Nga mở rộng đội tàu chở LNG trước sức ép trừng phạt

Nga đang "âm thầm" mở rộng đội tàu chở khí đốt “ngầm”, bổ sung thêm các tàu cũ cùng những tàu chở khí hóa lỏng đầu tiên được đóng trong nước, trước thời điểm lệnh cấm của Liên minh châu Âu (EU) đối với khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Nga có hiệu lực vào năm tới.

Theo Công ty dữ liệu hàng hải Windward, trong sáu tháng qua, ít nhất tám tàu chở LNG cũ đã được bán lại và sau đó được sử dụng để vận chuyển hàng hóa của Nga. Diễn biến này nâng quy mô đội tàu lên 25 chiếc, trong đó có hai tàu mới được đóng tại xưởng đóng tàu Zvezda của Nga.

Trước sức ép trừng phạt từ phương Tây, Nga đang tăng cường mở rộng các đội tàu chở LNG kết hợp mua cũ và tự đóng trong nước

Đội tàu ngày càng lớn này được cho là sẽ giúp Moscow tiếp tục vận chuyển khí đốt khi các biện pháp hạn chế được siết chặt vào năm 2027, tương tự cách Nga từng sử dụng “hạm đội ngầm” gồm các tàu chở dầu để né tránh các lệnh trừng phạt của phương Tây. Châu Âu đã áp đặt nhiều biện pháp hạn chế nhằm cắt giảm nguồn thu từ nhiên liệu hóa thạch, vốn được cho là góp phần giúp Điện Kremlin tài trợ cho cuộc chiến ở Ukraine.

Nhà nghiên cứu cấp cao Irina Mironova, thuộc Trung tâm Phát triển năng lượng mới, nhận định hạm đội tàu chở dầu ngầm từng có tiền lệ ở Iran và Venezuela, song chưa quốc gia nào đạt tới trình độ phát triển công nghệ sản xuất khí đốt như Nga trong bối cảnh bị trừng phạt. Theo bà, đây là một hiện tượng độc nhất vô nhị.

Các nước EU, vốn đã mua gần như toàn bộ sản lượng của nhà máy Yamal tại Siberia trong nửa đầu năm nay, sẽ bị cấm nhập khẩu toàn bộ LNG của Nga từ năm 2027. Một số cơ sở LNG của Nga cũng đã chịu tác động từ các lệnh trừng phạt riêng rẽ, trong đó có dự án Arctic LNG 2 của Novatek.

Tuần trước, EU cho biết các thương vụ bán tàu chở LNG cho công dân Nga phải được thông báo với Brussels. Tuy nhiên, khối này chưa cấm việc vận chuyển LNG trên các tàu chở dầu của EU tới các nước thứ ba, sau khi Hy Lạp vận động hành lang mạnh mẽ.

Trong khi hạm đội tàu chở dầu “ngầm” của Nga hiện có hơn 1.000 tàu hoạt động ngoài phạm vi bảo hiểm và thủ tục giấy tờ của phương Tây, Moscow chậm hơn trong việc đầu tư vào tàu chở khí đốt, loại tàu có cấu tạo và yêu cầu kỹ thuật phức tạp hơn nhiều.

Dữ liệu của Kpler do Financial Times phân tích cho thấy, bốn trong số các tàu chở khí đốt mà Nga mới mua gần đây đã vận chuyển khí từ các trung tâm xử lý LNG đang chịu lệnh trừng phạt của phương Tây. Tất cả hiện mang cờ Nga và được đặt lại những cái tên tương tự nhau: Kosmos (“không gian” trong tiếng Nga), Orion, Merkuriy và Luch (“tia”).

Nga cũng đã đóng hai tàu chở LNG đầu tiên tại xưởng Zvezda ở vùng Viễn Đông. Chiếc đầu tiên, Aleksey Kosygin, đã vận chuyển hàng từ Arctic LNG 2 kể từ khi được bàn giao cho công ty vận tải biển nhà nước Sovcomflot vào tháng 12. Tàu thứ hai, Konstantin Posiet, được đặt tên trong một buổi lễ diễn ra trong tháng này.

Công ty tư nhân Novatek hiện giữ vai trò chi phối trên thị trường LNG của Nga. Nhà máy Yamal tại Siberia, cùng với Arctic LNG 2 đang chịu lệnh trừng phạt, chiếm hơn 65% sản lượng LNG của cả nước, theo cơ quan thống kê chính thức của Nga. Dự án Sakhalin-2 ở vùng Viễn Đông, thuộc sở hữu của tập đoàn năng lượng nhà nước Gazprom, cung cấp thêm khoảng 30% sản lượng khí tự nhiên.

