Dịch hạch thể phổi lây thế nào và có chữa được không?

Dịch hạch thể phổi lây thế nào và có chữa được không?

Thông tin về dịch hạch rò rỉ từ một phòng thí nghiệm ở Nga đang lan nhanh trên mạng xã hội, sau khi một nữ nhân viên Viện Nghiên cứu Chống dịch hạch Irkutsk (Siberia) qua đời đầu tháng 10. Cơ quan y tế Nga công bố chẩn đoán viêm phổi chưa rõ nguyên nhân, xét nghiệm chưa tìm thấy mầm bệnh liên quan đến công việc của cô. WHO cũng cho biết nguyên nhân tử vong chưa được xác nhận chính thức. Dù vậy, sự việc vẫn khiến nhiều người lo lắng về một căn bệnh tưởng đã lùi vào lịch sử.

Dịch hạch thể phổi lây từ người sang người ra sao?

Dịch hạch do vi khuẩn Yersinia pestis gây ra, loại vi khuẩn vốn sống ở động vật gặm nhấm nhỏ và bọ chét trên cơ thể chúng. Theo WHO, bệnh có ba thể. Thể hạch thường gặp nhất, do bọ chét đốt, làm hạch sưng đau. Thể nhiễm khuẩn huyết là khi vi khuẩn sinh sôi trong máu. Thể phổi xảy ra khi vi khuẩn vào tới phổi.

Trong ba thể, chỉ dịch hạch thể phổi lây thẳng từ người sang người. Khi người bệnh ho, vi khuẩn theo giọt bắn (những hạt đờm, nước bọt li ti) bay ra ngoài và người ở gần hít phải. Theo CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Mỹ), bệnh lây khi tiếp xúc gần và kéo dài, trong khoảng chưa tới 2 m – chừng chiều ngang một mâm cơm gia đình. Người có nguy cơ vì thế là người sống chung nhà, người trực tiếp chăm sóc, không phải người đi ngang qua trên phố.

WHO vẫn xếp thể phổi vào loại đặc biệt dễ lây, có thể gây ổ dịch nặng trong vòng tiếp xúc gần. Nhưng bệnh không lan rộng trong cộng đồng theo kiểu cúm mùa. Thời gian ủ bệnh rất ngắn, có khi chỉ 24 giờ.

Gần 200 người được theo dõi không có nghĩa là đã nhiễm bệnh

Con số gần 200 người ở Irkutsk dễ bị hiểu nhầm thành số ca mắc dịch hạch. Thực tế, đây là những người từng tiếp xúc với nữ nhân viên qua đời, được đưa vào diện theo dõi y tế.

Đó là quy trình chuẩn với một ca nghi dịch hạch thể phổi. Theo WHO, người tiếp xúc gần cần được theo dõi và dùng kháng sinh dự phòng bảy ngày (dùng thuốc khi chưa có triệu chứng, để chặn vi khuẩn từ sớm). Lý do nằm ở tốc độ của bệnh, vốn ủ ngắn và khởi phát rất nhanh.

Theo cơ quan y tế Nga, những người được theo dõi chưa có dấu hiệu bệnh. Xét nghiệm nhóm này chỉ phát hiện vài ca COVID-19 và vài ca nhiễm virus gây cảm lạnh thông thường (rhinovirus).

Dịch hạch thể phổi có chữa được không?

Có, nếu điều trị kịp. Theo WHO, kháng sinh thông dụng có thể chữa khỏi dịch hạch khi dùng sớm, và tỷ lệ hồi phục cao nếu người bệnh được điều trị trong vòng 24 giờ từ khi có triệu chứng.

Ngược lại, không điều trị thì thể phổi gần như luôn gây tử vong, có khi chỉ sau 18–24 giờ kể từ lúc khởi phát. Cũng chính khoảng thời gian ấy là lúc kháng sinh còn đủ sức cứu người bệnh.

Dấu hiệu của thể phổi đến nhanh: sốt, khó thở, đau ngực, ho, có khi khạc đờm lẫn máu. Người vừa tiếp xúc gần với ca nghi ngờ mà xuất hiện các dấu hiệu này cần được đưa đi khám ngay.

WHO không khuyến cáo tiêm vắc xin đại trà, chỉ cân nhắc cho nhóm nguy cơ cao như nhân viên phòng xét nghiệm và nhân viên y tế. Dịch hạch ở người ngày nay khá hiếm, phần lớn ca bệnh báo cáo cho WHO những năm gần đây tập trung ở Congo và Madagascar.

Với nghi vấn tại Nga, nguyên nhân tử vong vẫn chưa được xác nhận và cơ quan y tế nước này cho biết tình hình dịch tễ ổn định. Còn với chính căn bệnh, điều cần nhớ là dịch hạch thể phổi lây qua tiếp xúc gần và chữa được nếu dùng kháng sinh trong 24 giờ đầu.