Sẽ xóa bỏ độc quyền vàng miếng hướng đến thị trường cạnh tranh, minh bạch

Ông Đào Xuân Tuấn – Cục trưởng Cục Quản lý Ngoại hối NHNN.

Thị trường vàng tại Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển mình quan trọng, khi Ngân hàng Nhà nước (NHNN) chủ động đề xuất sửa đổi Nghị định 24/2012/NĐ-CP theo hướng thị trường hóa có lộ trình, nhưng vẫn đặt trọng tâm vào kiểm soát chặt chẽ để bảo vệ ổn định kinh tế vĩ mô. Đây là một trong những bước đi chiến lược, nằm trong tinh thần chỉ đạo sát sao của Tổng Bí thư Tô Lâm về việc nâng cao hiệu quả quản lý thị trường vàng, từng bước đưa thị trường này vận hành minh bạch, hiệu quả và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Dỡ bỏ độc quyền, nhưng không buông lỏng kiểm soát

Ông Đào Xuân Tuấn – Cục trưởng Cục Quản lý Ngoại hối NHNN – cho biết: "Thời gian qua, thực hiện chỉ đạo của các cấp có thẩm quyền, NHNN đã chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành đánh giá, tổng kết tình hình thực hiện Nghị định 24 để đưa ra những định hướng quản lý thị trường vàng trong tình hình mới."

Ngay sau chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, NHNN đã hoàn thiện dự thảo sửa đổi Nghị định theo hướng bám sát các yêu cầu. Trong đó, một điểm nhấn lớn là việc xóa bỏ độc quyền Nhà nước trong sản xuất vàng miếng, xuất khẩu và nhập khẩu vàng nguyên liệu. Dự thảo đưa ra cơ chế cấp phép cho các doanh nghiệp, ngân hàng đủ điều kiện tham gia sản xuất vàng miếng và nhập khẩu vàng nguyên liệu phục vụ sản xuất vàng miếng và vàng trang sức mỹ nghệ.

Tuy nhiên, ông Tuấn nhấn mạnh, việc "mở cửa" này không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý: "NHNN sẽ cấp hạn mức nhập khẩu cho các doanh nghiệp, ngân hàng đủ điều kiện, căn cứ vào diễn biến kinh tế vĩ mô, chính sách tiền tệ và tình hình thị trường vàng từng thời kỳ. Cách làm này nhằm đảm bảo bỏ độc quyền nhưng vẫn giữ kiểm soát chặt chẽ đối với hoạt động sản xuất và nhập khẩu vàng miếng."

Công khai, minh bạch là nguyên tắc xuyên suốt

Dự thảo Nghị định sửa đổi cũng đặt ra các yêu cầu nghiêm ngặt về công khai tiêu chuẩn, trách nhiệm pháp lý và lưu trữ thông tin đối với các doanh nghiệp được cấp phép. Cụ thể, doanh nghiệp sẽ phải công bố tiêu chuẩn áp dụng, hàm lượng và khối lượng vàng của sản phẩm, đồng thời chịu trách nhiệm đảm bảo sản phẩm đúng như công bố.

Đặc biệt, các doanh nghiệp phải xây dựng quy định nội bộ về mua – bán vàng miếng, xây dựng hệ thống thông tin nhằm lưu trữ đầy đủ, chính xác dữ liệu giao dịch, và kết nối cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng theo quy định pháp luật.

“Với cơ chế này, trên thị trường sẽ có thêm các thương hiệu vàng được cấp phép, tạo sự cạnh tranh, giúp người dân có nhiều lựa chọn hơn, đồng thời góp phần thu hẹp chênh lệch giá giữa các thương hiệu vàng miếng” – ông Tuấn chia sẻ.

Ngoài ra, để tăng cường minh bạch, Dự thảo cũng quy định việc thanh toán qua tài khoản, sử dụng hóa đơn điện tử trong các giao dịch vàng miếng.

Thúc đẩy phát triển ngành vàng trang sức mỹ nghệ

Một trọng tâm khác là tạo điều kiện phát triển ngành vàng trang sức mỹ nghệ (TSMN), với định hướng đưa Việt Nam trở thành trung tâm chế tác và xuất khẩu vàng TSMN chất lượng cao.

Hiện tại, theo Nghị định 24, các doanh nghiệp sản xuất vàng TSMN được hoạt động mà không cần xin phép NHNN, miễn là đáp ứng đủ điều kiện. Tuy nhiên, việc nhập khẩu vàng nguyên liệu để chế tác hiện chỉ giới hạn cho các doanh nghiệp xuất khẩu có nguồn thu ngoại tệ, khiến nhiều doanh nghiệp nội địa gặp khó khăn.

“Trong quá trình tổng kết, nhiều doanh nghiệp kiến nghị cần được cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu. Tuy nhiên, do đặc thù ngành, phần lớn các doanh nghiệp TSMN có quy mô vốn nhỏ. Vì vậy, dự thảo đưa ra phương án cho phép các doanh nghiệp, tổ chức tín dụng đủ điều kiện nhập khẩu vàng nguyên liệu để phân phối lại cho các doanh nghiệp sản xuất TSMN. Điều này vừa tăng cung vàng nguyên liệu, vừa đảm bảo có sự kiểm soát chặt chẽ từ phía Nhà nước” – ông Tuấn cho biết.

Ngoài ra, các doanh nghiệp được cấp phép nhập khẩu sẽ phải xây dựng quy định nội bộ rõ ràng, công khai quá trình nhập khẩu, bán vàng nguyên liệu và lưu trữ đầy đủ dữ liệu giao dịch, cung cấp cho cơ quan chức năng khi cần.

Tăng cường phối hợp quản lý, phát triển thị trường bền vững

Không chỉ sửa đổi cơ chế cấp phép, Dự thảo cũng điều chỉnh trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước trong hệ sinh thái thị trường vàng. NHNN sẽ phối hợp với các bộ, ngành thiết lập hệ thống thông tin, xây dựng và kết nối dữ liệu thị trường vàng để tăng tính minh bạch và nâng cao hiệu quả điều hành.

Đáng chú ý, NHNN đang nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế để đề xuất thành lập Sở giao dịch vàng quốc gia hoặc cho phép đưa vàng vào giao dịch trên Sở giao dịch hàng hóa. Đồng thời, ngành Ngân hàng cũng hướng đến phát triển các kênh đầu tư thay thế, nhằm huy động lượng vàng trong dân phục vụ cho phát triển kinh tế thay vì chỉ nằm dưới dạng tích trữ.

“Trong thời gian tới, thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư tại Thông báo kết luận số 211-TB/VPTW, NHNN sẽ tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt để giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và niềm tin vào đồng Việt Nam. Đây là giải pháp nền tảng, lâu dài để chuyển hóa nguồn lực vàng phục vụ phát triển kinh tế” – ông Tuấn khẳng định.