Việt Nam - Nhật Bản mở rộng hợp tác nguồn nhân lực công nghệ cao

Trong giai đoạn phát triển mới, bài toán nguồn nhân lực đang trở thành một trong những nền tảng quyết định khả năng hấp thụ công nghệ và nâng cấp năng lực cạnh tranh của Việt Nam. Với nền tảng quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện, Nhật Bản được xác định là một trong những đối tác quan trọng để Việt Nam mở rộng hợp tác trong lĩnh vực này.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh tiếp ông Saito Hiroaki, Chủ nhiệm Ủy ban Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ của Hạ viện Nhật Bản.

Tiếp ông Saito Hiroaki - Hạ nghị sĩ, Chủ nhiệm Ủy ban Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Hạ viện Nhật Bản, ngày 3/9 tại Nhà Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh: “Việt Nam luôn coi Nhật Bản là đối tác chiến lược quan trọng hàng đầu, lâu dài và là người bạn đồng hành tin cậy trong kỷ nguyên phát triển mới”.

Từ hỗ trợ sang đồng kiến tạo

Quan hệ Việt Nam - Nhật Bản đang có nền tảng hợp tác rộng, trong đó Nhật Bản tiếp tục là đối tác số một về cung cấp viện trợ không hoàn lại cho Việt Nam trong lĩnh vực giáo dục, y tế.

Tuy nhiên, yêu cầu phát triển hiện nay đặt ra một bước tiến mới. Việt Nam không chỉ cần thêm nguồn lực hỗ trợ đào tạo mà cần tăng khả năng tự phát triển đội ngũ nhân lực có trình độ cao, đồng thời kết nối trực tiếp nhân lực với nghiên cứu, công nghệ và các ngành kinh tế mới.

Đây cũng là tinh thần được Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề xuất khi nhấn mạnh cần “chuyển dịch tư duy từ hỗ trợ sang đồng kiến tạo”.

Theo đó, Việt Nam đề nghị Nhật Bản hỗ trợ tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý liên quan đến chuyển giao công nghệ và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ; tạo thuận lợi về thị thực, phúc lợi cho chuyên gia, nhà khoa học, sinh viên và lao động tay nghề cao của hai nước.

Một hướng quan trọng khác là tăng kết nối giữa các viện nghiên cứu, trường đại học và triển khai những dự án nghiên cứu chung trong các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao như bán dẫn, AI, công nghệ lượng tử, vũ trụ, công nghệ sinh học, y tế và chăm sóc sức khỏe.

Nếu các cơ chế này được triển khai thực chất, hợp tác nhân lực sẽ không chỉ tạo ra thêm các chương trình đào tạo, mà còn có thể hình thành mạng lưới nghiên cứu và chuyển giao công nghệ giữa hai nước.

Nhân lực phải đi cùng các ngành công nghệ mới

Sau chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae vào đầu tháng 5, hợp tác giữa hai nước được mở thêm nhiều hướng, từ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo đến chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo.

Điểm đáng chú ý là các lĩnh vực này đều có một yêu cầu chung: nhân lực chất lượng cao phải được chuẩn bị trước hoặc đồng thời với quá trình phát triển ngành.

Phía Nhật Bản cũng nhìn thấy dư địa này. Chủ nhiệm Saito Hiroaki cho rằng hai nước có nhiều cơ hội thúc đẩy hợp tác trong chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời khẳng định mong muốn hợp tác chặt chẽ với Quốc hội Việt Nam để thúc đẩy các lĩnh vực trên.

Việc tăng học bổng cho sinh viên, nghiên cứu sinh Việt Nam trong các lĩnh vực công nghệ cao vì vậy được đặt trong một bức tranh rộng hơn. Đó là tạo dòng chảy nhân lực, tri thức và công nghệ giữa hai nền kinh tế, đồng thời hình thành những điều kiện để người học sau đào tạo có thể tham gia trực tiếp vào các hoạt động nghiên cứu, sản xuất và đổi mới sáng tạo.

