Men gan cao có phải là gan nhiễm mỡ không?

Men gan cao có phải là gan nhiễm mỡ không?

Trên phiếu khám sức khỏe định kỳ, chỉ số ALT hoặc AST vượt ngưỡng thường được gọi gọn là men gan cao. Gan nhiễm mỡ là nguyên nhân rất thường gặp nên dễ được nghĩ tới đầu tiên, nhưng đó chỉ là một trong nhiều khả năng. Đánh đồng hai chuyện này có thể khiến nguyên nhân thật bị bỏ sót, hoặc khiến người có men gan bình thường yên tâm nhầm.

Men gan cao có thể do nhiều nguyên nhân khác ngoài gan nhiễm mỡ

ALT và AST là hai loại men (chất giúp các phản ứng hóa học trong tế bào diễn ra). ALT tập trung chủ yếu ở gan, còn AST có cả ở gan, cơ và một số mô khác. Khi tế bào bị tổn thương, men thoát ra máu nhiều hơn và xét nghiệm thấy chỉ số tăng.

Men gan vì thế giống chiếc chuông báo khói trong bếp. Chuông reo chưa chắc nhà đang cháy, đôi khi chỉ vì nồi canh bốc hơi. Theo Mayo Clinic và Cleveland Clinic, ngoài gan nhiễm mỡ, men gan cao còn hay gặp ở người uống nhiều rượu bia và người nhiễm virus viêm gan B hoặc C.

Một số thuốc cũng có thể làm men gan tăng, như thuốc giảm đau chứa paracetamol, thuốc kháng viêm, thuốc hạ mỡ máu nhóm statin. Người đang dùng các thuốc này không nên tự ý ngừng thuốc khi thấy men gan cao, mà cần để bác sĩ xem xét có điều chỉnh hay không.

Vận động nặng trước ngày xét nghiệm cũng có thể đẩy chỉ số lên. Vì AST có cả trong cơ, một buổi tập nặng hay khuân vác nhiều có thể làm chỉ số này tăng dù gan bình thường.

Men gan bình thường chưa chắc gan không nhiễm mỡ

Chiếc chuông báo khói còn có nhược điểm ngược lại: có những đám cháy âm ỉ mà chuông vẫn im. Tổng hợp từ nhiều nghiên cứu cho thấy cứ khoảng bốn người gan nhiễm mỡ thì có một người men gan vẫn trong mức bình thường (theo Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ).

Một chỉ số ALT hay AST đơn lẻ vì vậy không đủ để khẳng định, cũng không đủ để loại trừ gan nhiễm mỡ. Người thừa cân, đường huyết, mỡ máu hoặc huyết áp cao là nhóm nên được kiểm tra gan kỹ hơn, kể cả khi men gan trong ngưỡng.

Thấy men gan cao, bước tiếp theo có ý nghĩa hơn là gì

Tìm nguồn khói khi men gan cao thường bắt đầu từ những câu hỏi kỹ về rượu bia, thuốc, thực phẩm chức năng, thảo dược đang dùng, kèm xét nghiệm viêm gan B, C. Theo Hội Gan học Hoa Kỳ và Hiệp hội Nghiên cứu Gan châu Âu, chính thảo dược và thực phẩm chức năng cũng có thể gây tổn thương gan.

Siêu âm gan là một trong những bước đầu để tìm mỡ trong gan. Theo Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ, siêu âm khó thấy khi mỡ còn ít và không cho biết gan đã viêm hay xơ đến đâu.

Để ước đoán nguy cơ gan bị xơ (mô gan bị thay dần bằng mô sẹo, khiến gan cứng lại), bác sĩ có thể dùng một phép tính đơn giản mang tên FIB-4. Phép tính này dựa trên những con số thường có sẵn trên phiếu xét nghiệm: tuổi, hai chỉ số AST, ALT và số lượng tiểu cầu (loại tế bào máu giúp cầm máu). Kết quả được bác sĩ đọc cùng tuổi và tình trạng sức khỏe; khi cần, người bệnh sẽ được đo độ cứng của gan bằng máy, không cần chọc kim lấy mẫu gan, hoặc khám bác sĩ chuyên về gan.

Vì sao không nên vội uống thuốc hạ men gan

Nhiều loại thuốc và thực phẩm chức năng được giới thiệu là giúp hạ men gan, phổ biến là hoạt chất DDB và silymarin, hoạt chất chiết xuất từ cây kế sữa (cúc gai). Các nghiên cứu cho thấy DDB có thể kéo ALT xuống, nhưng ngừng thuốc thì chỉ số thường tăng lại, và chưa thấy mỡ gan hay mức xơ gan cải thiện. Silymarin đến nay chưa chứng minh được lợi ích cho lá gan, theo đánh giá của Cochrane (tổ chức quốc tế chuyên thẩm định bằng chứng y học). Hiệp hội Nghiên cứu Gan châu Âu chưa khuyến nghị các chế phẩm này cho người gan nhiễm mỡ vì thiếu bằng chứng về hiệu quả và an toàn.

Uống thuốc chỉ để hạ con số men gan dễ giống như tháo pin chuông báo khói: tiếng chuông im đi, nhưng chảo dầu có thể vẫn đang khét trên bếp. Với gan nhiễm mỡ, cách xử lý tận gốc là giảm cân khi thừa cân, kiểm soát đường huyết, mỡ máu, huyết áp và bớt hoặc bỏ rượu bia, có bác sĩ theo dõi.

Theo cẩm nang y khoa Merck, men gan cao kèm vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm như nước trà đặc, phân bạc màu hoặc đau tức vùng gan bên phải là dấu hiệu cần được khám ngay trong ngày.

Men gan cao là tín hiệu để đi tìm nguyên nhân, chưa phải kết luận gan nhiễm mỡ; men gan bình thường cũng chưa đủ để yên tâm. Khi đi khám, mang theo tờ kết quả xét nghiệm cùng danh sách thuốc, thực phẩm chức năng đang dùng sẽ giúp bác sĩ tìm ra nguồn khói nhanh và đúng hơn.