Người tiểu đường uống trà có hạ được đường huyết không?

Nhiều người tiểu đường uống trà mỗi ngày vì nghe nói trà xanh, trà khổ qua hay dây thìa canh giúp hạ đường huyết. Trên mạng cũng không thiếu những bài giới thiệu các loại trà "tốt cho người tiểu đường". Vậy các nghiên cứu nói gì về điều này?

Trà giúp hạ đường huyết được bao nhiêu?

Câu trả lời ngắn: rất ít, nếu có.

Những nghiên cứu theo dõi lâu dài ghi nhận người hay uống trà có phần ít mắc tiểu đường hơn, nhưng kết quả không đồng đều giữa các nghiên cứu. Người hay uống trà thường cũng ăn uống điều độ, đi lại nhiều hơn. Phần nào nhờ trà, phần nào nhờ lối sống – rất khó tách bạch.

Còn với người đã mắc bệnh?

Kết quả càng không thống nhất. Có phân tích thấy trà xanh giúp cải thiện đường huyết, có phân tích thấy không. Một phân tích tổng hợp 27 thử nghiệm ghi nhận đường huyết lúc đói giảm trung bình khoảng 0,08 mmol/L. HbA1c (chỉ số phản ánh mức đường huyết trung bình trong 2–3 tháng) thì không thay đổi (Nutrition & Metabolism, 2020).

0,08 nhỏ đến mức nào? Chiếc máy đo đường huyết ở nhà thường chỉ hiện một chữ số sau dấu phẩy, như 7,2 hay 7,3. Mức giảm ấy còn chưa tới một nấc trên màn hình.

Con số này lại gộp chung cả người không mắc tiểu đường, cả trà xanh dạng viên, và chỉ theo dõi trong thời gian ngắn. Nghĩa là không thể coi đó là mức giảm mà người tiểu đường uống trà mỗi ngày sẽ đạt được.

Vì sao trà không thay được thuốc?

Thuốc tiểu đường như metformin (thuốc giúp gan bớt đẩy đường vào máu và giúp cơ thể dùng insulin hiệu quả hơn) được bào chế với liều chính xác. Thuốc đã được thử nghiệm trên hàng nghìn người và được bác sĩ điều chỉnh theo từng chỉ số xét nghiệm. Trà thì khác. Lượng hoạt chất trong chén trà ít, lại thay đổi theo lá trà và cách pha.

Có thể hình dung đường huyết như chiếc xe máy đang xuống dốc. Thuốc là cái phanh chính, đã được chỉnh đúng lực cho từng người. Trà xanh, trà đen giống một làn gió ngược nhẹ – có thì tốt, nhưng không giữ nổi xe.

Trà thảo dược lại là chuyện khác.

Khổ qua, dây thìa canh được quảng cáo là "hạ đường huyết", nhưng hàm lượng hoạt chất mỗi sản phẩm một khác. Giống một cái phanh phụ không rõ lực. Đạp cùng lúc với phanh chính, xe dễ khựng gấp: tác dụng cộng dồn với thuốc có thể khiến đường huyết tụt quá mức. Vì vậy, các tài liệu y khoa khuyến cáo người đang dùng thuốc tiểu đường chỉ nên dùng khổ qua khi có bác sĩ theo dõi.

Nguy hiểm hơn là tháo phanh chính ra, thay bằng phanh phụ.

Trên báo Dân Trí, BSCKII Đào Trọng Thành, Phó Trưởng khoa Khám bệnh B, Bệnh viện Hữu Nghị, kể về một bệnh nhân nữ khoảng 70 tuổi. Bà mắc tiểu đường nhiều năm và vẫn ổn định nhờ thuốc. Nghe người quen mách, bà bỏ thuốc, chuyển sang uống dây thìa canh và trà khổ qua rừng. Chỉ sau một tháng, đường huyết tăng vọt, bà phải nhập viện cấp cứu.

Bản thân khổ qua cũng chưa được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) công nhận để điều trị tiểu đường. Một phân tích tổng hợp các thử nghiệm ngẫu nhiên còn cho thấy dùng khổ qua không làm giảm đáng kể HbA1c hay đường huyết lúc đói so với không điều trị (Nutrition & Diabetes, 2014).

Uống trà thế nào cho có lợi?

Với người tiểu đường uống trà, đây vẫn là lựa chọn tốt – với điều kiện đó là trà, không phải nước đường.

Trà sữa, trà chanh, trà đóng chai thêm đường… WHO khuyến khích hướng tới mức dưới 25 g đường tự do mỗi ngày, khoảng 6 thìa cà phê, để có thêm lợi ích cho sức khỏe. Một ly trà ngọt có thể đã chiếm phần lớn, thậm chí vượt mức ấy. Lúc đó, uống trà thành uống đường.

CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) gợi ý trà không đường, uống vừa phải, là lựa chọn cho người tiểu đường khi muốn đổi vị so với nước lọc. Trà đặc buổi chiều tối dễ gây khó ngủ do caffeine, mà ngủ kém lại khiến đường huyết khó kiểm soát hơn. Với người hay trằn trọc, uống trà vào buổi sáng hoặc đầu giờ chiều sẽ dễ chịu hơn.

Người tiểu đường uống trà thảo dược thường xuyên nên hỏi trước bác sĩ điều trị. Điều các chuyên gia nhấn mạnh nhất: không tự ý giảm hay ngừng thuốc vì tin vào bất kỳ loại trà nào.

Chén trà buổi sáng vẫn là niềm vui nhỏ của nhiều người, kể cả người bệnh tiểu đường. Trà không đường thay được nước ngọt, cho người uống những phút thư thái. Còn việc giữ đường huyết ổn định vẫn là phần việc của thuốc, bữa ăn, vận động và những lần tái khám đều đặn.