Tuy nhiên, quá trình tháo dỡ Cánh Đông vào cuối năm 2025, sau đó là việc điều chỉnh quy mô và chi phí của dự án, đã làm dấy lên câu hỏi về thẩm quyền phê duyệt, trách nhiệm giải trình và mức độ tham vấn công chúng đối với những thay đổi tại một công trình mang tính biểu tượng quốc gia.

Tại phiên tranh tụng ngày 5/6 ở Tòa phúc thẩm Quận Columbia, luật sư Bộ Tư pháp Yaakov Roth lập luận rằng tòa án không nên can thiệp vào một dự án được tài trợ tư nhân. Theo đại diện chính phủ, các quan ngại về an ninh quốc gia cần được đặt cao hơn những đánh giá mang tính thẩm mỹ kiến trúc, đồng thời Cánh Đông cũ được cho là làm gia tăng nguy cơ đối với tổng thống và những người làm việc trong Nhà Trắng.

Hai thẩm phán thuộc đa số, Patricia Millett và Brad Garcia, nhấn mạnh phán quyết không đồng nghĩa với việc cấm vĩnh viễn dự án. Tòa chỉ yêu cầu tạm dừng các hạng mục trên mặt đất trong thời gian vụ kiện tiếp diễn và cho tới khi Nhà Trắng có được sự chấp thuận từ Quốc hội. Phán quyết cũng nêu rõ rằng viện dẫn an ninh quốc gia không thể được xem là cơ sở tự động để đứng ngoài khuôn khổ pháp luật.

Theo nhận định của đa số thẩm phán, nếu nhánh hành pháp có thể tự ý phá dỡ các di tích quốc gia và làm ảnh hưởng tới lợi ích công cộng mà không chịu sự kiểm soát của tòa án, thì điều đó sẽ đi ngược trật tự hiến pháp của Mỹ.

Trong ý kiến phản đối, Thẩm phán Neomi Rao, người được ông Trump bổ nhiệm trong nhiệm kỳ đầu, cho rằng lệnh cấm của tòa sơ thẩm đã vượt quá thẩm quyền của hệ thống tòa án liên bang và dự án nên được phép tiếp tục.

Theo bà Rao, tòa án cấp quận đã can thiệp quá sâu vào việc giám sát xây dựng tại Nhà Trắng, trong khi đa số thẩm phán phúc thẩm lại tiếp tục khẳng định cách tiếp cận mà bà cho là lạm quyền tư pháp.

Ông Trump cũng bảo vệ mức chi phí của dự án, vốn đã tăng mạnh so với dự toán ban đầu. Theo ông, quy mô công trình lớn hơn và tiêu chuẩn xây dựng cao hơn là nguyên nhân khiến kinh phí đội lên. Dù vậy, phán quyết mới nhất cho thấy tranh cãi cốt lõi hiện nay không chỉ nằm ở giá trị hay công năng của phòng khiêu vũ, mà còn ở giới hạn quyền lực tổng thống trong việc can thiệp vào một công trình công cộng mang ý nghĩa lịch sử và biểu tượng đối với nước Mỹ.