Quy định mới về thanh toán chuyển khẩu hàng hóa có hiệu lực từ 5/9

Từ ngày 5/9/2026, doanh nghiệp kinh doanh chuyển khẩu hàng hóa sẽ phải tuân thủ một bộ quy tắc cụ thể hơn về ngân hàng giao dịch, nguồn ngoại tệ, hồ sơ chứng từ và thông tin dòng tiền. Những yêu cầu này được quy định tại Thông tư số 43/2026/TT-NHNN vừa được Ngân hàng Nhà nước (NHNN) ban hành.

Thông tư gồm 8 Điều, có hiệu lực từ ngày 5/9/2026 và đồng thời bãi bỏ Thông tư số 02/2020/TT-NHNN.

Một giao dịch chuyển khẩu phải đi qua cùng một ngân hàng

Điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý nằm ở cách tổ chức dòng tiền.

Với các giao dịch chuyển khẩu hàng hóa thực hiện từ thời điểm Thông tư có hiệu lực, doanh nghiệp cần lưu ý một số yêu cầu trực tiếp trong quá trình thanh toán gồm thực hiện giao dịch qua ngân hàng được phép; thực hiện hai giao dịch thanh toán, chuyển tiền riêng biệt tương ứng với hợp đồng mua và hợp đồng bán; thực hiện hai chiều thanh toán tại cùng một ngân hàng, trừ trường hợp ngoại lệ được quy định; đồng thời cung cấp đầy đủ, chính xác giấy tờ, chứng từ và thông tin về nguồn tiền nhận về theo yêu cầu (Ảnh minh họa).

Theo Điều 3 Thông tư, thanh toán và chuyển tiền trong kinh doanh chuyển khẩu hàng hóa được thực hiện trên cơ sở hai giao dịch riêng biệt, tương ứng với hai hợp đồng mà thương nhân ký với thương nhân nước ngoài: hợp đồng mua hàng hóa và hợp đồng bán hàng hóa.

Một giao dịch là chuyển tiền thanh toán cho hợp đồng mua, giao dịch còn lại là nhận tiền từ hợp đồng bán.

Đáng chú ý, doanh nghiệp không bắt buộc phải nhận được tiền từ hợp đồng bán trước rồi mới được chuyển tiền thanh toán hợp đồng mua. Việc chuyển tiền thanh toán có thể diễn ra trước hoặc sau giao dịch nhận tiền.

Tuy nhiên, có một nguyên tắc quan trọng: mọi hoạt động thanh toán và chuyển tiền liên quan đến cùng một giao dịch kinh doanh chuyển khẩu phải thực hiện qua ngân hàng được phép.

Đặc biệt, trong cùng một giao dịch chuyển khẩu, thương nhân chỉ được thanh toán, chuyển tiền cho cả hợp đồng mua và hợp đồng bán tại cùng một ngân hàng được phép.

Quy định này khiến việc lựa chọn và quản lý ngân hàng giao dịch trở thành một vấn đề doanh nghiệp cần tính toán ngay từ khi tổ chức giao dịch chuyển khẩu.

Không thể chia hồ sơ một giao dịch cho nhiều ngân hàng

Thông tư cũng đặt ra giới hạn rõ đối với việc sử dụng hồ sơ, chứng từ.

Thương nhân không được sử dụng bộ hồ sơ, chứng từ của một giao dịch kinh doanh chuyển khẩu hàng hóa để mua ngoại tệ, thanh toán và chuyển tiền tại nhiều ngân hàng được phép.

Ngoại lệ chỉ áp dụng khi ngân hàng đang thực hiện giao dịch không còn được phép kinh doanh, cung ứng dịch vụ ngoại hối. Khi đó, thương nhân mới được chuyển sang một ngân hàng được phép khác để tiếp tục thực hiện thanh toán và chuyển tiền trong cùng giao dịch.

Đây là điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý khi thiết kế quy trình thanh toán nội bộ, bởi việc phân tách giao dịch giữa nhiều ngân hàng không còn là cách xử lý được phép theo nguyên tắc chung.

