![]() |
| Người đàn ông đưa tay lên cổ vì cảm giác nuốt vướng khó chịu |
Cứ thấy vướng ở cổ là nghĩ ngay đến trào ngược, nhiều người vô tình bỏ qua một câu hỏi quan trọng: đó chỉ là cảm giác có gì mắc trong họng, hay thức ăn thực sự không xuống được? Phân biệt rạch ròi hai tình huống này sẽ giúp người bệnh tránh quy mọi triệu chứng cho axit dạ dày, trong khi nguyên nhân thực sự có thể nằm ở cách thực quản vận chuyển thức ăn.
Có cảm giác như có cục gì mắc ở cổ, nuốt mãi không trôi, nhưng đến bữa cơm canh vẫn xuống trơn tru, không đau, không nghẹn. Sự khó chịu này thường rõ rệt nhất mỗi lần nuốt nước bọt.
Theo Bệnh viện Royal Berkshire (Anh), đây là hội chứng vướng họng, giới y khoa gọi là globus – tức cảm giác có vật lạ trong họng dù thực tế không có gì cản đường. Cơ chế gây ra hiện tượng này đến nay chưa được hiểu đầy đủ, có thể liên quan đến tình trạng căng cơ vùng họng, áp lực tâm lý căng thẳng hoặc kích ứng nhẹ do axit trào ngược.
Riêng cảm giác vướng họng chưa đủ cơ sở để kết luận mắc bệnh trào ngược. Vướng họng đơn thuần thường lành tính. Tuy nhiên, nếu cảm giác này kéo dài, bắt đầu xuất hiện đau khi nuốt hoặc chuyển thành khó nuốt thật sự, người bệnh cần đi khám để kiểm tra.
Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở việc bạn cảm thấy vướng ở đâu, mà là quá trình ăn uống hằng ngày có thực sự bị cản trở hay không.
Khó nuốt thật sự mang tính chất khác hẳn. Khi đó, thức ăn, nước uống đi xuống một cách khó khăn, hoặc có cảm giác mắc nghẹn lại ở vùng họng, sau xương ức. Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), tình trạng này có thể liên quan đến trào ngược hoặc những bệnh lý thực thể khác. Nguyên nhân thường gặp là viêm, hẹp thực quản hay rối loạn vận động – tức thực quản bị rối loạn nhịp co bóp khi đưa thức ăn xuống.
Co thắt tâm vị là một bệnh lý điển hình thuộc nhóm rối loạn này. Ở người bệnh, thực quản mất đi các đợt co bóp đẩy thức ăn bình thường, trong khi cơ thắt ở cuối thực quản – nơi nối với dạ dày – lại giãn không đầy đủ mỗi khi nuốt.
Có thể hình dung cơ thắt này như cánh cửa ngăn giữa thực quản và dạ dày. Khi cửa mở không đủ rộng, lực đẩy từ phía trên lại bất thường, thức ăn sẽ ùn ứ lại trong lòng thực quản. Người bệnh có thể gặp khó khăn khi nuốt cả đồ đặc lẫn nước uống, đôi khi thức ăn chưa tiêu bị trào ngược lên miệng, kèm theo cảm giác ợ nóng nên rất dễ bị nhầm lẫn với trào ngược dạ dày.
Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở hành trình của thức ăn. Trong bệnh trào ngược dạ dày – thực quản, những gì đã đi vào dạ dày bị đẩy ngược lên trên. Còn trong co thắt tâm vị, thức ăn thậm chí chưa xuống tới dạ dày đã bị giữ lại ngay trong thực quản rồi trào ngược lên.
Chính vì vậy, các loại thuốc giảm tiết axit dạ dày không thể giải quyết được tình trạng ùn tắc cơ học này. Nếu đã điều trị trào ngược nhưng triệu chứng khó nuốt vẫn dai dẳng, người bệnh cần được đánh giá lại nguyên nhân.
Khi thức ăn hoặc nước uống thực sự khó đi xuống, người bệnh cần đi khám tìm nguyên nhân ngay từ khi mới xuất hiện, không nên đợi đến lúc việc ăn uống bị ảnh hưởng nặng nề. Việc thăm khám càng cần thực hiện sớm nếu tình trạng khó nuốt tăng dần, trào thức ăn chưa tiêu, sụt cân không rõ lý do hoặc đã điều trị trào ngược nhưng không cải thiện.
Trước buổi khám, người bệnh nên chủ động ghi lại vài thông tin quan trọng: cảm giác vướng xuất hiện khi nuốt nước bọt hay lúc ăn uống; khó nuốt với đồ đặc, nước lỏng hay cả hai; có kèm ho sặc, trào thức ăn hoặc giảm cân hay không; cùng danh sách các loại thuốc đã sử dụng.
Tùy vào biểu hiện lâm sàng, bác sĩ có thể chỉ định nội soi tiêu hóa trên, chụp thực quản có thuốc cản quang hoặc đo áp lực thực quản để đánh giá chính xác sức co bóp và khả năng giãn mở của cơ thắt.
Trong thời gian chờ đợi đi khám, những người vẫn còn nuốt được an toàn có thể áp dụng cách ăn chậm, chia miếng nhỏ, nhai thật kỹ, giữ tư thế ngồi thẳng lưng khi ăn và tạm tránh các món ăn dễ gây mắc nghẹn. Đây chỉ là biện pháp hỗ trợ tạm thời, hoàn toàn không thay thế cho việc chẩn đoán y khoa.
Đặc biệt, nếu thức ăn mắc nghẹn không thể trôi xuống, đến mức không nuốt được cả nước bọt, hoặc xuất hiện tình trạng khó thở, người bệnh cần được đưa đến cơ sở cấp cứu ngay lập tức.
Cùng được gọi chung bằng hai chữ "nuốt vướng", nhưng cảm giác có cục trong họng và việc thức ăn thực sự bị mắc lại là hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau. Khi đi khám, việc mô tả rõ ràng sự khác biệt ấy sẽ giúp bác sĩ định hướng chẩn đoán nhanh và chính xác hơn. Và nếu vẫn còn khó nuốt dù đã kiên trì điều trị trào ngược, điều cần làm nhất lúc này là quay lại trao đổi với bác sĩ để tìm ra đúng căn nguyên.
