Ưu tiên thủ tục hải quan cho doanh nghiệp công nghệ cao và bán dẫn

Ông Âu Anh Tuấn – Phó cục trưởng Cục Hải quan (Bộ Tài chính)

Ông Âu Anh Tuấn – Phó cục trưởng Cục Hải quan (Bộ Tài chính) cho biết lần sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan tập trung vào việc ưu tiên thủ tục cho doanh nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và tháo gỡ vướng mắc trong xuất nhập khẩu tại chỗ. Mục tiêu là tạo hành lang pháp lý thông thoáng hơn, hỗ trợ phát triển chuỗi cung ứng quốc gia và thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp–công nghệ.

Hiện tượng “điểm nghẽn” xuất hiện do nhiều quy định cũ không còn phù hợp với động lực mới của nền kinh tế: công nghệ cao, AI, bán dẫn, start‑up công nghệ… Việc sửa đổi Luật Hải quan không chỉ mang tính hành chính – thủ tục mà còn có tầm chiến lược, gắn chặt với cải cách thể chế, chuyển đổi số và hội nhập chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ông Tuấn cho biết, cơ quan Hải quan đã tiến hành rà soát toàn bộ các văn bản pháp luật liên quan và xác định rõ những điểm nghẽn cần tháo gỡ. Một trong những vấn đề nổi bật là các tiêu chí hiện hành để được công nhận là doanh nghiệp ưu tiên – như yêu cầu hoạt động liên tục hai năm và đạt ngưỡng kim ngạch xuất nhập khẩu tối thiểu – đang vô tình loại bỏ phần lớn doanh nghiệp công nghệ mới thành lập. Đặc biệt, các doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực AI, bán dẫn hay công nghệ cao thường không thể đáp ứng các điều kiện này dù có tiềm lực phát triển lớn và nhu cầu cấp thiết trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Với những thay đổi mới, Luật Hải quan sửa đổi sẽ mở rộng diện được hưởng cơ chế ưu tiên, tạo điều kiện cho doanh nghiệp mới thành lập nếu có hệ thống kiểm soát nội bộ minh bạch, thực hiện đầy đủ thủ tục hải quan điện tử, kê khai thuế điện tử và đảm bảo năng lực tài chính. Đây là thay đổi có ý nghĩa thiết thực, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang trở thành điểm đến đầu tư của các tập đoàn công nghệ lớn toàn cầu như Intel, Samsung, Foxconn… vốn đều có chuỗi cung ứng phức tạp và nhu cầu xử lý thủ tục hải quan nhanh chóng, chính xác.

Một điểm đột phá khác là việc đưa quy định về “xuất nhập khẩu tại chỗ” từ nghị định lên cấp luật. Theo ông Tuấn, hiện nay nhiều doanh nghiệp lớn gặp khó vì quy định chỉ cho phép áp dụng cơ chế xuất nhập khẩu tại chỗ với đối tác nước ngoài không có hiện diện tại Việt Nam. Điều này không phù hợp với thực tiễn, bởi phần lớn doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng toàn cầu đều có mặt tại Việt Nam thông qua văn phòng đại diện hoặc chi nhánh. Luật mới sẽ tháo gỡ vướng mắc này, cho phép doanh nghiệp được thực hiện thủ tục nếu hàng hóa do đối tác nước ngoài chỉ định, không phụ thuộc vào sự hiện diện pháp lý tại Việt Nam.

Lợi ích từ sửa đổi luật không chỉ dừng lại ở khâu đơn giản hóa thủ tục. Việc giảm thời gian thông quan, rút ngắn quy trình giấy tờ và chi phí hành chính sẽ tạo điều kiện cho dòng vốn lưu chuyển nhanh, tăng khả năng cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế. Đồng thời, các doanh nghiệp mới có thể gia nhập chuỗi cung ứng toàn cầu ngay từ giai đoạn đầu, từ đó thúc đẩy làn sóng khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại Việt Nam phát triển mạnh mẽ và bền vững hơn.

Về mặt quản lý nhà nước, cơ chế mới không làm giảm trách nhiệm giám sát mà thậm chí còn tăng cường tính minh bạch. Doanh nghiệp sau khi được công nhận ưu tiên sẽ tiếp tục được cơ quan hải quan theo dõi, đánh giá định kỳ trong 2–3 năm đầu. Hải quan sẽ kiểm tra việc tuân thủ các quy định về quản lý nội bộ, kê khai thuế, kiểm toán, kế toán và thực hiện thủ tục điện tử. Trường hợp doanh nghiệp vi phạm hoặc không duy trì các điều kiện đã cam kết, cơ chế ưu tiên có thể bị rút lại để đảm bảo công bằng và hiệu quả quản lý.

Cùng với việc sửa đổi luật, cơ quan Hải quan cũng chuẩn bị nâng cấp hệ thống giám sát và hỗ trợ doanh nghiệp. Điều này bao gồm xây dựng đội ngũ chuyên trách, đào tạo nghiệp vụ theo ngành công nghệ, phát triển các công cụ đánh giá điện tử nhằm tăng tốc độ xử lý và phát hiện sớm rủi ro. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra một hệ sinh thái hải quan hiện đại, minh bạch, thân thiện với doanh nghiệp nhưng vẫn đảm bảo tính chặt chẽ trong kiểm soát nhà nước.

Không chỉ mang tính kỹ thuật, việc sửa đổi Luật Hải quan lần này được kỳ vọng là chất xúc tác cho những thay đổi sâu sắc trong cách vận hành của nền kinh tế số Việt Nam. Nó giúp Việt Nam tiến gần hơn với vai trò trung tâm chuỗi cung ứng toàn cầu trong lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn và đổi mới sáng tạo. Sự kết hợp giữa cải cách thủ tục, hỗ trợ khởi nghiệp và bảo vệ nguồn lực quốc gia sẽ là nền tảng cho một hệ sinh thái kinh tế số phát triển, linh hoạt và bền vững trong tương lai.