Tín hiệu tiến triển trong nỗ lực mở lại eo biển Hormuz

Một quan chức Mỹ ngày 7/8 cho biết các cuộc trao đổi giữa Iran và Oman về eo biển Hormuz đã đạt một số tiến triển, qua đó có thể mở đường cho việc nối lại hoạt động vận chuyển dầu mỏ qua tuyến hàng hải chiến lược này sau nhiều tháng bị gián đoạn do xung đột giữa Mỹ và Iran.

Theo quan chức không nêu tên này, Washington kỳ vọng Iran và Oman, hai quốc gia nằm ở hai bên eo biển, sớm đạt được thỏa thuận để hoạt động vận chuyển dầu mỏ có thể trở lại bình thường.

Các cuộc trao đổi về eo biển Hormuz có dấu hiệu tiến triển, làm tiền đề cho sự khôi phục hoạt động hàng hải bình thường trên tuyến đường biển chiến lược này

Một thỏa thuận liên quan quyền kiểm soát và bảo đảm an toàn hàng hải tại tuyến đường biển chiến lược này được xem là yếu tố quan trọng đối với triển vọng đạt được một dàn xếp hòa bình rộng hơn.

Quan chức Mỹ cho hay hai bên đã đạt tiến triển về vấn đề eo biển và Washington kỳ vọng một thỏa thuận sẽ sớm được công bố. Theo đó, nếu hoạt động vận chuyển thương mại được khôi phục không bị cản trở, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với các cảng của Iran. Quan chức này cũng nhấn mạnh, các bước đi của Mỹ sẽ tiếp tục căn cứ vào hiệu quả thực thi và gắn với việc Iran thực hiện các cam kết đã đưa ra.

Trước khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran ngày 28.2, khoảng 1/5 lượng dầu tiêu thụ toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, trong thời gian xung đột, Iran đã áp đặt phí đối với tàu chở dầu và nổ súng vào những tàu tìm cách đi qua eo biển mà không được phép.

Việc vận chuyển dầu mỏ bị gián đoạn đã đẩy giá năng lượng tăng mạnh, đồng thời làm gia tăng sức ép lạm phát tại nhiều nền kinh tế.

Trong những tuần gần đây, chính quyền Tổng thống Donald Trump nhiều lần phát tín hiệu rằng một thỏa thuận nhằm mở lại eo biển Hormuz có thể sắp đạt được, trong khi Iran bác bỏ thông tin cho rằng các cuộc đàm phán đang diễn ra. Hiện chưa rõ vòng trao đổi mới nhất có thể dẫn tới một thỏa thuận bền vững hay không.

Các vụ Iran tấn công tàu thuyền qua eo biển Hormuz diễn ra trong bối cảnh lực lượng Houthi tại Yemen, đồng minh của Tehran, gia tăng hoạt động nhằm vào tàu thuyền tại một điểm nghẽn dầu mỏ khác giữa Biển Đỏ và Vịnh Aden. Công ty Dầu khí quốc gia Abu Dhabi (ADNOC, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất), một trong những nhà sản xuất năng lượng lớn nhất thế giới, ngày 7.8 cho biết 15 tàu của công ty đã bị tấn công khi di chuyển qua eo biển Hormuz kể từ khi xung đột bùng phát. Theo ADNOC, các vụ việc này khiến một thành viên thủy thủ đoàn thiệt mạng và 20 người khác bị thương.

Những quan ngại về nguy cơ xung đột khu vực lan rộng, trong đó có khả năng Iran phóng tên lửa vào các nước xuất khẩu dầu mỏ vùng Vịnh, đã thúc đẩy Arab Saudi, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ ký thỏa thuận quốc phòng chung tại Mecca ngày 7.8.

Theo tuyên bố chung, thỏa thuận giữa ba nước đồng minh của Mỹ, nơi đa số dân cư theo Hồi giáo Sunni, nhằm tăng cường năng lực răn đe tập thể và quy định rằng một cuộc tấn công vũ trang nhằm vào bất kỳ bên nào sẽ được coi là tấn công nhằm vào tất cả các bên.

Thổ Nhĩ Kỳ khẳng định thỏa thuận này không nhằm vào bất kỳ quốc gia cụ thể nào và hoàn toàn mang tính phòng thủ. Tuy nhiên, văn kiện được ký trong bối cảnh căng thẳng với Iran, quốc gia đa số dân cư theo Hồi giáo Shiite, tiếp tục gia tăng.

Trong khi đó, Mỹ cũng đang tìm cách làm trung gian nhằm chấm dứt giao tranh trên một mặt trận khác, liên quan cuộc đối đầu giữa Israel và lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn ở miền nam Liban.

Cùng ngày 7.8, một quan chức Liban cho biết Liban và Israel đã thống nhất danh sách rút gọn các quốc gia có thể cử lực lượng tham gia xác minh việc giải giáp lực lượng Hezbollah theo thỏa thuận do Mỹ làm trung gian. Washington sẽ lựa chọn các nước tham gia từ danh sách này.

Washington và Tehran chưa tiến hành đàm phán cấp cao trực tiếp kể từ cuộc gặp giữa Phó Tổng thống Mỹ James David Vance và các quan chức Iran tại Thụy Sĩ hồi tháng 6, ngay sau khi hai bên đạt thỏa thuận ngừng bắn. Bản ghi nhớ ngày 17.6 đặt ra các điều khoản nhằm nối lại vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz và dẫn tới lệnh ngừng bắn.

Trong bối cảnh thỏa thuận vấp phải sự phản đối nội bộ tại cả Mỹ và Iran, giao tranh đã tái diễn ngày 7.7 trước khi tạm lắng trở lại. Bộ Chỉ huy trung tâm của quân đội Mỹ chưa ghi nhận cuộc tấn công nào nhằm vào Iran kể từ ngày 29.7.

Giới phân tích nhận định những dấu hiệu bất đồng giữa Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và các trung tâm quyền lực khác, đặc biệt là Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei cùng Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo, có thể khiến các nỗ lực hòa bình thêm phức tạp.

Trong cuộc phỏng vấn phát trên truyền hình nhà nước ngày 7.8, ông Pezeshkian bảo vệ chính sách của chính phủ trước sự phản đối của phe cứng rắn đối với đàm phán với Mỹ. Ông cho rằng phần lớn chỉ huy quân sự cấp cao ủng hộ các cuộc trao đổi hướng tới một thỏa thuận chấm dứt giao tranh. Theo ông Pezeshkian, trong bối cảnh Trung Quốc vẫn tập trung phát triển và ngày càng mạnh lên thay vì đối đầu quân sự với Mỹ, Iran cũng cần tận dụng đối thoại nếu có thể bảo vệ lợi ích của mình thông qua con đường này.