Người bệnh tim mạch có cần kiêng cơm, kiêng tinh bột không?

Bát canh rau thịt gà cho người bệnh tim mạch không cần kiêng tinh bột.

Biết mình mỡ máu cao hay có bệnh mạch vành, nhiều người bớt ngay bát cơm, rồi kiêng tinh bột luôn cả bún, phở, khoai. Nhưng khi tổng hợp các nghiên cứu trên hơn 430.000 người (tạp chí The Lancet Public Health, năm 2018), các nhà khoa học thấy điều khác. Người ăn quá ít tinh bột có nguy cơ tử vong cao hơn khoảng một phần năm so với người ăn vừa phải.

Kiêng tinh bột chưa hẳn đã tốt cho tim mạch

Trong cùng công trình, một nhóm người Mỹ tuổi trung niên được theo dõi suốt 25 năm. Người lấy khoảng một nửa năng lượng mỗi ngày từ tinh bột có nguy cơ tử vong thấp nhất. Ăn quá ít hay quá nhiều đều kém hơn.

Các nhà nghiên cứu còn xem người ta ăn gì thay cho phần tinh bột bớt đi. Người kiêng tinh bột rồi ăn bù bằng thịt, mỡ động vật có nguy cơ cao hơn. Ăn bù bằng đậu, các loại hạt, dầu thực vật thì nguy cơ lại thấp hơn. Bớt bát cơm mà thêm đĩa thịt kho là đổi một thứ lành lấy một thứ dễ hại tim hơn.

Với người thừa cân muốn giảm cân, kiêng tinh bột cũng không hơn gì ăn uống cân đối. Theo dõi đến hai năm, cân nặng, mỡ máu và huyết áp ở hai cách ăn gần như nhau. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Hội Tim mạch Hoa Kỳ đều không khuyên bỏ cơm hay kiêng tinh bột. Lời khuyên chỉ là bớt gạo xát trắng, bánh mì trắng, ăn thêm gạo lứt và các loại ngũ cốc còn nguyên vỏ.

Nên chọn loại tinh bột nào?

Thay vì kiêng tinh bột, chỗ cần bớt là tinh bột tinh chế, tức loại đã xay xát kỹ, mất gần hết lớp vỏ và chất xơ, như bánh mì trắng, bánh ngọt, bánh quy. Loại này giống củi chẻ nhỏ, bắt lửa nhanh, cháy hết nhanh: vào cơ thể là tiêu hóa nhanh, đường lên máu nhanh. Tinh bột còn nguyên hạt giống khúc gỗ còn vỏ, cháy chậm và đều hơn.

Đồ ngọt, nước có đường càng nên bớt. WHO khuyên mỗi ngày chỉ nên ăn dưới 50 g đường thêm vào, tức khoảng 12 thìa cà phê gạt, tính cả đường pha cà phê, nước ngọt, bánh kẹo.

Các loại nên ưu tiên là gạo lứt, khoai lang, bí đỏ, các loại đậu và yến mạch. Yến mạch có một loại chất xơ tan trong nước, ăn đều giúp hạ mỡ máu xấu. Chuối xanh luộc chứa loại tinh bột khó tiêu, đi xuống ruột già làm thức ăn cho vi khuẩn có lợi, nhưng lợi ích cho tim mới ở mức nghiên cứu ban đầu. Gạo trắng không cần bỏ, có thể trộn thêm gạo lứt để bữa ăn nhiều chất xơ hơn.

Ăn cơm thế nào cho vừa?

Người bệnh tim không cần kiêng tinh bột, chỉ cần ăn vừa lượng. Cách ước lượng dễ nhất là chia đĩa ăn: nửa đĩa rau, một phần tư thịt, cá, đậu phụ, phần tư còn lại là cơm hoặc khoai. Ăn rau, thịt cá trước, cơm sau giúp đường huyết sau bữa đỡ tăng vọt, có ích cho người bệnh tim kèm đái tháo đường.

Cơm nguội cất tủ lạnh rồi hâm lại vẫn ăn tốt. Loại cơm này còn làm đường vào máu chậm hơn cơm mới nấu một chút. Cơm nên cất tủ lạnh trong khoảng một giờ sau khi nấu, ăn trong ngày và chỉ hâm một lần cho thật nóng.

Cơm để lâu ngoài nhiệt độ phòng thì không nên ăn. Vi khuẩn sinh sôi trong cơm tiết ra độc tố, dù hâm nóng hay nấu lại thật kỹ cũng không hết.

Món luộc, hấp, nấu canh tốt hơn món chiên, rán. Người suy tim cần giữ muối không quá 5 g mỗi ngày. Người bệnh thận hoặc đang dùng thuốc ảnh hưởng đến kali nên hỏi bác sĩ trước khi ăn nhiều khoai, chuối, bí, vì các thực phẩm này giàu kali.

Với người bệnh tim mạch, bát cơm không phải thứ cần bỏ. Thứ cần đổi là loại gạo, lượng ăn, cách nấu và món ăn kèm. Kiêng tinh bột quá mức rồi ăn bù bằng thịt, mỡ có thể khiến bữa ăn kém lành cho tim hơn.