Hungary tái lập trật tự kinh doanh sau thời Orbán

Các doanh nghiệp và những ông trùm kinh doanh từng tận dụng mối quan hệ gần gũi với cựu Thủ tướng Viktor Orbán để dựng nên các đế chế rộng lớn tại Hungary đang buộc phải xoay trục sang những dự án nhỏ hơn, trong bối cảnh chính quyền mới tìm cách siết lại các kẽ hở tham nhũng.

Theo Reuters, khoảng một chục cựu quan chức, doanh nghiệp và nhà phân tích cho biết nhóm tỉ phú trong quỹ đạo quyền lực của ông Orbán đang phải đánh giá lại mô hình kinh doanh dưới thời Thủ tướng Péter Magyar. Chiến thắng của ông Magyar trong cuộc bầu cử tháng 4 đã khép lại 16 năm cầm quyền của ông Orbán và mở ra một giai đoạn ít khoan nhượng hơn với các đặc quyền chính trị.

Thắng lợi của ông Péter Magyar (bên phải) trong cuộc tổng tuyển cử tháng 4 tại Hungary khiến cho các tập đoàn thân hữu của thủ tướng tiền nhiệm Viktor Orbán (bên trái) phải tự điều chỉnh hướng đi

Một số nhà phân tích nhận định, dù không nêu đích danh, rằng không phải doanh nghiệp nào từng hưởng lợi từ trật tự cũ cũng có thể tồn tại trong kỷ nguyên mới. Ông Sandor Scheer, nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Market Epito, cho biết doanh nghiệp này sẽ phải thích nghi với môi trường mới.

Market Epito, một trong những công ty xây dựng lớn nhất Hungary và có liên hệ với đồng minh của ông Orbán là Istvan Garancsi, từng tạo ra khoảng một phần tư doanh thu từ các hợp đồng công, trong đó có các sân vận động bóng đá. Theo ông Scheer, công ty đang chuẩn bị cho một giai đoạn chuyển đổi, khi các dự án quy mô lớn nhường chỗ cho những công trình nhỏ hơn, còn nhà ở và hạ tầng sẽ trở thành mảng chủ đạo.

Market Epito, công ty xây dựng lớn nhất Hungary và là một trong những doanh nghiệp có liên hệ với cựu Thủ tướng Viktor Orbán, đang chuyển dịch hoạt động sau hơn 15 năm cầm quyền của một trong những nhà lãnh đạo chính phủ kỳ cựu nhất Trung Âu

Sự dịch chuyển này cho thấy biến động lớn nhất trong giới doanh nghiệp Hungary nhiều thập kỷ qua. Nó không chỉ tác động đến giá cổ phiếu của các doanh nghiệp bị cho là có liên hệ với ông Orbán, mà còn có thể tạo ra sân chơi cạnh tranh hơn, qua đó mở thêm dư địa cho dòng vốn ngoại.

Nhóm chịu sức ép lớn nhất, theo các nhà phân tích, là các doanh nghiệp từng phụ thuộc vào hợp đồng xây dựng hạ tầng công. Khi dòng vốn nhà nước được phân bổ theo cơ chế cạnh tranh hơn, các công ty này sẽ phải đối đầu với những đối thủ mới để giành phần việc từng được xem là quen thuộc.

Ông Daniel Hegedus, Phó Giám đốc Viện Chính trị châu Âu tại Berlin (Đức), dự báo các công ty xây dựng và làm đường từng nằm trong những mạng lưới thân hữu có thể biến mất trong vòng 1-2 năm tới, khi hợp đồng được chuyển sang các doanh nghiệp khác.

Market Epito khẳng định ba thập kỷ hoạt động thành công, nền tảng tài chính vững và danh mục dự án đa dạng giúp công ty duy trì ổn định, không phụ thuộc vào chu kỳ chính trị.

Trong thời kỳ ông Orbán cầm quyền, các đồng minh của ông được cho là đã dựa vào quyền tiếp cận thuận lợi với chi tiêu công, đấu thầu nhà nước và những quy định có lợi để thâu tóm, mở rộng doanh nghiệp trên nhiều lĩnh vực của nền kinh tế Hungary.

