Ông Nguyễn Văn Phúc: Đừng bắt hộ kinh doanh chơi luật doanh nghiệp nếu chưa có lối riêng

Tại Tọa đàm “Hộ kinh doanh trước vấn nạn hàng giả và tuân thủ thuế” do Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập tổ chức ngày 22/6, ông Nguyễn Văn Phúc, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Quốc hội – đã có những chia sẻ thẳng thắn và sắc sảo về thực trạng pháp lý liên quan đến hộ kinh doanh, đặc biệt trong bối cảnh ngày càng có nhiều chính sách siết chặt từ thuế đến thủ tục hành chính.

Ông Phúc mở đầu bằng nhận định: “Khu vực hộ kinh doanh hiện chiếm tỷ trọng rất lớn trong nền kinh tế – cả về số lượng, lao động lẫn tiềm lực đóng góp. Với 5,2 triệu hộ kinh doanh trên cả nước, đây là lực lượng đông đảo nhất, có vai trò to lớn trong tăng trưởng và ổn định xã hội, cần được lắng nghe, thấu hiểu và tạo điều kiện”.

Theo ông Phúc, hiện có không ít chính sách, văn bản pháp luật chồng chéo, thiếu nhất quán khiến hộ kinh doanh rơi vào thế bị động, lúng túng. Ông cho biết: “Hiến pháp 2013 đã quy định rất rõ quyền tự do kinh doanh, nhưng trong thực tế, nhiều địa phương vẫn áp dụng các ‘giấy phép con’ không hợp pháp, gây cản trở nghiêm trọng tới quyền kinh doanh của người dân”. Ông khẳng định, các bộ, ngành và địa phương tuyệt đối không được tự ban hành các quy định cấm hoặc hạn chế kinh doanh ngoài phạm vi pháp luật cho phép.

Ông Nguyễn Văn Phúc, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Quốc hội. (Ảnh: Phan Chính)

Liên quan đến khuôn khổ pháp lý hiện hành, ông Phúc dẫn chứng hàng loạt văn bản chính sách đã đề cập đến vai trò của hộ kinh doanh. Từ Nghị quyết số 10 năm 2017 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về phát triển kinh tế tư nhân, cho đến Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị, đều xác định rõ cần thúc đẩy hộ kinh doanh phát triển lành mạnh, tạo điều kiện chuyển đổi phù hợp nếu có nhu cầu, nhưng không nên ép buộc. “Không thể coi hộ kinh doanh là doanh nghiệp. Luật Doanh nghiệp hiện nay điều chỉnh các công ty, doanh nghiệp tư nhân, không phải hộ cá thể. Vì vậy, cần một khung pháp lý riêng để bảo vệ đúng và đủ cho lực lượng này,” ông Phúc nhấn mạnh.

Luật Doanh nghiệp vào các năm 1990 và 1997, ông Phúc cho biết, ngay từ thời điểm đó, ông đã luôn chú trọng đến tính đặc thù của khu vực kinh tế cá thể và đề xuất nhiều nội dung bảo vệ quyền lợi của hộ kinh doanh. Tuy nhiên, sau hơn ba thập kỷ, việc ban hành một đạo luật riêng dành cho hộ kinh doanh vẫn chưa thành hiện thực.

Ông Phúc cho rằng, hệ thống chính sách hiện nay mới chỉ có Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó có nhắc tới doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh. Tuy nhiên, các quy định hỗ trợ vẫn rất sơ sài, chưa đủ mạnh để khuyến khích các hộ chuyển đổi. Trong khi đó, Luật Quản lý thuế chưa có nội dung riêng cho hộ kinh doanh mà chủ yếu quy định phương thức thu thuế khoán hoặc áp dụng hoá đơn điện tử nếu có doanh thu vượt ngưỡng.

Đáng chú ý, ông Phúc nhắc đến Nghị quyết 198 của Quốc hội – văn bản pháp lý đang định hình khái niệm hộ kinh doanh là tổ chức do hộ gia đình đăng ký thành lập và chịu trách nhiệm vô hạn. “Tuy nhiên, quy định vẫn còn thiếu tính hệ thống và chưa thực sự khơi thông các điểm nghẽn cho nhóm đối tượng này,” ông nhận xét.

Về vấn đề hàng giả, hàng nhái đang tấn công khu vực hộ kinh doanh, ông Phúc đề xuất: “Cần lấy ý kiến từ chính các hộ để xây dựng chính sách quản lý phù hợp. Không thể áp đặt từ trên xuống trong khi họ là người chịu thiệt hại trực tiếp từ thị trường”. Ông cũng cảnh báo rằng nếu không có các biện pháp hỗ trợ về mặt pháp lý và chính sách, các hộ kinh doanh sẽ ngày càng bị đẩy ra ngoài lề kinh tế chính thức – nơi nhà nước không kiểm soát được doanh thu, chất lượng hàng hóa và nguồn thu thuế.

Ông Nguyễn Văn Phúc bày tỏ, muốn hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp thì trước hết phải tạo điều kiện thuận lợi, đặc biệt là về hạ tầng kinh doanh, vốn tín dụng, đào tạo quản trị và ưu đãi thuế ban đầu. Việc chuyển đổi chỉ có giá trị khi người dân thấy có lợi và có thể thực hiện được.

Ông cũng trích lời Tổng Bí thư Tô Lâm: “Phải lắng nghe ý kiến doanh nghiệp” để cải cách chính sách thực chất. Với hộ kinh doanh, điều này càng cần thiết – bởi họ là lực lượng thầm lặng nhưng bền bỉ góp phần xây dựng kinh tế dân sinh tại từng con phố, từng thôn bản trên cả nước.

Ngoài ra, ông Nguyễn Văn Phúc nhấn mạnh, với quy mô lên tới 5,2 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động trên cả nước – một lực lượng đông đảo, bền bỉ và đóng góp lớn cho nền kinh tế – thì việc có một đạo luật riêng để điều chỉnh khu vực này là hoàn toàn xứng đáng và cần thiết. Ông cho rằng, đã đến lúc Nhà nước phải nhìn nhận hộ kinh doanh không chỉ là những cá thể nhỏ lẻ mà là một khu vực kinh tế đặc thù, cần một hành lang pháp lý đầy đủ, rõ ràng và nhất quán để phát triển bền vững. “Nếu không có luật riêng, họ sẽ mãi ở trong khoảng xám giữa chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và quy định hành chính đối với cá nhân”, ông Phúc phân tích.