TP.Hồ Chí Minh đề xuất bãi bỏ cơ chế tăng phí nước thải công nghiệp

Nước thải công nghiệp đang là nội dung trọng tâm trong đề xuất mới của UBND TP.HCM khi trình HĐND Thành phố xem xét bãi bỏ Nghị quyết 24/2021/NQ-HĐND về điều chỉnh mức thu phí bảo vệ môi trường. Theo Tờ trình số 593/TTr-UBND, nghị quyết này được ban hành trên cơ sở Nghị quyết 54/2017/QH14 và Nghị định 53/2020/NĐ-CP.

Kỳ họp thứ ba HĐND Thành phố Hồ Chí Minh khóa XI (nhiệm kỳ 2026 - 2031) - Quyết nghị nhiều chính sách lớn, tạo động lực phát triển thành phố trong giai đoạn mới

Nước thải công nghiệp không còn phù hợp với khung pháp lý mới

Theo Tờ trình số 593/TTr-UBND, Nghị quyết 24/2021/NQ-HĐND được ban hành trên cơ sở Nghị quyết 54/2017/QH14 và Nghị định 53/2020/NĐ-CP. Tuy nhiên, các căn cứ pháp lý này hiện đã hết hiệu lực hoặc được thay thế bằng những quy định mới của Chính phủ.

Nghị định 346/2025/NĐ-CP đã thay đổi nhiều nội dung quan trọng liên quan đến đối tượng chịu phí, phương pháp tính phí, cơ chế kê khai và quản lý nguồn thu đối với nước thải công nghiệp. Vì vậy, việc tiếp tục duy trì Nghị quyết 24 không còn phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành.

Trong bối cảnh TP.HCM đang thực hiện mô hình quản lý mới sau sắp xếp đơn vị hành chính, việc áp dụng nhiều cơ chế thu phí khác nhau có thể gây khó khăn cho công tác quản lý nhà nước cũng như quá trình thực thi chính sách trên toàn địa bàn.

Giảm gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp sản xuất

Nội dung nhận được nhiều sự quan tâm từ cộng đồng doanh nghiệp là việc không tiếp tục áp dụng cơ chế tăng phí đặc thù đối với nước thải công nghiệp.

Theo số liệu của UBND thành phố, trong thời gian thực hiện Nghị quyết 24, nguồn thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải công nghiệp đạt bình quân khoảng 39,4 tỷ đồng mỗi năm. Nếu thực hiện theo Nghị định 346/2025/NĐ-CP, số thu dự kiến còn khoảng 14,5 tỷ đồng/năm.

Khoản chênh lệch gần 25 tỷ đồng mỗi năm không tạo tác động lớn đến tổng nguồn thu ngân sách, nhưng lại có ý nghĩa đáng kể đối với hoạt động sản xuất kinh doanh, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa đang phải đối mặt với áp lực chi phí đầu vào, chi phí vốn và chi phí tuân thủ ngày càng tăng.

Đối với các doanh nghiệp sản xuất trong lĩnh vực chế biến thực phẩm, dệt may, cơ khí, vật liệu xây dựng hay hóa chất, phí môi trường liên quan đến nước thải công nghiệp là khoản chi thường xuyên. Việc áp dụng mức thu thống nhất theo quy định của Chính phủ được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí, cải thiện dòng tiền và có thêm nguồn lực tái đầu tư.

Việc áp dụng mức thu thống nhất theo quy định mới được kỳ vọng giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh. (Ảnh minh họa)

Bảo vệ môi trường không đồng nghĩa với tăng phí

Một thông điệp được thể hiện khá rõ trong tờ trình là bãi bỏ Nghị quyết 24 không đồng nghĩa với việc nới lỏng yêu cầu bảo vệ môi trường. Thay vì tập trung vào việc tăng mức thu, cơ chế mới đặt trọng tâm vào việc kiểm soát hoạt động xả thải. Theo Nghị định 346/2025/NĐ-CP, mức phí được xác định dựa trên lưu lượng nước thải công nghiệp, mức độ ô nhiễm và trách nhiệm quan trắc của cơ sở sản xuất.

Những đơn vị không thực hiện quan trắc hoặc không kiểm soát tốt nguồn thải sẽ phải chịu mức phí cao hơn. Đây là nguyên tắc đang được nhiều quốc gia áp dụng nhằm bảo đảm công bằng giữa các chủ thể tham gia hoạt động sản xuất.

Đối với doanh nghiệp, quy định mới cũng tạo động lực đầu tư hệ thống xử lý nước thải công nghiệp, đổi mới công nghệ sản xuất sạch hơn và nâng cao năng lực quản trị môi trường thay vì chỉ thực hiện nghĩa vụ tài chính.

Tăng cường quản lý nhà nước bằng dữ liệu và giám sát

Đằng sau đề xuất bãi bỏ Nghị quyết 24 là sự thay đổi trong tư duy quản lý nhà nước đối với lĩnh vực môi trường. Thay vì dựa nhiều vào công cụ thu phí, cơ quan quản lý sẽ tập trung vào hệ thống quan trắc, dữ liệu môi trường, hoạt động hậu kiểm và xử lý vi phạm. Hiệu quả quản lý không được đo bằng số tiền thu được từ nước thải công nghiệp mà bằng chất lượng môi trường, mức độ tuân thủ của doanh nghiệp và khả năng kiểm soát nguồn thải.

Tuy nhiên, để mô hình này vận hành hiệu quả, TP.HCM cần tiếp tục đầu tư cho hạ tầng số, cơ sở dữ liệu môi trường, hệ thống quan trắc tự động và nâng cao năng lực giám sát của các cơ quan chuyên môn. Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm việc giảm gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp không làm ảnh hưởng đến mục tiêu bảo vệ môi trường lâu dài.

Cơ quan quản lý sẽ tăng cường giám sát bằng dữ liệu và hệ thống quan trắc thay vì dựa chủ yếu vào cơ chế thu phí đặc thù.

Tạo cân bằng giữa phát triển kinh tế và môi trường

Đề xuất bãi bỏ Nghị quyết 24 cho thấy TP.HCM đang tìm kiếm sự cân bằng giữa yêu cầu bảo vệ môi trường và mục tiêu hỗ trợ hoạt động sản xuất kinh doanh.

Trong bối cảnh doanh nghiệp cần thêm nguồn lực để phục hồi, mở rộng đầu tư và nâng cao sức cạnh tranh, việc không duy trì mức phí nước thải công nghiệp cao hơn mặt bằng chung được xem là giải pháp hợp lý. Song song đó, cơ chế quản lý mới vẫn giữ nguyên nguyên tắc kiểm soát ô nhiễm, tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.

Nếu được HĐND TP.HCM thông qua, đây không chỉ là động thái điều chỉnh một văn bản pháp lý đã hết tính phù hợp mà còn là tín hiệu cho thấy Thành phố đang hướng tới môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và thân thiện hơn với cộng đồng doanh nghiệp, nhất là khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.