Bộ Tài chính đề xuất siết điều kiện kiểm toán đơn vị có lợi ích công chúng

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định về kiểm toán độc lập đối với đơn vị có lợi ích công chúng, nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với tổ chức kiểm toán, kiểm toán viên hành nghề thực hiện kiểm toán cho nhóm đơn vị này.

Dự thảo đồng thời phân định rõ trách nhiệm của các đơn vị thuộc Bộ Tài chính trong tiếp nhận hồ sơ, xem xét, chấp thuận tổ chức kiểm toán, kiểm toán viên hành nghề; quy định về đình chỉ, hủy bỏ tư cách được chấp thuận kiểm toán và nghĩa vụ công khai báo cáo minh bạch của tổ chức kiểm toán.

Những đơn vị nào thuộc diện có lợi ích công chúng?

Theo dự thảo, đơn vị có lợi ích công chúng gồm tổ chức tín dụng được thành lập và hoạt động theo Luật Các tổ chức tín dụng; tổ chức tài chính, doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm, doanh nghiệp môi giới bảo hiểm; công ty đại chúng, tổ chức phát hành, tổ chức kinh doanh chứng khoán theo quy định của pháp luật về chứng khoán.

Ngoài ra, nhóm này còn bao gồm doanh nghiệp, tổ chức khác có liên quan đến lợi ích của công chúng do tính chất, quy mô hoạt động của đơn vị theo quy định của pháp luật.

Đây là nhóm đơn vị có hoạt động và thông tin tài chính có ảnh hưởng đáng kể đến nhiều chủ thể trong nền kinh tế. Do đó, yêu cầu đối với tổ chức kiểm toán và kiểm toán viên hành nghề thực hiện kiểm toán cũng được đặt ở mức cao hơn nhằm góp phần bảo đảm chất lượng, tính minh bạch và độ tin cậy của thông tin tài chính.

Đề xuất siết điều kiện kiểm toán đơn vị có lợi ích công chúng

Có thể đình chỉ tư cách được chấp thuận kiểm toán đến 24 tháng

Một trong những nội dung đáng chú ý tại dự thảo là quy định cụ thể các trường hợp tổ chức kiểm toán bị đình chỉ tư cách được chấp thuận kiểm toán.

Theo đó, tổ chức kiểm toán có thể bị đình chỉ trong 3 trường hợp: chất lượng dịch vụ kiểm toán được xếp loại không đạt yêu cầu; chất lượng dịch vụ kiểm toán được xếp loại yếu kém, có sai sót nghiêm trọng; hoặc bị đình chỉ kinh doanh dịch vụ kiểm toán theo quy định của pháp luật về kiểm toán độc lập.

Thời hạn đình chỉ được đề xuất tương ứng với mức độ vi phạm. Trong đó, tổ chức kiểm toán có chất lượng dịch vụ bị xếp loại không đạt yêu cầu bị đình chỉ tư cách được chấp thuận kiểm toán trong 12 tháng.

Trường hợp chất lượng dịch vụ kiểm toán bị xếp loại yếu kém, có sai sót nghiêm trọng, thời gian đình chỉ là 24 tháng. Đối với trường hợp bị đình chỉ kinh doanh dịch vụ kiểm toán, thời hạn đình chỉ tư cách được chấp thuận kiểm toán thực hiện theo thời hạn ghi trong quyết định đình chỉ kinh doanh dịch vụ kiểm toán.

Không chỉ tổ chức kiểm toán, dự thảo cũng đặt ra các trường hợp đình chỉ đối với kiểm toán viên hành nghề.

Cụ thể, kiểm toán viên hành nghề bị đình chỉ tư cách được chấp thuận kiểm toán khi ký báo cáo kiểm toán có hồ sơ kiểm toán bị xếp loại chất lượng không đạt yêu cầu; ký báo cáo kiểm toán có hồ sơ kiểm toán bị xếp loại yếu kém, có sai sót nghiêm trọng; hoặc bị đình chỉ hành nghề kiểm toán theo quy định của pháp luật về kiểm toán độc lập.

Tương tự tổ chức kiểm toán, thời hạn đình chỉ đối với kiểm toán viên hành nghề được đề xuất là 12 tháng đối với trường hợp hồ sơ kiểm toán bị xếp loại không đạt yêu cầu và 24 tháng đối với trường hợp hồ sơ kiểm toán bị xếp loại yếu kém, có sai sót nghiêm trọng. Trường hợp bị đình chỉ hành nghề kiểm toán, thời hạn thực hiện theo quyết định đình chỉ hành nghề.