Phần lớn lượng khí từ các nhà máy chưa bị trừng phạt được vận chuyển bằng các tàu thuê của các công ty quốc tế, trong đó có Dynagas của Hy Lạp, Mitsui OSK của Nhật Bản và Seapeak. Tuy nhiên, các làn sóng hạn chế của phương Tây đã buộc Moscow phải đa dạng hóa năng lực vận chuyển.

Các tàu chở LNG “ngầm” chủ yếu thuộc sở hữu của các công ty bình phong có liên hệ với Nga tại các khu vực pháp lý như Dubai, Hong Kong và Singapore, đồng thời sử dụng cờ tiện lợi. Những tàu này áp dụng các thủ đoạn tương tự đội tàu chở dầu “ngầm”, như thường xuyên gây nhiễu tín hiệu và thực hiện chuyển hàng giữa các tàu nhằm che giấu nguồn gốc hàng hóa.

Ông Septimus Knox, Giám đốc Công ty tình báo doanh nghiệp S-RM, cho rằng các chiến thuật nhìn chung tương tự nhau, nhưng việc thực hiện khó khăn hơn đáng kể do đặc thù của hoạt động vận chuyển LNG.

Theo ông, số lượng tàu ít hơn, trong khi hoạt động này đòi hỏi cơ sở hạ tầng hiếm hơn và chuyên biệt hơn. Ông cho rằng không thể mua và vận hành các tàu chở LNG cũ theo cách tương tự tàu chở dầu, bởi đội tàu toàn cầu nhỏ hơn và hiện đại hơn nhiều, còn phần lớn cơ sở hạ tầng LNG hiện đại, tinh vi lại nằm tại các quốc gia không liên kết với Nga.

Các tàu chở khí siêu lạnh nằm trong nhóm tàu chuyên dụng nhất thế giới, có chi phí đóng mới khoảng 300 triệu USD mỗi chiếc. Những tàu này được trang bị hệ thống chứa phức tạp để giữ khí ở trạng thái lỏng ở nhiệt độ âm 162 độ C trong suốt quá trình vận chuyển.

Khó khăn còn gia tăng do các cơ sở sản xuất quan trọng của Nga nằm ở Bắc Cực. Điều đó đồng nghĩa, trong phần lớn thời gian của năm, các tàu lớp băng, có thân tàu được gia cố để chống va đập với lớp băng dày, là phương tiện cần thiết để ít nhất có thể tiếp cận kho chứa nổi gần nhất.

Trung Quốc hiện là khách hàng duy nhất mua sản lượng từ Arctic LNG 2, dự án đang chịu tác động của lệnh trừng phạt. Financial Times ước tính dựa trên dữ liệu của Kpler rằng 11 tàu, với tuổi đời trung bình 10 năm, đang nhận hàng từ Arctic LNG. Hàng hóa sau đó được chuyển sang các tàu chở dầu thông thường tại các trung tâm nổi để tiếp tục vận chuyển tới Trung Quốc.

Tất cả các tàu này đều nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ, và Novatek đã trở thành chủ sở hữu hoặc bên thuê hầu hết số tàu đó trong hai năm qua, ngoại trừ một chiếc.

Bốn tàu khác đang được đóng tại Zvezda, trong khi sáu tàu lớp băng bị chặn giao hàng tại xưởng đóng tàu Hanwha ở Hàn Quốc do các lệnh trừng phạt.

Ông Navin Kumar, Giám đốc nghiên cứu hàng hải tại Công ty tư vấn Drewry, cho rằng Nga có thể sớm gặp khó khăn trong việc tự đóng tàu do Công ty GTT của Pháp gần như độc quyền sản xuất các hệ thống chứa chuyên dụng để giữ khí ở áp suất cao.

GTT cho biết vào tháng 1/2023 rằng công ty sẽ tạm ngừng mọi hợp đồng với Nga do các lệnh trừng phạt của EU.

Ngay cả khi Nga có thể phát triển hệ thống chứa riêng, nước này vẫn cần sự chấp thuận của Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) và các tổ chức phân cấp, những đơn vị thiết lập và phê duyệt tiêu chuẩn kỹ thuật đối với tàu biển.

Theo ông Kumar, đây sẽ là một quá trình kéo dài và có thể buộc Moscow phải mua thêm tàu trên thị trường tàu cũ.

Ông Carl-Antoine Saverys, Giám đốc điều hành Exmar, một công ty vận chuyển khí đốt lớn, cho biết Exmar đang cạnh tranh với các người mua Nga trong việc tìm mua những tàu chở LNG cũ, vốn được tập đoàn của ông chuyển đổi thành kho chứa khí nổi. Theo ông, nhiều tàu cũ đang được đưa ra thị trường và một phần trong số đó có thể sẽ thuộc về hạm đội Nga.