Từ nghị viện đến địa phương và doanh nghiệp

Một diễn biến đáng chú ý khác là Diễn đàn hợp tác địa phương Việt Nam - Nhật Bản năm 2026 sẽ diễn ra tại thành phố Huế từ ngày 5 đến 6/9, với chủ đề “Hợp tác địa phương Việt Nam - Nhật Bản: Kiến tạo tương lai số, xanh và bền vững - Từ cam kết chiến lược đến hành động thực chất”.

TP. Huế và tỉnh Nara (Nhật Bản) đã hợp tác trên nhiều lĩnh vực. Trong tương lai gần, TP. Huế cũng dự kiến tiếp tục thúc đẩy, ký kết các thỏa thuận hợp tác với một số địa phương, tổ chức của Nhật Bản. (Ảnh: Cổng thông tin thành phố Huế).

Diễn đàn dự kiến quy tụ hơn 700 đại biểu đến từ Chính phủ, các Bộ, ngành, địa phương, tổ chức, hiệp hội và doanh nghiệp hai nước.

Cách tổ chức này cho thấy hợp tác Việt Nam - Nhật Bản đang được mở rộng xuống cấp địa phương và đi sâu hơn vào các chủ thể trực tiếp tạo ra giá trị. Hai phiên chuyên đề sẽ tập trung vào đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đô thị thông minh và phát triển công nghiệp văn hóa từ bảo tồn di sản.

Đáng chú ý, chương trình còn có các cuộc gặp gỡ, kết nối giữa chính quyền, tổ chức và doanh nghiệp hai nước. Huế dự kiến tổ chức Hội nghị kết nối Huế - Nhật Bản, trao Bản ghi nhớ hợp tác với thành phố Shizuoka và ký Kế hoạch hành động giữa Bộ Ngoại giao và Ủy ban nhân dân thành phố Huế giai đoạn 2026-2030.

Thành phố cũng dự kiến thúc đẩy, ký kết thêm các thỏa thuận hợp tác với một số địa phương, tổ chức của Nhật Bản.

Không gian trưng bày, triển lãm ảnh và giới thiệu sản phẩm đặc trưng của các địa phương Việt Nam - Nhật Bản với 30 gian hàng của 45 đơn vị, cùng chương trình khảo sát một số khu công nghiệp tại Huế, sẽ tạo thêm kênh để các ý tưởng hợp tác tiếp cận trực tiếp thị trường và doanh nghiệp.

Từ nghị viện, hợp tác đang được đặt vào một hệ sinh thái rộng hơn gồm chính sách - giáo dục - nghiên cứu - địa phương - doanh nghiệp. Đây chính là điều kiện quan trọng để câu chuyện nhân lực chất lượng cao không dừng ở đào tạo, mà tiến tới tạo ra năng lực công nghệ và giá trị kinh tế thực tế.

Mở dư địa cho thế hệ hợp tác mới

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị Quốc hội Nhật Bản tiếp tục quan tâm đến cộng đồng người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc tại Nhật Bản. Đây cũng là một nguồn lực quan trọng khi ngày càng nhiều người Việt được tiếp cận với môi trường giáo dục, nghiên cứu và công nghệ của Nhật Bản.

Cùng với đó, hai bên được đề nghị tăng cường trao đổi đoàn giữa các ủy ban chuyên môn, Nhóm Nghị sĩ hữu nghị và phối hợp tại các diễn đàn đa phương như IPU, APPF, ASEP, UNESCO.

Với phía Nhật Bản, Chủ nhiệm Saito Hiroaki cho biết Quốc hội Nhật Bản ủng hộ và sẵn sàng cùng Việt Nam thực hiện các mục tiêu phát triển trong thời gian tới.

Trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy các ngành công nghệ chiến lược và Nhật Bản có thế mạnh về khoa học, công nghệ, giáo dục và đào tạo, nguồn nhân lực chất lượng cao có thể trở thành một trong những “mắt xích” quan trọng nhất để chuyển quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện thành những chương trình hợp tác có chiều sâu và kết quả cụ thể.