Việc Nhật Bản nới lỏng các quy định liên quan đến xuất khẩu vũ khí đã mở ra khả năng đàm phán về việc Tokyo cung cấp thiết bị quân sự để hỗ trợ Ukraine trong việc đối phó với đòn tấn công của quân đội Nga, theo Đại sứ Ukraine tại Nhật Bản Yurii Lutovinov. Ông Lutovinov cho biết trong một cuộc phỏng vấn với hãng tin Reuters: “Động thái này tạo điều kiện thuận lợi cho các cuộc đàm phán.” Ông đồng thời nhận định, về mặt lý thuyết, đây là một bước tiến đáng kể.
Động thái của Thủ tướng Takaichi Sanae tuần trước về việc nới lỏng quy định xuất khẩu – vốn được coi như một trong những bước chuyển mới nhất của Nhật Bản ra khỏi quan điểm hòa bình nghiêm ngặt sau Chiến tranh Thế giới thứ II – đã nhận được sự chú ý lớn trong bối cảnh các cuộc xung đột tại Ukraine và Trung Đông gia tăng áp lực lên năng lực sản xuất vũ khí của phương Tây. Mặc dù bước chuyển này vẫn duy trì kiểm soát đối với xuất khẩu vào các khu vực có xung đột, nó cho phép các ngoại lệ nhằm phục vụ lợi ích an ninh quốc gia của Tokyo; Kyiv kỳ vọng sẽ được hưởng lợi từ điều khoản này.
Nhật Bản đã xác định mối liên hệ giữa tình hình Ukraine và an ninh quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh Trung Quốc đang gia tăng tiềm lực quân sự. Với lãnh thổ nằm cách Đài Loan khoảng 110 km, Tokyo lo ngại rằng bất kỳ hành động nào của Bắc Kinh nhằm kiểm soát hòn đảo này đều có thể khiến Nhật Bản bị cuốn vào xung đột.
Ngay sau khi Nga tiến hành “chiến dịch quân sự đặc biệt” nhằm vào Ukraine vào năm 2022, Thủ tướng Nhật Bản khi đó là ông Kishida Fumio đã nhận định rằng "Tình hình Ukraine hiện nay có thể phản ánh Đông Á trong tương lai". Ông Kishida sau đó đã phê duyệt kế hoạch nâng cấp năng lực quân sự lớn nhất của Nhật Bản kể từ Chiến tranh Thế giới thứ II, với việc bà Takaichi Sanae thúc đẩy quá trình thực hiện kể từ khi bà đảm nhận chức vụ vào tháng 10 năm 2025.
Đại sứ Lutovinov nhận định: “Việc chế độ Ukraine thất thủ sẽ kéo theo một hiệu ứng domino lớn”. Ông nhấn mạnh: “Chính vì vậy, khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương và lục địa châu Âu không thể tách rời trong cách tiếp cận các vấn đề an ninh của chúng ta.”
Bà Takaichi không đưa ra bất kỳ tuyên bố công khai nào cho thấy bà sẽ ủng hộ việc xuất khẩu vũ khí sang Ukraine. Theo bản tóm tắt cuộc điện đàm giữa hai bên do văn phòng của bà cung cấp, bà đã khẳng định với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky vào tháng 11 năm 2025 rằng Nhật Bản sẽ đồng hành cùng quốc gia này và ủng hộ các nỗ lực hướng tới đạt được một nền hòa bình công bằng, lâu dài trong thời gian sớm nhất có thể.
Trong một thông báo qua email, Bộ Ngoại giao Nhật Bản khẳng định rằng “Nhật Bản hiện không có ý định chuyển giao vũ khí”. Tương tự các quốc gia khác mong muốn tiếp cận thiết bị quân sự từ Nhật Bản, Ukraine cần ký kết thỏa thuận liên quan đến chuyển giao công nghệ và trang thiết bị quốc phòng với Tokyo. Đến nay, Nhật Bản đã ký kết các thỏa thuận như vậy với 18 quốc gia, trong đó có Đức, Australia, Philippines và Việt Nam.
Đại sứ Yurii Lutovinov cho biết Ukraine đang áp dụng biện pháp thận trọng trước tính chất mẫn cảm trong hoạt động xuất khẩu quốc phòng sang Nhật Bản. Trước mắt, ông đề nghị Tokyo có thể hỗ trợ tài chính cho việc phát triển hệ thống phòng không của Kyiv nhằm giảm mức độ phụ thuộc vào tên lửa Patriot do Mỹ sản xuất, vốn hiện đang trở nên khan hiếm. Ông nhấn mạnh, Ukraine sở hữu đầy đủ năng lực công nghiệp cần thiết để sản xuất các thiết bị này nhưng vẫn cần nguồn đầu tư và vốn để triển khai.
Ông Lutovinov cho biết Nhật Bản đang bàn về việc đóng góp vào Danh sách Yêu cầu Ưu tiên của Ukraine (PURL) thuộc NATO, vốn là một chương trình hỗ trợ mua thiết bị Mỹ cho Kyiv. Hiện chương trình này đã cung cấp hơn 4 tỷ USD thiết bị, đạn dược, với Australia và New Zealand là hai nước ngoài NATO đầu tiên tham gia từ năm 2025.
Cũng theo ý kiến của đại sứ Yurii Lutovinov, các công ty Nhật Bản có khả năng hỗ trợ Ukraine trong việc đa dạng hóa nguồn cung linh kiện điện tử và vi mạch cần thiết cho hàng nghìn máy bay không người lái đang hoạt động tại tiền tuyến. Báo cáo năm 2025 của Viện nghiên cứu Đảo Rắn (Snake Island Institute) tại Ukraine cho biết, các linh kiện sản xuất tại Trung Quốc hiện vẫn giữ vị trí chủ đạo trong hệ thống máy bay không người lái của Ukraine.
Dự kiến, chính quyền của Thủ tướng Takaichi Sanae sẽ công bố chiến lược quốc phòng mới với kế hoạch tăng số lượng máy bay không người lái trên không, biển và đất liền trong năm nay.
Ông Lutovinov phát biểu: “Chúng tôi không chỉ là một quốc gia tìm kiếm sự hỗ trợ, mà còn là quốc gia sẵn sàng đóng góp.” Ông cũng cho hay, việc kết hợp công nghệ của Nhật Bản với kinh nghiệm của Ukraine sẽ tạo ra những sản phẩm có chất lượng vượt trội.
