GS. TS Hoàng Văn Cường: Nâng nội lực và mô hình kinh tế mới để Việt Nam bứt phá

Sau 40 năm đổi mới, nền kinh tế Việt Nam đã đạt được những thành tựu mà ít quốc gia nào có được. Quy mô GDP năm 2025 ước đạt 500 tỷ USD, thu nhập bình quân đầu người chạm mốc 5.000 USD, chính thức đưa Việt Nam vượt ngưỡng để trở thành nước có thu nhập trung bình cao. Tốc độ tăng trưởng bình quân 7% mỗi năm, liên tục nằm trong nhóm dẫn đầu châu Á, khẳng định vị thế "ngôi sao sáng" trên bản đồ kinh tế thế giới. Việc Việt Nam lọt vào top 20 quốc gia thương mại hàng đầu toàn cầu, trở thành trung tâm sản xuất quan trọng trong các ngành dệt may, da giày, điện tử, đã thu hút nhiều doanh nghiệp FDI quy mô lớn.

Từ nội lực đến chuỗi giá trị toàn cầu", GS. TS Hoàng Văn Cường, Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng, Ủy viên Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội nhìn nhận, nội lực kinh tế chưa được phát huy tối đa. Xuất khẩu vẫn phụ thuộc chủ yếu vào khu vực FDI (chiếm trên 70%), trong khi sự kết nối và lan tỏa từ khối này đến các doanh nghiệp trong nước còn rất hạn chế.

“Hàm lượng giá trị gia tăng nội địa của các hàng hóa xuất khẩu chủ lực chỉ đạt khoảng 30-35%. Sản xuất trong nước vẫn nặng về gia công, lắp ráp, nằm ở đáy đường cong nụ cười. Hệ quả là năng suất lao động của Việt Nam thuộc nhóm thấp nhất thế giới và chậm được cải thiện. Nếu không thay đổi, Việt Nam có nguy cơ bỏ lỡ cơ hội của thời kỳ dân số vàng và rơi vào bẫy thu nhập trung bình”, ông Cường phân tích.

GS. TS Hoàng Văn Cường, Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng, Ủy viên Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội.

Kinh tế thế giới đang đứng trước những biến động nhanh, mạnh, khó lường, với căng thẳng địa chính trị, cạnh tranh công nghệ gia tăng, và xu hướng bảo hộ, dân tộc chủ nghĩa ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, theo GS. TS Hoàng Văn Cường, chính trong bức tranh thách thức ấy, cánh cửa cơ hội mới đang rộng mở. Cuộc cách mạng xanh, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa đang làm thay đổi cấu trúc sản xuất và vị thế thương mại toàn cầu. Ở nhiều lĩnh vực công nghệ mới nổi, khoảng cách giữa các quốc gia phát triển và đang phát triển được coi như cùng đứng trên vạch xuất phát. Nhiều quốc gia đã điều chỉnh chiến lược phát triển, tìm cách đặt chân vào các lĩnh vực mới để gia tăng sức chống chịu và tận dụng cơ hội.

Theo GS.TS. Hoàng Văn Cường, đây là “thời điểm vàng” để Việt Nam bứt phá, chuyển mình mạnh mẽ từ nền tảng nội lực. Sau giai đoạn dài hội nhập và tích lũy, Việt Nam đang sở hữu những điều kiện thuận lợi hiếm có: nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định, lực lượng lao động trẻ, tầng lớp doanh nghiệp năng động và khả năng thích ứng cao với công nghệ số. Nếu tận dụng tốt cơ hội này, Việt Nam có thể bước vào giai đoạn phát triển mới, không chỉ dựa vào xuất khẩu truyền thống mà còn dựa trên tri thức, sáng tạo và đổi mới công nghệ.

GS.TS. Hoàng Văn Cường nhấn mạnh, cần hành động kịp thời và chiến lược đúng đắn sẽ quyết định vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Thay vì chỉ dừng lại ở vai trò gia công, lắp ráp với giá trị gia tăng thấp, Việt Nam cần chủ động tham gia ngay từ đầu vào các ngành công nghiệp mới nổi, công nghệ cao như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng tái tạo và kinh tế xanh. Khi làm chủ được các khâu thiết kế, sáng tạo và nghiên cứu phát triển (R&D), Việt Nam không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo dựng vị thế vững chắc trong mạng lưới sản xuất toàn cầu.

GS. TS Hoàng Văn Cường khẳng định, đây chính là con đường để tăng trưởng của Việt Nam mang tính “mở” – hướng đến phát triển nhanh và bền vững. Tăng trưởng không chỉ dừng ở mục tiêu ngắn hạn, mà phải tạo được sức bật nội sinh để duy trì tốc độ tăng trưởng cao, thậm chí đạt mức hai con số trong thập kỷ tới. Khi nội lực được khơi dậy và chuyển hóa thành động lực sáng tạo, Việt Nam hoàn toàn có thể hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045 – như một minh chứng cho tầm nhìn dài hạn và bản lĩnh hội nhập thông minh của dân tộc.