Người trên 60 tuổi có nên uống aspirin phòng đột quỵ mỗi ngày?

Người trên 60 tuổi có nên uống aspirin phòng đột quỵ mỗi ngày?

Nhiều người cao tuổi vẫn giữ thói quen uống aspirin phòng đột quỵ, mua một vỉ aspirin 81 ở hiệu thuốc gần nhà và uống đều mỗi sáng "cho loãng máu". Thói quen này từng có cơ sở, khi hướng dẫn cũ khuyến khích người có nguy cơ tim mạch dùng aspirin liều thấp. Từ năm 2018, ba thử nghiệm lớn trên hàng chục nghìn người đã cho kết quả khác hẳn, rõ nhất ở người cao tuổi.

Aspirin ngăn cục máu đông nhưng cũng làm máu khó cầm

Trong máu có tiểu cầu (những tế bào rất nhỏ, kết dính lại với nhau để bịt chỗ chảy máu). Tiểu cầu giống chất keo trong lớp vữa: chỗ nào thành mạch rò rỉ, keo bám vào và bịt kín. Aspirin làm lớp keo này loãng đi. Với lòng mạch đã có mảng xơ vữa (chất béo bám vào thành mạch, dễ sinh cục máu đông gây tắc), keo loãng giúp giảm nguy cơ tắc. Nhưng khi niêm mạc dạ dày hay một mạch máu nhỏ trong não có vết rách, keo loãng thì chỗ rò khó bịt.

Ở người khỏe, phần hại của việc uống aspirin phòng đột quỵ nổi lên rõ. Thử nghiệm ASPREE theo dõi người từ 70 tuổi, chưa có bệnh tim mạch, trong gần 5 năm. Nhóm uống aspirin mỗi ngày không ít bị nhồi máu cơ tim hay đột quỵ hơn nhóm uống giả dược (viên thuốc không có hoạt chất). Ngược lại, chảy máu dạ dày ở nhóm aspirin gần gấp đôi, chảy máu trong sọ cũng nhiều hơn.

Người Việt càng cần thận trọng vì đột quỵ chảy máu não khá phổ biến

Đột quỵ có hai dạng. Dạng thường gặp là nhồi máu não (cục máu đông làm tắc mạch máu nuôi não). Dạng còn lại là chảy máu não (mạch máu trong não bị vỡ). Aspirin chỉ có thể giúp ở dạng thứ nhất. Ở dạng thứ hai, thuốc làm máu chảy nhiều hơn và khó cầm hơn.

Theo một nghiên cứu của Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai, ở Việt Nam cứ khoảng 4 ca đột quỵ thì có 1 ca do chảy máu não, cao hơn hẳn các nước phát triển. Cũng theo nghiên cứu này, phần lớn người bị đột quỵ có tăng huyết áp. Huyết áp cao kéo dài là nguyên nhân hàng đầu làm vỡ mạch máu não.

Đây là lý do các hướng dẫn tim mạch nhấn mạnh không dùng aspirin cho người có nguy cơ chảy máu cao. Với người cao tuổi có huyết áp chưa ổn định, tự uống aspirin phòng đột quỵ có thể dẫn tới chính loại đột quỵ nguy hiểm hơn.

Đang uống aspirin thì không tự ý bỏ

Khuyến cáo mới chỉ nói về việc bắt đầu uống ở người khỏe. Với người đã uống aspirin nhiều năm, chuyện ngưng thuốc cần bác sĩ quyết định.

Một nghiên cứu tại Thụy Điển trên hơn 600.000 người dùng aspirin liều thấp, công bố trên tạp chí Circulation năm 2017, ghi nhận người tự ngưng thuốc gặp nhồi máu cơ tim, đột quỵ nhiều hơn người tiếp tục dùng. Nguy cơ tăng ngay sau khi ngưng và không giảm dần theo thời gian. Mức tăng rõ nhất ở người từng bị đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim, nhưng người uống để phòng ngừa cũng không tránh khỏi.

Người từng bị nhồi máu não, nhồi máu cơ tim, đặt stent (ống lưới nhỏ giữ cho mạch vành không hẹp lại) hoặc mổ bắc cầu mạch vành là nhóm mà aspirin có thể cứu mạng. Nhóm này tiếp tục dùng theo đơn. Người khỏe đang uống sẵn để phòng ngừa có thể mang chuyện này hỏi bác sĩ ở lần khám tới.

Với người trên 60 tuổi chưa có bệnh tim mạch, thay vì tự uống aspirin phòng đột quỵ, lá chắn chính là giữ huyết áp ổn định. Theo một phân tích gộp đăng trên tạp chí Lancet, hạ huyết áp tâm thu (chỉ số trên) khoảng 10 mmHg đã giảm nguy cơ đột quỵ chừng một phần tư. Cùng với đó là kiểm soát mỡ máu, đường huyết và khám sức khỏe định kỳ để bác sĩ đánh giá ai thực sự cần đến aspirin.