Tiêm vắc xin cúm vẫn bị cúm, vậy tiêm để làm gì?

Tiêm vắc xin cúm vẫn bị cúm nhưng vắc xin vẫn giúp giảm bệnh nặng

Tiêm vắc xin cúm vẫn bị cúm là chuyện không hiếm: tiêm xong một thời gian vẫn sốt, ho, đau mỏi người. Mùa cúm vừa qua tại Mỹ, virus cúm A/H3N2 biến đổi lệch khỏi thành phần vắc xin, nhưng người đã tiêm vẫn ít phải nhập viện hơn người không tiêm (theo CDC Mỹ).

Đã tiêm, nếu mắc cúm thường nhẹ hơn

Vắc xin cúm làm việc giống chiếc dây an toàn trên ô tô. Thắt dây không ngăn được va chạm, nhưng khi va chạm xảy ra, người ngồi trong xe ít bị thương nặng hơn. Người đã tiêm vẫn có thể mắc cúm, nhưng thường nhẹ hơn và ít phải nhập viện hơn.

Mức bảo vệ thay đổi theo từng năm. Ngay cả mùa

2025 - 2026 khi vắc xin bị lệch chủng, người lớn đã tiêm vẫn giảm được khoảng một phần ba nguy cơ phải nhập viện vì cúm so với người không tiêm (theo CDC Mỹ).

Người có bệnh tim mạch còn được thêm một lợi ích: tiêm vắc xin cúm giúp giảm nguy cơ các biến cố tim mạch nặng nói chung, rõ nhất ở người mới bị hội chứng vành cấp (cơn nhồi máu cơ tim hoặc đau thắt ngực không ổn định) (JAMA Network Open, 2022).

Những lý do khiến người đã tiêm vẫn mắc cúm

Người tiêm vắc xin cúm vẫn bị cúm có thể đơn giản vì tiêm chưa đủ lâu. Sau tiêm, cơ thể cần khoảng 2 tuần để tạo kháng thể (chất do hệ miễn dịch sinh ra để nhận diện và vô hiệu hóa virus). Người nhiễm virus ngay trước khi tiêm, hoặc trong hai tuần chờ ấy, vẫn có thể phát bệnh.

Virus cũng có lúc đi trước vắc xin một bước. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phải chọn chủng virus đưa vào vắc xin trước nhiều tháng để kịp sản xuất, giống chuẩn bị áo mưa theo dự báo thời tiết từ rất sớm: đến ngày, trời có khi khác dự báo, nhưng mang áo vẫn hơn không.

Mùa 2025-2026, virus cúm A/H3N2 biến đổi thành một nhánh mới, lệch khỏi vắc xin. Các thành phần còn lại vẫn có thể bảo vệ trước những virus cúm khác.

Tuổi tác cũng ảnh hưởng: hệ miễn dịch người lớn tuổi đáp ứng với vắc xin yếu hơn người trẻ. Nhưng đây lại là nhóm dễ biến chứng khi mắc cúm, nên mũi tiêm vẫn mang lại lợi ích rõ (theo CDC Mỹ).

Có những ca gọi là bị cúm sau tiêm thực ra là bệnh khác. Cảm lạnh, virus hợp bào hô hấp (RSV) hay COVID-19 đều gây ho, sốt, chảy mũi, trong khi vắc xin cúm chỉ bảo vệ trước virus cúm. Cúm thường đến đột ngột, sốt, đau nhức cơ, mệt rã rời. Cảm lạnh nhẹ hơn, chủ yếu chảy mũi, nghẹt mũi. Đó chỉ là dấu hiệu gợi ý; muốn biết chắc cần xét nghiệm.

Mũi tiêm cũng không gây cúm. Vắc xin cúm bất hoạt chứa virus đã mất khả năng gây bệnh. Đau chỗ tiêm, sốt nhẹ, mỏi người là phản ứng thường gặp, nhẹ và tự hết sau 1–2 ngày (theo NHS Anh).

Vì sao năm nào cũng phải tiêm, và tiêm lúc nào

Kháng thể sau tiêm giảm dần theo thời gian, ngay trong cùng một mùa cúm. Virus cúm lại liên tục thay đổi, nên thành phần vắc xin được cập nhật hằng năm. Vắc xin mùa 2026-2027 đã được WHO điều chỉnh, đưa vào chủng H3N2 mới hơn.

Ở Việt Nam, dữ liệu giám sát nhiều năm tại bệnh viện cả ba miền cho thấy cúm không lên đỉnh theo một mùa cố định như ở xứ lạnh. Vì vậy, cách an toàn là tiêm đều mỗi năm, càng sớm càng tốt, không đợi có dịch mới đi tiêm.

Bộ Y tế khuyến cáo người dân chủ động tiêm vắc xin cúm, đặc biệt lưu ý người cao tuổi và người có bệnh tim, phổi, thận, đái tháo đường.

Tiêm vắc xin cúm vẫn bị cúm không có nghĩa mũi tiêm vô ích. Người đã tiêm thường bệnh nhẹ hơn và ít phải nhập viện hơn, kể cả ở năm đó vắc xin lệch chủng. Lợi ích này rõ nhất ở người lớn tuổi, người có bệnh nền, và chỉ duy trì được khi tiêm lại mỗi năm.