Siết quản lý đất đai, Chính phủ yêu cầu xử lý dứt điểm các dự án kéo dài

Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết 229/NQ-CP về kế hoạch thực hiện Nghị quyết 21-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, trong đó đặt yêu cầu xử lý những hạn chế, khuyết điểm và vướng mắc kéo dài trong quản lý, sử dụng đất.

Một trong những trọng tâm của kế hoạch là hoàn thiện thể chế đất đai theo hướng đồng bộ, thống nhất và có tính khả thi. Quá trình sửa đổi Luật Đất đai cùng các luật liên quan sẽ được thực hiện trên cơ sở rà soát những quy định còn phù hợp, đồng thời nhận diện các điểm nghẽn phát sinh trong thực tiễn.

Chính phủ yêu cầu tăng cường tham vấn chuyên gia, nhà khoa học, người dân, cộng đồng doanh nghiệp và các nhóm chịu tác động. Mục tiêu là hạn chế tình trạng chính sách được xây dựng nhưng khi triển khai lại phát sinh thêm thủ tục, cách hiểu khác nhau hoặc thiếu nguồn lực thực hiện.

Song song hoàn thiện pháp luật, công tác quản lý đất đai sẽ được gắn với cải cách hành chính, chuyển đổi số, kiện toàn bộ máy và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ. Các địa phương được phát huy tính chủ động nhưng phải đi cùng cơ chế kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực.

Một yêu cầu đáng chú ý là tăng cường công khai, minh bạch thông tin đất đai, bảo đảm người dân và doanh nghiệp có khả năng tiếp cận dữ liệu, đồng thời nâng cao vai trò giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan báo chí và người dân.

Siết quản lý đất đai, Chính phủ yêu cầu xử lý dứt điểm các dự án kéo dài.

Rà soát quỹ đất, tháo điểm nghẽn từ dự án tồn đọng

Trong nhóm nhiệm vụ về hoàn thiện thể chế, Chính phủ yêu cầu rà soát toàn diện Luật Đất đai năm 2024 và các văn bản liên quan, từ đó xác định rõ những nội dung cần sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ.

Các chính sách về quy hoạch, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giá đất và tài chính đất đai được yêu cầu tiếp tục hoàn thiện.

Đáng chú ý, dự thảo Luật Đất đai sửa đổi phải tính đến những vấn đề tồn tại trong quá trình quản lý đất nông nghiệp, đất đa mục đích, đất quốc phòng, an ninh kết hợp sản xuất kinh tế, cũng như cơ chế xử lý các vướng mắc về đất đai có nguồn gốc lịch sử.

Một trong những điểm được đặt trọng tâm là quỹ đất có nguồn gốc từ các nông, lâm trường quốc doanh. Chính phủ yêu cầu xác định rõ diện tích đang sử dụng, diện tích giao khoán không đúng đối tượng, đất bị lấn chiếm, tranh chấp và phần diện tích không còn nhu cầu sử dụng.

Trên cơ sở đó, địa phương phải phân định rõ diện tích tiếp tục giao cho các công ty nông, lâm nghiệp quản lý với phần đất cần thu hồi để giao địa phương quản lý. Những trường hợp chồng lấn, tranh chấp, khiếu kiện kéo dài cần được tập trung giải quyết.

Quỹ đất dôi dư cũng nằm trong diện phải rà soát. Đó là đất của cơ quan, trụ sở sau sắp xếp; đất sau cổ phần hóa, thoái vốn; đất tại các dự án tồn đọng, kéo dài; đất của cơ sở sản xuất, đơn vị sự nghiệp đã di dời khỏi khu vực trung tâm các đô thị lớn.

Yêu cầu đặt ra là những khu đất này phải được quản lý, khai thác hiệu quả, công khai và minh bạch. Việc thu hồi, giao đất, cho thuê đất, đấu giá, đấu thầu phải phù hợp quy hoạch.

Những khu đất sử dụng sai mục đích, bỏ hoang, gây lãng phí hoặc chậm đưa vào sử dụng sẽ phải được xử lý, thay vì tiếp tục tồn tại trong tình trạng kéo dài nhiều năm.

Đây là vấn đề có ý nghĩa trực tiếp đối với thị trường bất động sản và môi trường đầu tư. Khi quỹ đất bị bỏ trống hoặc mắc kẹt trong các thủ tục pháp lý, nguồn lực không thể chuyển hóa thành dự án, sản xuất, nhà ở hay hạ tầng. Ngược lại, việc xác định rõ trách nhiệm và phương án xử lý có thể tạo thêm dư địa để đưa đất vào sử dụng hiệu quả.

