Iran đặt điều kiện cho việc mở lại eo biển Hormuz

Iran ngày 8/8 đưa ra các điều kiện tiên quyết để mở lại eo biển Hormuz, trong đó có yêu cầu bồi thường thiệt hại chiến tranh, khiến triển vọng đạt được thỏa thuận nhằm khôi phục hoạt động lưu thông trên tuyến hàng hải có ý nghĩa then chốt đối với kinh tế thế giới trở nên phức tạp hơn.

Tehran ra điều kiện để mở lại eo biển Hormuz, trong bối cảnh xung đột với Mỹ chưa có dấu hiệu lắng dịu

Tehran được cho là đã áp đặt tình trạng phong tỏa trên thực tế đối với eo biển này kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran vào cuối tháng 2. Các nhà chức trách Iran đồng thời muốn áp dụng phí qua lại và đã tấn công những tàu mà nước này cáo buộc tìm cách né tránh tuyến đường do Tehran ưu tiên.

Các vụ tấn công liên tiếp tại eo biển Hormuz, vốn trước chiến sự được bảo đảm quyền tự do đi lại, đã dẫn tới sự đổ vỡ của thỏa thuận ngừng bắn hồi tháng 4. Từ đó đến nay, các bên trung gian tiếp tục kêu gọi các bên liên quan trở lại những điều khoản được nêu trong bản ghi nhớ tháng 6.

Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi cho biết các cuộc thảo luận với Oman về hoạt động đi lại và cơ chế quản lý eo biển đang tiến tới giai đoạn cuối, song nhấn mạnh việc mở lại eo biển Hormuz còn phụ thuộc vào các điều kiện khác, trong đó có bồi thường cho những vi phạm đối với thỏa thuận tháng 6. Cùng ngày, người đứng đầu lực lượng an ninh Mohammad Bagher Zolghadr nêu danh sách các yêu cầu để mở lại eo biển Hormuz, trong đó có việc chấm dứt chiến tranh và các hành động mà Tehran cho là gây hấn nhằm vào Iran cùng các đồng minh của nước này tại Liban, Palestine, Yemen và Iraq.

Theo hãng thông tấn Tasnim, ông Zolghadr cũng yêu cầu dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân song song của Mỹ đối với Iran, chấm dứt các biện pháp trừng phạt, giải phóng các tài sản bị đóng băng và bồi thường thiệt hại chiến tranh.

Trong khi đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran khẳng định việc mở lại eo biển Hormuz không liên quan các cuộc đàm phán giữa Iran và Oman, đồng thời cho rằng các bên đối địch buộc phải chấp nhận những điều kiện do Tehran đưa ra.

Các tuyên bố trên được đưa ra trong bối cảnh lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz giảm mạnh, sau khi Iran nhắm mục tiêu vào những tàu bị nước này cáo buộc đi vòng qua tuyến hải trình ưa thích trong vùng biển Iran.

Bộ Ngoại giao Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất ngày 8/8 lên án vụ việc mà cơ quan này gọi là cuộc tấn công thù địch của Iran bằng tên lửa nhằm vào một tàu chở dầu thuộc Công ty Dầu khí quốc gia Abu Dhabi (ADNOC) khi tàu đang đi qua eo biển Hormuz. Vụ tấn công không gây thương vong.

Chiều cùng ngày, Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) thông báo một tàu đã bị trúng đạn pháo ngoài khơi Oman, gần eo biển Hormuz, gây hỏa hoạn nhưng sau đó được dập tắt và không ghi nhận thương vong. Hiện chưa rõ thông báo này có đề cập cùng con tàu nêu trên hay không.

Trước đó, ngày 7/8, ADNOC cho biết kể từ khi chiến sự bùng phát, 15 tàu của công ty đã bị tấn công tại khu vực Hormuz, trong đó riêng tuần này có ba tàu.

Bộ Ngoại giao Oman ngày 8/8 lên án các vụ tấn công liên tiếp nhằm vào tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, song không nêu đích danh Iran.

Cơ quan này cho biết các cuộc đàm phán liên quan những thỏa thuận hàng hải tại eo biển Hormuz đang diễn ra trong bầu không khí tích cực, mang tính xây dựng, đồng thời kêu gọi các bên tránh mọi hành động có thể gây nguy hiểm cho tiến trình này.

Thỏa thuận trước đó giữa Iran và Mỹ, được xem là cơ sở ban đầu cho các cuộc đàm phán về một giải pháp lâu dài, nêu rằng Iran và Oman sẽ thảo luận với các quốc gia vùng Vịnh khác về những cơ chế trong tương lai đối với eo biển này, phù hợp với luật pháp quốc tế hiện hành.

Theo thông lệ chính thống, luật pháp quốc tế không cho phép áp dụng phí đối với các tuyến đường thủy có tính chất như vậy.

Trong một diễn biến liên quan, Bộ trưởng Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan ngày 8/8 bày tỏ hy vọng Ai Cập sẽ tham gia thỏa thuận quốc phòng chung giữa Thổ Nhĩ Kỳ, Arab Saudi và Pakistan, vốn được thiết kế nhằm góp phần ổn định khu vực. Ông đánh giá Ai Cập là đối tác tự nhiên trong mọi vấn đề.

Trong một cuộc phỏng vấn, Bộ trưởng Hakan Fidan cho rằng ở giai đoạn tiếp theo, Ai Cập có thể tham gia liên minh này, đồng thời nhấn mạnh các bên đã phối hợp với nhau như những thành viên trong cùng một liên minh. Ông Fidan khẳng định thỏa thuận này không nhằm vào bất kỳ quốc gia cụ thể nào.

Cũng theo truyền thông, ông Fidan cho biết các bên không ghi nhận bằng văn bản bất kỳ mối đe dọa chung nào.

Bộ Ngoại giao Pakistan ngày 7/8 cho biết hiệp ước nêu trên quy định một cuộc tấn công nhằm vào bất kỳ thành viên nào sẽ được coi là cuộc tấn công nhằm vào tất cả các thành viên, đồng thời nhấn mạnh mục tiêu của văn kiện là tăng cường năng lực răn đe tập thể.