Giới trẻ Ấn Độ và lời hứa thịnh vượng chưa tới

Ấn Độ đang tự hào là nền kinh tế lớn tăng trưởng nhanh nhất thế giới, trong khi Thủ tướng Narendra Modi đặt mục tiêu đưa nước này trở thành quốc gia phát triển vào năm 2047. Tuy nhiên, phía sau bức tranh tăng trưởng ấy là một nghịch lý ngày càng khó che giấu: hàng trăm triệu người trẻ ở quốc gia Nam Á này vẫn chưa cảm nhận được lời hứa về thịnh vượng và cơ hội.

Tháng trước, hàng trăm nghìn thanh niên đã xuống đường biểu tình, bày tỏ sự thất vọng trước tình trạng thiếu việc làm và triển vọng nghề nghiệp hạn hẹp tại một trong những quốc gia đông dân nhất thế giới.

Từ yêu cầu giải quyết dứt điểm bê bối rò rỉ đề thi đầu vào đại học NEET, phong trào biểu tình sinh viên Ấn Độ thời gian qua mong muốn chính phủ giải quyết tận gốc những vấn đề mà giới trẻ nước này đang gặp phải

Các cuộc biểu tình do thế hệ Z khởi xướng ban đầu xuất phát từ sự phẫn nộ trước bê bối rò rỉ đề thi đầu vào đại học NEET. Nhưng chỉ trong vài tuần, sự việc đã vượt khỏi phạm vi một vụ gian lận thi cử, trở thành biểu hiện rộng hơn của tâm trạng bất mãn trong giới trẻ, những người cho rằng họ bị hệ thống chính trị bỏ quên.

Áp lực xã hội buộc Thủ tướng Narendra Modi phải có một nhượng bộ hiếm hoi: thay bộ trưởng giáo dục và lập một ủy ban đặc biệt nhằm cải cách hệ thống thi tuyển sinh đại học vốn có tính cạnh tranh khốc liệt.

Dù vậy, theo các nhà kinh tế, làn sóng bất mãn của người trẻ chỉ là phần nổi của những vấn đề sâu hơn trong mô hình tăng trưởng của Ấn Độ, những vấn đề khó có thể xử lý bằng các động thái chính trị ngắn hạn.

Ông Mahesh Vyas, giám đốc điều hành Trung tâm Giám sát Kinh tế Ấn Độ (CMIE), nhận định tốc độ tăng trưởng cao của Ấn Độ chưa tạo ra đủ việc làm. Theo ông, nước này đã không tận dụng được lợi thế dân số trẻ và thất bại trong việc bảo đảm những công việc có chất lượng cho lớp sinh viên mới tốt nghiệp.

Môi trường làm việc tại Ấn Độ là thách thức cho người trẻ ở quốc gia này, bắt nguồn từ những chính sách sai lầm của chính phủ

Quy mô của thách thức rất lớn. Ấn Độ có lực lượng dân số trẻ lớn nhất thế giới, với khoảng 370 triệu người trong độ tuổi 15-29. Ngày càng nhiều người được tiếp cận giáo dục đại học, nhưng không ít trong số họ phát hiện rằng những tấm bằng phải trả bằng nhiều năm học tập và chi phí đắt đỏ không còn là bảo chứng cho một công việc tử tế.

Trường hợp của Ranjit Kumar Das là một minh họa. Người đàn ông 32 tuổi, con trai của một công nhân xây dựng ở Bihar - bang nghèo nhất Ấn Độ - từng kỳ vọng tấm bằng khoa học sẽ giúp anh đổi đời. Nhưng sau một thập niên, anh vẫn mắc kẹt trong các công việc lương thấp.

Das cho biết hai anh trai của anh, dù không được đào tạo bài bản và hiện làm những công việc như thợ xây, tài xế, lại có thu nhập cao hơn. Công việc gần nhất của anh tại một phòng khám nha khoa, nơi anh làm nhân viên vận hành máy tính trong tám năm, chỉ mang lại mức lương 16.000 rupee, tương đương khoảng 170 đô la Mỹ mỗi tháng. Với anh, vấn đề cốt lõi là số việc làm quá ít so với quy mô dân số khổng lồ của đất nước.

Dữ liệu của CMIE cho thấy tỷ lệ thất nghiệp chung của Ấn Độ trong năm tài chính 2025 là 6,9%. Tuy nhiên, con số này tăng lên 14,5% đối với nhóm tốt nghiệp đại học và lên tới 36% ở nhóm tuổi 20-24, phản ánh khoảng cách ngày càng lớn giữa kỳ vọng của người học và khả năng hấp thụ lao động của nền kinh tế.

Những câu chuyện về người có bằng MBA phải lái taxi mưu sinh ở Ấn Độ xuất hiện ngày càng nhiều, tạo nên sự tương phản rõ rệt với tầm nhìn về một quốc gia thịnh vượng mà Thủ tướng Narendra Modi theo đuổi. Ban đầu, chính phủ gần như phớt lờ các cuộc biểu tình do một chiến dịch trực tuyến châm biếm tự xưng là “Đảng Dân tộc Gián” (Cockroach Janta Party, CJP) dẫn dắt, rồi chuyển sang trấn áp. Tuy nhiên, trước sức ép dư luận, New Delhi sau đó phải thay đổi chiều hướng phản ứng.

