Thỏa thuận về eo biển Hormuz bước vào giai đoạn cuối

Iran ngày 9/8 cho biết thỏa thuận với Oman về việc xác định các tuyến hàng hải mới qua eo biển Hormuz đang ở giai đoạn cuối, song nhấn mạnh tuyến đường biển chiến lược này chỉ được mở trở lại khi Mỹ đáp ứng các điều kiện do Tehran đưa ra.

Trước đó, ngày 7/8, một quan chức Mỹ nói với Reuters rằng Iran và Oman sắp đạt được thỏa thuận, có thể mở đường cho việc khôi phục hoạt động lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz. Trước khi bị Iran phong tỏa nhằm đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, tuyến hàng hải này đảm nhận khoảng một phần năm lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng vận chuyển trên toàn cầu.

Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi ngày 9/8 cho biết thỏa thuận về eo biển nằm giữa Iran và Oman đang ở “giai đoạn cuối”. Tuy nhiên, ông nhắc lại lập trường được đưa ra một ngày trước đó rằng Tehran sẽ không mở lại tuyến hàng hải nếu các điều kiện liên quan chưa được đáp ứng.

Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi trả lời phỏng vấn báo chí về tình hình mới nhất xoay quanh thoả thuận eo biển Hormuz

Hãng thông tấn Mehr dẫn lời ông Araghchi cho biết thỏa thuận sẽ quy định các tuyến hàng hải mới được sử dụng sau khi Mỹ thực hiện các điều kiện cần thiết và eo biển được mở trở lại. Ông nêu rõ Iran và Mỹ hiện không tiến hành đàm phán trực tiếp; Tehran cũng sẽ không nối lại đàm phán chừng nào Washington còn bị cho là vi phạm thỏa thuận tạm thời ký hồi tháng 6. Các thông điệp hiện được trao đổi thông qua trung gian.

Trong cuộc phỏng vấn với Axios, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington đang giữ cách tiếp cận thận trọng với Iran, đồng thời nói rằng hai bên chỉ đàm phán ở mức hạn chế và Mỹ đang theo dõi tình hình Iran trong bối cảnh nước này đối mặt lạm phát rất cao, nguồn lực tài chính hạn hẹp.

Một quan chức Mỹ giấu tên nói với Reuters rằng khi thỏa thuận khôi phục hoạt động vận tải thương mại không bị cản trở được công bố, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng của Iran. Quan chức này cho biết các bước đi của Washington sẽ gắn với việc Tehran thực hiện các cam kết của mình.

Các phát biểu từ phía Mỹ cho thấy tiến trình hướng tới thỏa thuận vẫn cần được sắp xếp thận trọng. Theo các nguồn tin của Reuters, thỏa thuận có thể trao cho Tehran quyền kiểm soát các tàu đi vào Vùng Vịnh qua eo biển Hormuz, phương án mà giới vận tải biển cho rằng không dễ triển khai.

Song, hiện trạng của thỏa thuận vẫn chưa rõ ràng. Phản ứng từ Iran cho thấy Tehran còn cân nhắc thêm nhiều yếu tố trước khi quyết định mở lại eo biển.

Bổ sung cho diễn biến trên, Bộ trưởng Ngoại giao Abbas Araghchi cho biết việc mở lại eo biển phụ thuộc vào một số điều kiện, trong đó có yêu cầu Mỹ bồi thường cho Iran vì những thiệt hại do các cuộc tấn công gây ra.

Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran Mohammad Bagher Zolghadr cũng nêu các yêu cầu khác, gồm chấm dứt các mối đe dọa của Mỹ đối với Iran; dừng các hành động gây hấn nhằm vào Iran và các đồng minh của nước này ở Liban, Palestine, Yemen và Iraq; dỡ bỏ phong tỏa, trừng phạt; đồng thời giải phóng các tài sản của Iran bị đóng băng. Quyết định cuối cùng tại Iran thuộc về Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei, người chưa xuất hiện công khai kể từ khi các cuộc không kích ngày 28/2 khiến cha ông, và cũng là người tiền nhiệm của chính ông – Ali Khamenei – thiệt mạng. Ông Mojtaba Khamenei được cho là bị thương trong cuộc không kích này.

Truyền thông nhà nước Iran ngày 9/8 cho biết Tổng thống Masoud Pezeshkian đã gặp ông Mojtaba Khamenei vào cuối tháng 7. Ngoài ra, một đoạn phim ghi lại hình ảnh lãnh tụ tối cao cũng đã được truyền thông Iran công bố cùng ngày.

Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei (ngoài cùng bên phải) họp bàn chiến lược cùng các giáo sĩ cấp cao trong chính quyền, trích từ đoạn phim thực hiện bởi truyền thông nhà nước Iran

Trong diễn biến liên quan, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất ngày 8/8 cho biết Iran đã tấn công một tàu thuộc công ty dầu khí nhà nước của nước này. Phía Iran chưa đưa ra bình luận. Trước đây, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran từng tiến hành các vụ tấn công tàu thuyền, với lập luận rằng các tàu này không phối hợp việc đi qua eo biển với Tehran.

Các vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền qua eo biển Hormuz diễn ra trong bối cảnh lực lượng Houthi tại Yemen, đồng minh của Iran, gia tăng hoạt động tại một điểm nghẽn dầu mỏ khác nằm giữa Biển Đỏ và Vịnh Aden.

Tháng trước, lực lượng Houthi tuyên bố phong tỏa hải quân đối với Arab Saudi ở Biển Đỏ, nhằm đáp trả điều mà nhóm này gọi là cuộc bao vây của Riyadh tại Yemen. Arab Saudi, quốc gia ủng hộ chính phủ Yemen được quốc tế công nhận, đã bác bỏ cáo buộc này.

Nhóm Houthi cho biết đã tấn công nhà máy lọc dầu Jazan của Saudi Aramco ngày 9/8, hai ngày sau khi Arab Saudi ký hiệp ước phòng thủ với hai đồng minh Hồi giáo Sunni là Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan, trong bối cảnh bất ổn khu vực gia tăng do cuộc xung đột giữa Mỹ-Israel và Iran theo dòng Shi'ite.

Bộ Năng lượng Arab Saudi cho biết một đám cháy đã bùng phát tại nhà máy lọc dầu, sau đó được dập tắt, không gây thương vong. Các cơ quan chức năng đang xử lý vụ việc, song tuyên bố không nêu nguyên nhân vụ cháy.

Người phát ngôn quân sự của Houthi Yahya Saree cho biết trên mạng xã hội X rằng lực lượng này đã sử dụng thiết bị bay không người lái để tấn công nhà máy lọc dầu. Trước đó, Houthi từng tấn công các cơ sở của Aramco tại Jazan, nơi có công suất chế biến khoảng 400.000 thùng dầu thô mỗi ngày ở tây nam Arab Saudi.

Hiện chưa rõ Pakistan hoặc Thổ Nhĩ Kỳ có tham gia phản ứng của Arab Saudi liên quan vụ tấn công mới nhất hay không.

Bộ trưởng Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan cho biết liên minh mới với Arab Saudi và Pakistan không nhằm chống Iran hay bất kỳ quốc gia nào khác, mà là cam kết chung về hỗ trợ an ninh. Theo ông, các đồng minh sẽ tham vấn để quyết định mức độ và hình thức hỗ trợ trong trường hợp một bên bị tấn công.