Tác động của CBAM đến doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam như thế nào?

Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu (EU) – The EU's Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) – đang trở thành một trong những thách thức lớn đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội và động lực để doanh nghiệp Việt Nam chuyển mình sang sản xuất xanh, góp phần giảm phát thải carbon và nâng cao tính cạnh tranh trên trường quốc tế.

Tiến sĩ Devmali Perera, Giảng viên Tài chính tại Khoa Kinh doanh, Đại học RMIT Việt Nam

Bốn thách thức chính đối với doanh nghiệp Việt Nam

Theo Tiến sĩ Devmali Perera, Giảng viên Tài chính tại Khoa Kinh doanh, Đại học RMIT Việt Nam, CBAM sẽ có ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều ngành xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt là các ngành sắt thép, nhôm, xi măng và phân bón – những lĩnh vực chiếm tỷ trọng lớn trong hoạt động thương mại với EU. Mức phát thải khí nhà kính tại Việt Nam đã tăng nhanh trong 30 năm qua cùng với tốc độ tăng trưởng kinh tế, khiến việc thích ứng với CBAM trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.

Chi phí xuất khẩu tăng cao: CBAM sẽ khiến hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam sang EU bị tăng chi phí đáng kể, do phải chịu thuế carbon. Điều này có thể làm giảm lợi nhuận và doanh thu của các doanh nghiệp Việt Nam khi thâm nhập vào thị trường này.

Thiếu nhận thức và sự chuẩn bị: Nhiều doanh nghiệp Việt Nam hiện chưa nhận thức đầy đủ về CBAM cũng như tác động của cơ chế này. Việc thiếu kiến thức về định giá carbon và yêu cầu báo cáo lượng khí thải carbon khiến doanh nghiệp dễ rơi vào thế bị động.

Áp lực chuyển đổi công nghệ sản xuất xanh: Để giảm gánh nặng thuế carbon, doanh nghiệp Việt Nam cần đầu tư vào công nghệ và phương pháp sản xuất thân thiện với môi trường. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này đòi hỏi chi phí lớn, đặc biệt là với các doanh nghiệp vừa và nhỏ – nhóm doanh nghiệp chiếm đa số tại Việt Nam.

Thiếu hệ thống hỗ trợ và chính sách rõ ràng: Để tuân thủ CBAM, doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống minh bạch và đáng tin cậy nhằm theo dõi, tính toán và báo cáo lượng khí thải carbon. Tuy nhiên, Việt Nam hiện chưa có lộ trình và chính sách hỗ trợ rõ ràng để giúp doanh nghiệp thích ứng với cơ chế này.

CBAM đặt ra yêu cầu cho các doanh nghiệp sản xuất của Việt Nam phải đẩy nhanh quá trình “xanh hóa”, chuyển đổi sang sử dụng năng lượng xanh trong hoạt động. (Nguồn: ximang.vn)

Doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động chuyển đổi để tuân thủ CBAM

Trước những thách thức từ Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu (CBAM), Việt Nam cần một chiến lược toàn diện với sự phối hợp chặt chẽ giữa Chính phủ, doanh nghiệp và các bên liên quan. Điều này không chỉ giúp duy trì khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu trên thị trường EU mà còn góp phần vào nỗ lực toàn cầu chống biến đổi khí hậu.

Theo Tiến sĩ Devmali Perera, Việt Nam nên tập trung vào hai giải pháp ngắn hạn quan trọng:

Tăng cường đối thoại quốc tế: Chính phủ cần tích cực tham gia đối thoại với EU và các đối tác thương mại để đàm phán về các thỏa thuận chuyển tiếp, hỗ trợ kỹ thuật và xây dựng năng lực. Điều này giúp giảm bớt áp lực cho các doanh nghiệp xuất khẩu trong giai đoạn đầu khi CBAM bắt đầu có hiệu lực.

Nâng cao nhận thức doanh nghiệp: Các nhà xuất khẩu Việt Nam cần được trang bị kiến thức rõ ràng về CBAM, từ các yêu cầu về báo cáo carbon đến tác động thực tế lên hoạt động kinh doanh. Đây là bước đầu tiên giúp doanh nghiệp hiểu và chuẩn bị kế hoạch ứng phó phù hợp.

Trong dài hạn, Chính phủ cần xây dựng cơ chế định giá carbon toàn diện và hệ thống báo cáo carbon minh bạch. Đây là nền tảng để định hướng doanh nghiệp áp dụng các phương pháp sản xuất bền vững, thông qua:

Định giá carbon: Áp dụng cơ chế định giá carbon sẽ khuyến khích doanh nghiệp tính toán và kiểm soát lượng khí thải trong toàn bộ chuỗi sản xuất.

Xây dựng hệ thống báo cáo bài bản: Việc thiết lập hệ thống báo cáo carbon minh bạch giúp doanh nghiệp tuân thủ các yêu cầu khắt khe từ CBAM, đồng thời tạo lợi thế cạnh tranh khi đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về phát thải.

Doanh nghiệp cần làm gì?

Để chuẩn bị cho "hạn chót" đến cuối năm 2025 – thời điểm các doanh nghiệp xuất khẩu sang EU phải hoàn thành lộ trình giảm phát thải – các doanh nghiệp cần:

Thứ nhất: Lập kế hoạch giảm phát thải: Doanh nghiệp nên có phương án chi tiết để giảm lượng khí thải carbon trong từng công đoạn sản xuất. Điều này không chỉ giúp đáp ứng tiêu chuẩn của EU mà còn giảm gánh nặng thuế carbon trong dài hạn.

Thứ hai, xây dựng báo cáo phát thải: Các doanh nghiệp cần triển khai hệ thống minh bạch và đáng tin cậy để đo lường, theo dõi và báo cáo lượng khí thải carbon.

Thứ ba, ứng dụng công nghệ xanh: Việc đầu tư vào công nghệ sản xuất xanh và sử dụng năng lượng tái tạo sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình sản xuất, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải.

Để hỗ trợ doanh nghiệp, cơ quan quản lý cần:Đơn giản hóa thủ tục như quy trình báo cáo dữ liệu liên quan đến phát thải CO2 cần được tinh giản để doanh nghiệp dễ dàng tuân thủ. Hướng dẫn chi tiết doanh nghiệp cần được hỗ trợ về cách tính toán lượng khí thải carbon và cách gửi dữ liệu cho các đối tác liên quan. Khuyến khích chuyển đổi xanh: Các chính sách ưu đãi về thuế và tài chính cho doanh nghiệp áp dụng công nghệ xanh là động lực để họ chuyển đổi sản xuất một cách hiệu quả.

Mô tả các bên liên quan CBAM. (Nguồn: PTX Hub, 2023)

Vậy, câu hỏi đặt ra là CBAM mang lại thách thức hay nhiều cơ hội?

Dù CBAM mang lại thách thức không nhỏ cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, nhưng đây cũng là cơ hội để các doanh nghiệp tăng cường tính cạnh tranh thông qua “xanh hóa” quy trình sản xuất. Việc chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, tiết kiệm năng lượng và phát triển bền vững không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường và hướng tới một tương lai xanh hơn.

Với sự phối hợp chặt chẽ giữa Chính phủ, doanh nghiệp và các bên liên quan, Việt Nam hoàn toàn có thể biến thách thức này thành động lực để thúc đẩy nền kinh tế xanh trong thời gian tới.