Thông tư 71/2026/TT-BGDĐT: Cuộc tái thiết quản trị trường tư

Trong doanh nghiệp, người góp vốn thường hình dung khá rõ quyền của mình. Nhưng trong một cơ sở giáo dục tư thục, vốn không đồng nghĩa với quyền điều hành tuyệt đối. Thông tư 71/2026/TT-BGDĐT làm rõ hơn ranh giới giữa nhà đầu tư – hội đồng trường – hiệu trưởng, và chính ranh giới ấy có thể quyết định một trường tư vận hành theo mô hình quản trị hiện đại hay tiếp tục phụ thuộc vào “quyền lực của người bỏ tiền”.

Với cơ sở giáo dục đại học tư thục, khoản 3 Điều 3 quy định hội đồng trường quyết định bổ nhiệm, miễn nhiệm giám đốc, hiệu trưởng và cấp phó sau khi có văn bản chấp thuận phương án nhân sự của nhà đầu tư. Khoản 2 cùng Điều giao hội đồng trường đề xuất, xác định sứ mạng, chiến lược phát triển rồi đề nghị nhà đầu tư phê duyệt. Như vậy, nhà đầu tư giữ vai trò quan trọng, nhưng quyết định quản trị không được thiết kế theo mô hình một chủ thể “ôm” toàn bộ quyền lực.

Thông tư 71/2026/TT-BGDĐT: Cuộc tái thiết quản trị trường tư

Điều 15 tạo ranh giới còn rõ hơn đối với cơ sở giáo dục nghề nghiệp tư thục. Nhà đầu tư phải tôn trọng quyền tự chủ, trách nhiệm giải trình và thẩm quyền của hội đồng trường, hiệu trưởng; không được cản trở nghị quyết hợp pháp của hội đồng trường hoặc hoạt động điều hành hợp pháp của hiệu trưởng. Ở chiều ngược lại, hội đồng trường cũng không được can thiệp trực tiếp vào công việc quản lý, điều hành thuộc trách nhiệm của hiệu trưởng.

Đây không đơn thuần là kỹ thuật tổ chức một trường học. Với những nhà đầu tư đang coi giáo dục là lĩnh vực kinh doanh dài hạn, Thông tư 71 buộc họ trả lời một câu hỏi mang tính quản trị doanh nghiệp: quyền sở hữu sẽ được chuyển hóa thành quyền quản trị bằng cơ chế nào?

Điều 4 và Điều 10 đều xác lập hội đồng trường có số thành viên là số lẻ, không quá 15 người; chủ tịch hội đồng trường không được đồng thời là hiệu trưởng. Đối với đại học tư thục, nhiệm kỳ thành viên do quy chế tổ chức và hoạt động quy định nhưng không quá 5 năm theo Điều 5; cơ chế tương tự được áp dụng cho giáo dục nghề nghiệp tại Điều 11.

Điều này có một tác động rất thực tế: nhà đầu tư không nên chỉ chọn người “cùng quan điểm”, mà phải quan tâm đến cơ cấu, năng lực, vai trò đại diện và khả năng hoạt động thực chất của hội đồng. Một hội đồng được lập để hợp thức hóa quyết định của chủ sở hữu có thể vận hành trơn tru khi không có xung đột, nhưng sẽ bộc lộ điểm yếu khi xuất hiện tranh chấp về nhân sự, tài chính hoặc chiến lược.

Với SME và startup tham gia đầu tư giáo dục, áp lực còn lớn hơn. Nguồn lực quản trị hạn chế khiến nhiều dự án giáo dục mới thường tập trung vào sản phẩm, tuyển sinh và dòng tiền, trong khi điều lệ, quy chế nội bộ và ma trận thẩm quyền bị xem như thủ tục. Thông tư 71 khiến cách tiếp cận đó trở nên rủi ro hơn.

Hộ kinh doanh thông thường không đương nhiên là đối tượng trực tiếp của Thông tư. Tuy nhiên, nếu là nhà đầu tư hoặc tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động của cơ sở thuộc phạm vi điều chỉnh thì nghĩa vụ pháp lý phát sinh theo Điều 2. Những hộ và doanh nghiệp cung ứng công nghệ, kế toán, đào tạo, cơ sở vật chất hay dịch vụ cho trường cũng cần xác định đúng chủ thể có thẩm quyền ký và phê duyệt giao dịch.

Việc đáng làm nhất lúc này là dựng lại “bản đồ quyền lực” nội bộ: vấn đề nào nhà đầu tư quyết, vấn đề nào hội đồng trường quyết nghị, vấn đề nào hiệu trưởng tự chủ điều hành, nội dung nào cần chấp thuận trước. Nếu ba vùng quyền lực này còn chồng lên nhau, tranh chấp chỉ là vấn đề thời gian.

Thông tư 71, xét ở góc độ chính sách, không lấy quyền của nhà đầu tư để trao cho một bộ máy hành chính khác. Nó buộc quyền của vốn phải đi qua cơ chế quản trị có kiểm soát và trách nhiệm giải trình. Với trường tư muốn phát triển bền vững, đó không hẳn là sự hạn chế; có thể là điều kiện để tách một cơ sở giáo dục khỏi mô hình “doanh nghiệp gia đình mở rộng”.

Đón đọc kỳ 2: Thông tư 71/2026/TT-BGDĐT: Nghị quyết hội đồng trường có thể rủi ro nếu sai quy trình