Thứ năm 12/11/2026 22:42
Hotline: 024.355.63.010
Email: banbientap.dnhn@gmail.com
 |
| Tự ý uống kháng sinh khi bị cảm cúm gây hại gì? |
Uống kháng sinh khi bị cảm cúm là lựa chọn quen thuộc của nhiều gia đình, bởi thuốc dễ mua và thường được gợi ý ngay tại quầy. Nhưng kháng sinh không chữa được bệnh do virus, còn dùng khi không cần vẫn có thể gây tác dụng phụ và góp phần làm tăng tình trạng kháng thuốc.
Người bị sổ mũi, đau họng vài hôm ghé nhà thuốc, kể triệu chứng, rồi ra về với một vỉ kháng sinh. Cảnh ấy quen đến mức ít ai thấy lạ. Một khảo sát quốc gia tại 360 nhà thuốc ở 9 tỉnh của Việt Nam, công bố năm 2022 trên một tạp chí khoa học quốc tế (NIH), ghi nhận trong các lượt mua kháng sinh được quan sát, hơn 8 trong 10 lượt không có đơn của bác sĩ. Phần lớn số thuốc ấy do chính người bán gợi ý, dựa trên những gì khách kể. Thói quen này đến từ cả người mua lẫn người bán.
Đằng sau là một niềm tin đã thành nếp: kháng sinh là "thuốc mạnh", uống vào thì mau khỏi. Niềm tin ấy càng được củng cố vì sau vài ngày uống thuốc, người bệnh thấy đỡ thật, và việc uống kháng sinh khi bị cảm cúm dần thành phản xạ. Nhưng người chữa khỏi không phải viên thuốc. Theo CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ), cảm lạnh thường tự khỏi sau khoảng 7–10 ngày, dù có uống kháng sinh hay không. Phần lớn ca cúm thông thường ở người khỏe mạnh cũng tự lui. Công của hệ miễn dịch lại được ghi cho "thuốc mạnh".
Kháng sinh giống một chiếc chìa khóa, chỉ tra vừa những "ổ khóa" có trên cơ thể vi khuẩn. Virus gây cảm lạnh, cúm không mang những ổ khóa ấy.
Vi khuẩn là sinh vật đơn bào sống độc lập, có lớp vỏ bao ngoài (thành tế bào) và bộ máy riêng để tự nhân lên. Kháng sinh phá lớp vỏ đó, hoặc chặn bộ máy đó. Virus nhỏ hơn nhiều, không có những cấu trúc ấy, và phải sống nhờ bên trong tế bào người. Chìa khóa không có ổ nào để tra. CDC và Cục Quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế) đều khẳng định kháng sinh không diệt được virus gây cảm lạnh, cúm.
Không tìm thấy virus, chiếc chìa khóa vẫn mở trúng ổ khóa của lợi khuẩn đường ruột (những vi khuẩn có lợi cho cơ thể). Lợi khuẩn sụt giảm, mất cân bằng với các loại vi khuẩn có hại, và hệ sinh thái vi khuẩn đường ruột bị xáo trộn, có thể kéo dài nhiều tháng. Ngoài ra, người uống có thể gặp phát ban, buồn nôn, tiêu chảy, nhiễm nấm, có khi dị ứng nghiêm trọng (CDC).
Hậu quả thứ hai kéo dài hơn. Mỗi lần uống kháng sinh khi bị cảm cúm, những vi khuẩn vốn mang ổ khóa khác, chìa khóa tra không vừa, sẽ sống sót. Chúng nhân lên thay chỗ những con đã bị diệt, rồi lan sang người khác. Đó là vi khuẩn kháng thuốc. Theo báo cáo toàn cầu của WHO công bố tháng 10/2025, cứ 6 ca nhiễm khuẩn được xác nhận bằng xét nghiệm trong năm 2023 thì có 1 ca kháng kháng sinh, và tình trạng này tăng dần qua từng năm.
Có một ngoại lệ cần nói rõ. Người đang bị cúm vẫn có thể bị vi khuẩn tấn công chồng lên (bội nhiễm), gây viêm phổi, viêm xoang hay viêm tai. Lúc ấy ổ khóa xuất hiện thật và kháng sinh trở nên cần thiết. Nhưng người xác định điều đó là bác sĩ, không phải quầy thuốc.
Thay vì uống kháng sinh khi bị cảm cúm, việc đáng làm là hỗ trợ hệ miễn dịch, bộ phận thật sự dọn sạch virus. Theo CDC, điều đó gồm nghỉ ngơi, uống đủ nước, súc họng bằng nước muối ấm. Khi sốt hay đau nhức, có thể dùng thuốc hạ sốt đúng theo hướng dẫn trên bao bì để cơ thể dễ chịu hơn, dù thuốc này cũng không diệt được virus.
Uống vài viên kháng sinh "cho chắc", dùng lại thuốc thừa từ lần ốm trước hay theo đơn thuốc của người khác đều không giúp bệnh mau khỏi, chỉ thêm tác dụng phụ và thêm một lần xáo trộn lợi khuẩn. Khi được ai đó giới thiệu hay gợi ý dùng kháng sinh chỉ vì mấy triệu chứng cảm cúm thông thường, người bệnh hoàn toàn có thể từ chối.
Chỉ khi bác sĩ xác định có nhiễm khuẩn và kê kháng sinh, thuốc cần được dùng đúng loại, đúng liều, đủ số ngày ghi trong đơn. Không chia cho người khác, không giữ lại cho lần ốm sau. Có như vậy mới không tạo thêm cơ hội cho những vi khuẩn mang ổ khóa lạ.
Khó thở, bệnh đã đỡ rồi lại sốt hoặc ho trở lại, hay kéo dài trên 10 ngày không cải thiện là những dấu hiệu cần bác sĩ đánh giá, vì có thể đã có nhiễm khuẩn kèm theo (CDC). Người cao tuổi, trẻ nhỏ, người mang thai hoặc có bệnh nền khi nghi mắc cúm nên liên hệ cơ sở y tế sớm, không chờ đủ 10 ngày. Với nhóm này, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc kháng virus, loại thuốc khác hẳn kháng sinh và có lợi nhất khi dùng sớm.
