Sửa đổi Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo: Gỡ “rào cản” cho doanh nghiệp

Trả lời phỏng vấn Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập về việc sửa đổi Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, TS. Chử Đức Hoàng - Chánh Văn Phòng Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF), Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, dự thảo Luật sửa đổi tháo gỡ nhiều “rào cản” cho doanh nghiệp hoạt động đổi mới sáng tạo.

Phóng viên: Thưa ông, trong bối cảnh Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo đang được sửa đổi, đâu là những điểm mới của dự thảo Luật sửa đổi này, qua đó có thể trực tiếp tháo gỡ rào cản cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo hiện nay?

TS. Chử Đức Hoàng: Việc sửa đổi Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo là một nỗ lực rất lớn của Chính phủ và Quốc hội nhằm tạo ra một khuôn khổ pháp lý thực sự đột phá, thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đưa doanh nghiệp trở thành trung tâm của hệ sinh thái này.

Trong dự thảo Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (sửa đổi), gọi tắt là Luật sửa đổi, những điểm mới có thể trực tiếp tháo gỡ rào cản cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Bao gồm: Chuyển đổi mạnh mẽ từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" và chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu; tạo cơ chế đặc biệt trong giải mã công nghệ và thu hút nguồn lực. Đặc biệt, dự thảo luật có ưu đãi vượt trội cho nhân tài và chuyên gia cũng như có chính sách ưu đãi tài chính và đất đai toàn diện.

Đó là bổ sung các chính sách đãi ngộ đặc biệt, thu hút chuyên gia, nhà khoa học người Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia nước ngoài tham gia hoạt động đổi mới sáng tạo tại Việt Nam. Tạo các ưu đãi về visa, cư trú, điều kiện làm việc thuận lợi sẽ giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy khả năng nghiên cứu và phát triển nội tại.

TS. Chử Đức Hoàng - Chánh Văn Phòng Quỹ NATIF cho rằng, dự thảo Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (sửa đổi) sẽ tháo gỡ nhiều “rào cản” cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Dự thảo Luật sửa đổi đã bổ sung quy định miễn thuế thu nhập cá nhân đối với các khoản thu nhập từ tiền lương, tiền công khi thực hiện nhiệm vụ đổi mới sáng tạo sử dụng ngân sách Nhà nước, các khoản thu nhập từ quyền tác giả khi kết quả được thương mại hóa và thu nhập của nhà đầu tư cá nhân, chuyên gia công nghệ làm việc cho dự án khởi nghiệp sáng tạo, góp vốn vào quỹ đầu tư mạo hiểm. Đây là một động lực tài chính rất lớn cho cá nhân và nhà đầu tư.

Dự thảo Luật sửa đổi cũng miễn tiền thuê đất, thuê mặt nước. Doanh nghiệp khoa học và công nghệ, các trung tâm đổi mới sáng tạo được miễn tiền thuê đất, thuê mặt nước cho cả thời hạn thuê để xây dựng cơ sở nghiên cứu, phòng thí nghiệm, cơ sở ươm tạo. Điều này giúp giảm đáng kể gánh nặng chi phí đầu tư hạ tầng cho doanh nghiệp.

Về phát triển thị trường vốn cho khởi nghiệp sáng tạo, dự thảo Luật sửa đổi đã đề xuất việc tích hợp sàn giao dịch chứng khoán cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo vào Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam thông qua một phân bảng chuyên biệt. Điều này mở ra kênh huy động vốn chính thức, minh bạch và hiệu quả hơn cho các startup và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, giúp họ tiếp cận nguồn vốn lớn từ thị trường

Những thay đổi này, nếu được thông qua, sẽ tạo ra một môi trường pháp lý thông thoáng, cởi mở và khuyến khích hơn rất nhiều cho các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân dấn thân vào con đường đổi mới sáng tạo. Đây là nền tảng vững chắc để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và đưa Việt Nam tiến lên trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Phóng viên: Một vấn đề kéo dài nhiều năm là doanh nghiệp rất khó tiếp cận vốn hỗ trợ cho nghiên cứu và phát triển (R&D) và đổi mới công nghệ. Với luật sửa đổi lần này, ông kỳ vọng cơ chế phân bổ và sử dụng vốn nhà nước cho doanh nghiệp sẽ thay đổi như thế nào?

TS. Chử Đức Hoàng: Trong dự thảo Luật sửa đổi, chúng tôi kỳ vọng cơ chế phân bổ và sử dụng vốn Nhà nước cho doanh nghiệp sẽ có những thay đổi mang tính đột phá theo các hướng sau: Chuyển đổi tư duy quản lý từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" và chấp nhận rủi ro; phát huy vai trò của các Quỹ Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo; đa dạng hóa và tối ưu hóa nguồn vốn hỗ trợ trực tiếp cho doanh nghiệp.

Đồng thời, phát huy vai trò của các Quỹ Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo; minh bạch hóa và tăng cường trách nhiệm giải trình.

Những thay đổi này thể hiện một cam kết mạnh mẽ của Nhà nước trong việc tạo điều kiện thuận lợi nhất để doanh nghiệp trở thành động lực chính của đổi mới sáng tạo. Mục tiêu là tạo ra một môi trường mà doanh nghiệp có thể tự tin đầu tư, thử nghiệm và thương mại hóa các kết quả R&D, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Chúng tôi tin rằng, với những điều chỉnh này, rào cản về vốn sẽ được tháo gỡ đáng kể, mở ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.