Một khảo sát của OECD năm 2024 cho thấy Hungary có tỉ lệ cao các gói thầu công chỉ có một nhà thầu tham gia. Trong khi đó, Liên minh châu Âu đang yêu cầu Budapest cải cách nhằm cải thiện cạnh tranh thị trường, coi đây là một phần điều kiện để giải ngân nguồn tài trợ EU đang bị đình chỉ.

Ngay trước cuộc bầu cử tháng 4, tổ chức tư vấn chống tham nhũng CRCB của Hungary cũng công bố khảo sát cho rằng có bằng chứng rõ ràng về sự ưu ái chính trị trong các hoạt động đấu thầu công.

Sau chiến thắng áp đảo trước ông Orbán, Thủ tướng Péter Magyar đã trình quốc hội dự luật chống tham nhũng quy mô lớn vào tháng 6, trong nỗ lực đáp ứng yêu cầu của EU về minh bạch trong sử dụng ngân sách công.

Chính phủ của ông Magyar chưa phản hồi các yêu cầu bình luận.

Việc ông Orbán rời nhiệm sở lập tức tạo chấn động trên thị trường.

Các doanh nghiệp có liên hệ chính trị như tập đoàn xây dựng và năng lượng Opus Global, nhà phát triển bất động sản Appeninn, công ty viễn thông 4iG và ngân hàng MBH đều chứng kiến giá cổ phiếu giảm mạnh, khi nhà đầu tư bắt đầu định giá lại phần bù rủi ro từng gắn với ảnh hưởng chính trị.

Diễn biến này trái ngược với xu hướng tăng chung của thị trường chứng khoán Budapest, vốn được thúc đẩy bởi kỳ vọng rằng chính quyền Magyar sẽ tạo lập môi trường thân thiện hơn với thị trường. Ông Magyar từng cam kết rà soát lại các hợp đồng trong những lĩnh vực như xây dựng, quốc phòng và truyền thông.

Duna Aszfalt, doanh nghiệp thuộc sở hữu của tỉ phú Laszlo Szijj, từng phát triển từ một công ty khiêm tốn thành nhà thầu đường bộ hàng đầu Hungary dưới thời chính phủ Fidesz của ông Orbán, cho biết sẽ tận dụng kinh nghiệm tích lũy để tiếp tục cạnh tranh.

Trong phản hồi gửi Reuters, Duna Aszfalt cho biết ngay cả trước năm 1990, công ty đã quen với việc cạnh tranh trên thị trường có sự hiện diện của các đối thủ quốc tế, vì vậy không e ngại môi trường mới.

Trong quá trình rà soát các cam kết chi tiêu từ thời ông Orbán, chính phủ Hungary đương nhiệm cho biết sẽ tạm dừng việc mở rộng một đoạn cao tốc ở miền nam nước này và yêu cầu Duna Aszfalt hoàn trả khoản tiền đã nhận trước bầu cử cho dự án.

Duna Aszfalt không phản hồi thêm về hợp đồng cao tốc nói trên.

Trong khi đó, 4iG bác bỏ cáo buộc cho rằng công ty được hưởng lợi từ sự ưu ái. MBH, ngân hàng lớn thứ hai Hungary, khẳng định hoạt động của mình tuân thủ đầy đủ luật đấu thầu công của Hungary và khối EU.

Opus Global và Appeninn chưa phản hồi yêu cầu bình luận của Reuters.

Bà Orsolya Raczova, nhà phân tích tại Eurasia Group, nhận định các cuộc đấu thầu minh bạch hơn có thể mở thêm không gian cho doanh nghiệp quốc tế, đồng thời đẩy một số công ty gắn với thời kỳ Orbán ra khỏi thị trường. Theo bà Raczova, thị trường có thể chứng kiến những thay đổi lớn, trong đó một số doanh nghiệp từng hưởng lợi từ trật tự cũ nhiều khả năng sẽ không còn hiện diện.