Dự thảo cũng quy định trường hợp tổ chức kiểm toán, kiểm toán viên hành nghề bị đình chỉ tư cách được chấp thuận kiểm toán dưới 12 tháng kể từ ngày được chấp thuận hoặc được duy trì chấp thuận, đồng thời thời hạn đình chỉ kết thúc trước thời điểm nộp báo cáo duy trì chấp thuận kiểm toán. Nếu tiếp tục thực hiện kiểm toán cho đơn vị có lợi ích công chúng, tổ chức hoặc cá nhân phải gửi thông báo bằng văn bản tới Bộ Tài chính.

Các trường hợp bị hủy bỏ tư cách được chấp thuận

Bên cạnh đình chỉ, dự thảo quy định các trường hợp tổ chức kiểm toán bị hủy bỏ tư cách được chấp thuận kiểm toán.

Theo đó, tổ chức kiểm toán bị hủy bỏ tư cách khi bị thu hồi Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán; có văn bản đề nghị hủy bỏ tư cách được chấp thuận; không nộp báo cáo duy trì đúng thời hạn; hoặc không bảo đảm điều kiện đối với tổ chức kiểm toán được chấp thuận theo quy định.

Đối với kiểm toán viên hành nghề, tư cách được chấp thuận kiểm toán bị hủy bỏ khi bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký hành nghề kiểm toán; có văn bản đề nghị hủy bỏ tư cách được chấp thuận; hoặc Giấy chứng nhận đăng ký hành nghề kiểm toán hết hiệu lực, không còn giá trị.

Như vậy, dự thảo không chỉ đặt ra cơ chế xử lý đối với các trường hợp chất lượng kiểm toán không bảo đảm mà còn gắn việc duy trì tư cách được chấp thuận với yêu cầu tuân thủ đầy đủ các điều kiện và nghĩa vụ báo cáo theo quy định.

Tăng yêu cầu công khai báo cáo minh bạch

Một nội dung khác được Bộ Tài chính đề xuất là trách nhiệm công khai báo cáo minh bạch của tổ chức kiểm toán được chấp thuận thực hiện kiểm toán cho đơn vị có lợi ích công chúng.

Theo dự thảo, trong thời hạn 90 ngày kể từ ngày kết thúc năm tài chính, tổ chức kiểm toán được chấp thuận phải công khai báo cáo minh bạch hằng năm trên trang thông tin điện tử hoặc cổng thông tin điện tử của mình và duy trì công khai trong thời gian tối thiểu 12 tháng.

Báo cáo minh bạch cũng phải được cập nhật thường xuyên. Khi có thay đổi thông tin, tổ chức kiểm toán phải cập nhật trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày phát sinh thay đổi.

Quy định này hướng tới tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động của các tổ chức kiểm toán, đồng thời tạo thêm cơ sở để các đơn vị có lợi ích công chúng và các bên liên quan đánh giá năng lực, điều kiện hoạt động của tổ chức kiểm toán.

Phân định trách nhiệm giữa hai cơ quan

Dự thảo cũng phân định trách nhiệm giữa Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán trong việc tiếp nhận, xem xét, chấp thuận và công khai danh sách tổ chức kiểm toán, kiểm toán viên hành nghề được thực hiện kiểm toán cho đơn vị có lợi ích công chúng.

Theo đó, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước có trách nhiệm tiếp nhận hồ sơ, xem xét, chấp thuận và công khai danh sách tổ chức kiểm toán, kiểm toán viên hành nghề được thực hiện kiểm toán cho đơn vị có lợi ích công chúng thuộc lĩnh vực chứng khoán.

Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán có trách nhiệm tiếp nhận hồ sơ, xem xét, chấp thuận đối với tổ chức kiểm toán, kiểm toán viên hành nghề được thực hiện kiểm toán cho các đơn vị có lợi ích công chúng khác trong trường hợp chỉ đăng ký thực hiện kiểm toán cho nhóm đơn vị này.

Trường hợp tổ chức kiểm toán, kiểm toán viên hành nghề đã được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chấp thuận thực hiện kiểm toán cho đơn vị có lợi ích công chúng thuộc lĩnh vực chứng khoán nhưng đồng thời đăng ký thực hiện kiểm toán cho đơn vị có lợi ích công chúng khác, Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán có trách nhiệm xem xét, chấp thuận theo thẩm quyền.

Cơ quan này đồng thời thực hiện công khai danh sách tổ chức kiểm toán, kiểm toán viên hành nghề được thực hiện kiểm toán cho các đơn vị có lợi ích công chúng khác.