Phóng viên: Quỹ Đổi mới công nghệ Quốc gia (NATIF) thời gian qua đã tài trợ và cho vay ưu đãi nhiều dự án doanh nghiệp đổi mới công nghệ. Ông có thể chia sẻ vài ví dụ cụ thể để thấy được hiệu quả và bài học kinh nghiệm?

TS. Chử Đức Hoàng: Quỹ NATIF được thành lập theo Luật Chuyển giao công nghệ, có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp và tổ chức thực hiện các dự án đổi mới công nghệ, làm chủ công nghệ, và phát triển sản phẩm mới. Mục tiêu xuyên suốt là thúc đẩy chuyển giao, ứng dụng, và nâng cao năng lực công nghệ quốc gia.

Trong những năm qua, NATIF đã tài trợ và cho vay ưu đãi hàng trăm dự án, góp phần đưa nhiều kết quả nghiên cứu, công nghệ mới từ phòng thí nghiệm ra thị trường, ứng dụng vào sản xuất, kinh doanh. Qua đó, thúc đẩy làm chủ công nghệ và tạo sản phẩm mới; nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển thị trường.

Quỹ NATIF có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp và tổ chức thực hiện các dự án đổi mới công nghệ.

Quỹ cũng góp phần hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp; đóng góp vào các mục tiêu quốc gia. Các dự án được NATIF hỗ trợ thường gắn với các mục tiêu chiến lược của quốc gia về phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường, hoặc đảm bảo quốc phòng, an ninh.

Quá trình vận hành NATIF đã cung cấp những bài học quý giá, giúp chúng tôi nhận diện rõ hơn những rào cản và cơ hội để đề xuất các điều chỉnh trong dự thảo Luật sửa đổi lần này. Cụ thể là cần có cơ chế "quản lý hậu kiểm" và "chấp nhận rủi ro có kiểm soát" rõ ràng trong Luật; các quỹ sẽ phải hoạt động theo nguyên tắc thị trường, minh bạch, chấp nhận rủi ro có kiểm soát.

Dự thảo Luật sửa đổi đã nâng mức trích Quỹ phát triển Khoa học và Công nghệ từ thu nhập tính thuế của doanh nghiệp lên tối đa 20%. Điều này là một bước tiến lớn, khuyến khích doanh nghiệp tự tạo nguồn lực cho đổi mới. Bên cạnh đó, các chính sách thúc đẩy kết nối giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học cũng được làm rõ hơn để tạo ra một hệ sinh thái gắn kết và hiệu quả.

Nhìn chung, những bài học từ hoạt động của NATIF trong thời gian qua đã được tích hợp và thể hiện rõ nét trong các điều khoản của dự thảo Luật. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một hành lang pháp lý thông thoáng, đồng bộ, khuyến khích tối đa doanh nghiệp tham gia và dẫn dắt quá trình đổi mới sáng tạo, tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Tôi tin rằng với những điều chỉnh này, việc tiếp cận vốn và triển khai các hoạt động R&D của doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn.

Phóng viên: Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, startup công nghệ vẫn gặp khó khi làm hồ sơ tiếp cận quỹ, do rào cản về năng lực hoặc thủ tục. NATIF có giải pháp gì để hỗ trợ nhóm doanh nghiệp này trong thời gian tới, đặc biệt trong bối cảnh luật mới chuẩn bị ban hành?

TS. Chử Đức Hoàng: Quỹ NATIF nói riêng và các quỹ phát triển KHCN khác nói chung đã và đang nỗ lực điều chỉnh để thích ứng với bối cảnh thực tiễn và tinh thần của luật mới. Với dự thảo Luật sửa đổi lần này, chúng tôi kỳ vọng NATIF sẽ có những giải pháp cụ thể hơn để hỗ trợ hiệu quả nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa, startup công nghệ.

Đó là đơn giản hóa quy trình, thủ tục và tăng cường minh bạch; nâng cao năng lực cho doanh nghiệp trong việc tiếp cận và quản lý vốn; hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ và tư vấn chuyên sâu và đồng hành, cố vấn cho doanh nghiệp. Đối với các dự án tiềm năng của doanh nghiệp nhỏ và vừa và startup, Quỹ có thể xây dựng các chương trình đồng hành, cung cấp cố vấn là các chuyên gia, nhà quản lý giàu kinh nghiệm để giúp doanh nghiệp hoàn thiện kế hoạch, quản lý dự án hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật đã đa dạng hóa hình thức hỗ trợ tài chính linh hoạt hơn. Quỹ NATIF sẽ không chỉ giới hạn ở việc cho vay với yêu cầu bảo toàn vốn quá cứng nhắc, đồng thời, hỗ trợ lãi suất và bảo lãnh cho vay.

Kết nối với các trung tâm ươm tạo, tăng tốc, Quỹ NATIF sẽ tăng cường hợp tác chặt chẽ với các trung tâm ươm tạo công nghệ, trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo, các tổ chức khoa học và công nghệ công lập, và các cơ sở giáo dục đại học. Đây là những mắt xích quan trọng để sàng lọc, hỗ trợ kỹ thuật, và giúp DNNVV, startup "trưởng thành" hơn trước khi tiếp cận các nguồn vốn lớn.