Sau nhiều tuần không trực tiếp đề cập đến các quan ngại của sinh viên, ông Narendra Modi bắt đầu xuất hiện trong các video tự quay, kêu gọi thể hiện sự thông cảm với giới trẻ và yêu cầu các bộ trưởng nội các sử dụng Instagram nhiều hơn. Trong một thông điệp, ông cho rằng đây là những người trẻ “bị dẫn dắt sai hướng” và nhiệm vụ của chính phủ là “chỉ ra con đường đúng đắn”.

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi trong một video đăng tải lên trang Facebook của ông vào ngày 31/7, cam kết giải quyết các vấn đề liên quan đến thi cử của sinh viên

Các quan chức trong đảng Nhân dân Ấn Độ (Bharatiya Janata Party, BJP) cầm quyền cũng phát tín hiệu rằng những thay đổi chính sách đang được cân nhắc. Một quan chức cấp cao của BJP nói với Financial Times rằng các biện pháp khuyến khích gắn với tạo việc làm hiện đang được nghiên cứu.

Tuy nhiên, các nhà phê bình cho rằng trong khi nhiều nền kinh tế khác cũng chật vật tạo đủ việc làm lương cao cho người trẻ, tình hình tại Ấn Độ trở nên nghiêm trọng hơn bởi những sai lầm chính sách của chính phủ.

Ông Santosh Mehrotra, nhà kinh tế học và là tác giả cuốn sách Ấn Độ thất nghiệp, chỉ ra rằng số sinh viên tại Ấn Độ tăng mạnh trong bối cảnh tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm giảm từ khoảng 8% đầu những năm 2000 xuống còn 6-7% dưới thời ông Modi. Theo ông, cuộc khủng hoảng cấu trúc của nền kinh tế về cơ bản bắt nguồn từ các sai lầm chính sách của chính phủ hiện nay.

Ông Praveen Chakravarty, thượng nghị sĩ Ấn Độ đại diện cho bang Tamil Nadu, nhìn vấn đề từ góc độ đầu tư tư nhân. Theo ông, đầu tư tư nhân tính theo tỷ lệ GDP đã giảm xuống mức thấp nhất dưới thời ông Modi, trong đó một nguyên nhân quan trọng là tình trạng ưu ái một số nhóm doanh nghiệp thân hữu.

Ông lập luận rằng các doanh nghiệp không thuộc nhóm được chính phủ ưu ái sẽ có lý do để lo ngại khi quyết định rót hàng tỉ đô la vào các dự án dài hạn. Rủi ro, theo ông, là họ có thể bất ngờ gặp trở ngại về giấy phép, chịu sức ép hành chính hoặc bị buộc chuyển nhượng lại tài sản cho các doanh nghiệp có quan hệ gần gũi hơn với chính quyền.

Chính phủ Modi đã tìm cách thúc đẩy ngành sản xuất có hàm lượng kỹ năng cao, thu hút Apple lắp ráp iPhone tại các vùng như Tamil Nadu và Karnataka, đồng thời dẫn dắt một sáng kiến hợp tác với khu vực tư nhân nhằm thiết kế và sản xuất chất bán dẫn trong nước.

Dù số việc làm trong các nhà máy đăng ký chính thức đã tăng, dữ liệu khảo sát lực lượng lao động cho thấy tỷ lệ người Ấn Độ làm việc trong ngành sản xuất, bao gồm cả khu vực phi chính thức rộng lớn, gần như đình trệ. Nhiều lao động rời nông nghiệp nhưng chủ yếu chuyển sang xây dựng và các công việc dịch vụ, thay vì đi vào các ngành công nghiệp có năng suất cao hơn.

Ông Arvind Subramanian, nghiên cứu viên cao cấp tại Đại học Brown và từng là cố vấn kinh tế trưởng của chính phủ Ấn Độ, cho rằng ngoài trường hợp Apple, Ấn Độ có rất ít thành công đáng kể do thị phần toàn cầu của nước này trong các ngành sản xuất thâm dụng lao động đang suy giảm.

Thuế quan cao hơn của Mỹ cũng làm suy yếu sức hấp dẫn của Ấn Độ như một điểm đến sản xuất thay thế Trung Quốc, vốn là một ưu tiên khác của Thủ tướng Modi. Trong khi đó, các công ty công nghệ thông tin hàng đầu của Ấn Độ đang thu hẹp quy mô khi chuẩn bị ứng phó với tác động của trí tuệ nhân tạo và tự động hóa.

Theo ông Subramanian, sự lạc quan về khả năng duy trì tốc độ tăng trưởng 7-8% không được thực tế củng cố, bởi tình hình việc làm và đầu tư vẫn rất khó khăn. Dù chính phủ Modi đã tiến hành một số cải cách kinh tế, đàm phán các hiệp định thương mại tự do và nới lỏng quy định, các biện pháp này vẫn chưa đủ để khôi phục niềm tin của nhà đầu tư.