Hai nguồn ngoại tệ được sử dụng để thanh toán

Về nguồn ngoại tệ chuyển ra nước ngoài thanh toán hợp đồng mua hàng hóa, thương nhân được sử dụng ngoại tệ trên tài khoản thanh toán bằng ngoại tệ của chính mình hoặc ngoại tệ mua của ngân hàng được phép.

Quy định này tạo ra hai kênh nguồn ngoại tệ cho doanh nghiệp, nhưng việc thực hiện giao dịch vẫn phải gắn với hồ sơ, chứng từ và mục đích thực tế của giao dịch chuyển khẩu.

Ngân hàng được phép có trách nhiệm xây dựng quy định nội bộ để kiểm tra đồng thời hợp đồng mua và hợp đồng bán trong cùng một giao dịch trước khi chuyển tiền ra nước ngoài.

Ngân hàng cũng phải thống kê, theo dõi lượng ngoại tệ chuyển ra và lượng ngoại tệ nhận về Việt Nam trong cùng giao dịch chuyển khẩu.

Doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về hồ sơ và nguồn tiền

Trách nhiệm không chỉ đặt lên ngân hàng.

Theo Điều 6, khi mua ngoại tệ, thanh toán và chuyển tiền liên quan đến kinh doanh chuyển khẩu hàng hóa, thương nhân phải xuất trình đầy đủ giấy tờ, chứng từ theo quy định của ngân hàng được phép.

Doanh nghiệp đồng thời chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực của hồ sơ, chứng từ đã cung cấp.

Một yêu cầu khác tác động trực tiếp đến quản trị dòng tiền là doanh nghiệp phải cung cấp thông tin về nguồn tiền nhận về từ hợp đồng bán hàng hóa để ngân hàng thống kê, theo dõi số tiền chuyển ra và nhận về trong cùng một giao dịch.

Tính chính xác, trung thực của những thông tin này cũng thuộc trách nhiệm của thương nhân.

Về phía ngân hàng, ngoài việc kiểm tra và lưu giữ giấy tờ, chứng từ phù hợp với giao dịch thực tế, tổ chức tín dụng còn phải tuân thủ các quy định về phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; thường xuyên giám sát các giao dịch chuyển tiền liên quan đến kinh doanh chuyển khẩu.

Doanh nghiệp cần rà lại quy trình trước ngày 5/9

Thông tư 43/2026/TT-NHNN được ban hành nhằm hướng dẫn hoạt động thanh toán và chuyển tiền liên quan đến kinh doanh chuyển khẩu hàng hóa của thương nhân, bao gồm cả tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, phù hợp với Nghị định số 292/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Quản lý ngoại thương.

Đối tượng áp dụng còn bao gồm ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được phép kinh doanh, cung ứng dịch vụ ngoại hối và các tổ chức, cá nhân liên quan.

Với doanh nghiệp, yêu cầu cần ghi nhớ từ ngày 5/9 khá rõ: giao dịch phải đi qua ngân hàng được phép; hai chiều thanh toán phải tương ứng với hợp đồng mua và bán; cùng một giao dịch phải thực hiện tại cùng một ngân hàng, trừ trường hợp ngoại lệ; hồ sơ, chứng từ phải đầy đủ và trung thực; thông tin về nguồn tiền nhận về phải được cung cấp để ngân hàng theo dõi.

Như vậy, thay đổi lần này không chỉ là câu chuyện nghiệp vụ ngân hàng. Đó còn là yêu cầu doanh nghiệp phải quản trị chặt hơn chứng từ, dòng tiền và quy trình thanh toán trong từng giao dịch chuyển khẩu.

Với những doanh nghiệp đang có hoạt động chuyển khẩu, việc rà soát lại hợp đồng, tài khoản ngoại tệ, quy trình lựa chọn ngân hàng và bộ hồ sơ chứng từ trước thời điểm 5/9/2026 sẽ giúp hạn chế rủi ro khi quy định mới bắt đầu được áp dụng.