Chính phủ cũng yêu cầu triển khai đồng bộ chính sách hỗ trợ đất ở, đất sản xuất và sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi trong khuôn khổ các chương trình mục tiêu quốc gia.

Đất đai được quản lý bằng dữ liệu số

Một hướng đi quan trọng khác là chuyển đổi phương thức quản lý đất đai từ hồ sơ, thủ tục phân tán sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Mục tiêu được đặt ra là xây dựng hệ thống quản lý đất đai thống nhất từ Trung ương đến địa phương, tăng cường phân cấp, phân quyền nhưng đồng thời kiểm soát chặt quyền lực và trách nhiệm của từng cấp.

Đến hết năm 2027, Chính phủ đặt mục tiêu cơ bản hoàn thành Hệ thống thông tin quốc gia và cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai.

Theo kế hoạch, hệ thống dữ liệu phải được kết nối, chia sẻ với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành như quy hoạch, thuế, công chứng, ngân hàng, bất động sản. Những biến động về đất đai cần được cập nhật đầy đủ và kịp thời.

Việc hình thành một hệ thống dữ liệu thống nhất được kỳ vọng giúp giảm tình trạng thông tin đất đai phân tán giữa nhiều cơ quan. Với người dân và doanh nghiệp, điều này có thể góp phần rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục và giảm chi phí tuân thủ.

Chính phủ cũng yêu cầu tiếp tục đơn giản hóa các thủ tục liên quan đến quy hoạch, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, giá đất, đăng ký đất đai và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Các cơ quan được yêu cầu cắt giảm tối đa khâu trung gian, loại bỏ quy định không còn phù hợp, giảm thời gian xử lý hồ sơ và chi phí cho người dân, doanh nghiệp.

Đáng chú ý, kế hoạch cũng đặt mục tiêu đến hết năm 2027 cơ bản hoàn thành đo đạc, lập bản đồ địa chính, hồ sơ địa chính và xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai.

Cùng với dữ liệu, công nghệ mới được xác định là một công cụ quan trọng trong quản lý. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo sẽ được tăng cường ứng dụng trong lĩnh vực đất đai.

Tuy nhiên, số hóa chỉ thực sự tạo ra thay đổi nếu dữ liệu được cập nhật và sử dụng thống nhất. Một hệ thống hiện đại nhưng thông tin thiếu chính xác, chậm cập nhật hoặc không liên thông giữa các cơ quan sẽ khó giải quyết được những điểm nghẽn vốn tồn tại trong thực tế.

Vì vậy, cùng với xây dựng cơ sở dữ liệu, Chính phủ yêu cầu thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát thường xuyên, kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm, đồng thời nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo và tranh chấp đất đai.

Ở góc độ rộng hơn, việc siết lại quản lý nhưng đồng thời phân cấp mạnh cho địa phương cho thấy cách tiếp cận mới đang hướng tới việc rút ngắn khoảng cách giữa chính sách và thực thi. Trung ương tập trung xây dựng thể chế, tiêu chuẩn và cơ chế kiểm soát; địa phương chủ động tổ chức thực hiện phù hợp với điều kiện thực tế.

Nếu các nhiệm vụ được triển khai đúng tiến độ, việc xử lý đất đai tồn đọng không chỉ giúp giải quyết các vụ việc kéo dài mà còn có thể giải phóng một lượng lớn nguồn lực đang bị "đóng băng".

Với doanh nghiệp, điều quan trọng không chỉ là có thêm quỹ đất mà còn là khả năng tiếp cận đất đai minh bạch, thủ tục có thể dự đoán và thời gian xử lý rõ ràng. Với người dân, đó là quyền được biết, được tiếp cận thông tin và được bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

Cuối cùng, hiệu quả của chính sách đất đai sẽ không chỉ được đo bằng số văn bản được sửa đổi hay số cơ sở dữ liệu được xây dựng. Thước đo quan trọng hơn là bao nhiêu dự án được tháo gỡ, bao nhiêu diện tích đất được đưa vào sử dụng hiệu quả và người dân, doanh nghiệp có thực sự giảm được thời gian, chi phí khi thực hiện các thủ tục về đất đai hay không.