TS. Võ Trí Thành đề xuất “không hồi tố” để hộ kinh doanh không còn nơm nớp sợ thuế

Tại tọa đàm "Hộ kinh doanh trước vấn nạn hàng giả và tuân thủ thuế" ngày 22/6/2025, TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh - khẳng định, nguyên tắc không truy thu hồi tố là một bước đi cần thiết để tạo niềm tin và khuyến khích hộ kinh doanh bước ra khỏi vùng an toàn.

Theo TS. Võ Trí Thành, trong bối cảnh chuyển từ thuế khoán sang hóa đơn điện tử, nỗi lo lớn nhất của các hộ kinh doanh không nằm ở việc tuân thủ mà là sợ bị “lộ doanh thu” và bị truy thu phần quá khứ. Do đó, việc nhà nước công khai không truy thu hồi tố là một thông điệp cần thiết, mang tính trấn an, giúp người kinh doanh an tâm khai báo trung thực và từng bước minh bạch hóa hoạt động.

TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh (Ảnh: Đức Hạnh)

Ông phân tích thêm, nếu không có cam kết rõ ràng, việc tăng doanh thu sau khi áp dụng hóa đơn điện tử có thể bị xem là "dấu hiệu gian lận" trong quá khứ, kéo theo hệ lụy bị truy thu và xử phạt. Điều này sẽ khiến người dân mất lòng tin, thậm chí phản ứng ngược lại chính sách. Bởi vậy, quyết định không hồi tố không chỉ có ý nghĩa pháp lý mà còn là yếu tố tâm lý chiến lược.

Tuy nhiên, ông cũng thẳng thắn nhìn nhận, việc không truy thu quá khứ không có nghĩa là nới lỏng quản lý trong tương lai. Trái lại, hệ thống thuế cần tăng cường kiểm soát theo thời gian thực, kết nối dữ liệu từ sàn thương mại điện tử, ngân hàng, dịch vụ vận chuyển... để xây dựng nền tảng quản lý dựa trên dữ liệu thực tế. Điều này vừa đảm bảo công bằng thuế, vừa tạo môi trường minh bạch cho cả người nộp thuế lẫn cơ quan quản lý.

TS. Võ Trí Thành cũng cảnh báo, nếu chỉ dừng ở tuyên bố không truy thu mà không đi kèm truyền thông đúng đắn và hướng dẫn cụ thể thì người dân vẫn lo lắng và chần chừ. Ông cho rằng, việc phổ biến chính sách cần được triển khai bài bản, nhất quán và chủ động, đặc biệt tại các địa phương, nơi nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ chưa được tiếp cận thông tin đầy đủ.

Ông Thành nhấn mạnh, trong thời gian đầu thực hiện, nhà nước cần thiết kế một giai đoạn chuyển tiếp với cách tiếp cận mềm dẻo, có thể áp dụng mô hình dùng thử hóa đơn điện tử, cung cấp phần mềm miễn phí hoặc tổ chức các lớp hướng dẫn trực tiếp cho hộ kinh doanh. Bên cạnh đó, nên có cơ chế khoan dung thuế trong thời gian đầu để người dân an tâm chuyển đổi.

Cũng tại tọa đàm, TS. Võ Trí Thành khẳng định, nguyên tắc không truy thu chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi kèm cam kết chính sách ổn định, công bằng và dễ hiểu. Hộ kinh doanh chỉ tin tưởng và sẵn sàng minh bạch khi họ biết rõ mình đang tuân thủ điều gì và sẽ được bảo vệ ra sao.

Theo TS. Võ Trí Thành, nếu làm tốt việc xây dựng niềm tin thì chính sách thuế mới sẽ không còn là “gánh nặng” mà trở thành công cụ thúc đẩy sự chuyên nghiệp hóa trong kinh doanh, góp phần thực hiện mục tiêu có 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030. Ngược lại, nếu triển khai thiếu đồng bộ, truyền thông mập mờ và thiếu hỗ trợ cụ thể, rất có thể chính sách sẽ khiến hàng triệu hộ rơi vào tâm thế phòng thủ, hoặc tệ hơn là rút lui khỏi thị trường chính thức.

Ông Thành kết luận, để hộ kinh doanh thực sự bước ra ánh sáng, nhà nước cần vừa công bằng trong quản lý, vừa linh hoạt trong thực thi. Và điều quan trọng hơn cả là tạo được một lời hứa chính sách có thể kiểm chứng, dễ hiểu, dễ thực hiện – điều mà nguyên tắc "không hồi tố" đang đi đúng hướng nhưng vẫn cần nhiều nỗ lực để trở thành hiện thực trọn vẹn.