Sản xuất lúa giảm phát thải tạo lợi thế mới cho gạo Việt xuất khẩu

Sản xuất lúa chuyển hướng giảm phát thải

Sau hơn hai năm triển khai, việc tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị đã ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, diện tích canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp hiện đạt khoảng 354.839 ha, tương đương 197% kế hoạch giai đoạn đầu của đề án.

Trước đó, ngày 27/11/2023, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1490/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030”.

Không chỉ mở rộng diện tích, tư duy sản xuất của nông dân cũng dần thay đổi theo hướng tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và nâng cao giá trị sản phẩm. Nhiều quy trình canh tác bền vững như quản lý nước tưới tiên tiến, sử dụng phân bón hợp lý và xử lý rơm rạ sau thu hoạch đang được áp dụng ngày càng rộng rãi.

Sản xuất lúa giảm phát thải tạo lợi thế mới cho gạo Việt xuất khẩu

Tại các mô hình thí điểm do Bộ Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn, lượng giống gieo sạ giảm khoảng 45%, lượng phân bón giảm 30%, số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm 2-3 lần mỗi vụ. Nhờ áp dụng phương pháp tưới ngập - khô xen kẽ, lượng nước tưới cũng giảm khoảng 20%.

Những thay đổi này giúp hiệu quả sản xuất được cải thiện rõ rệt. Năng suất lúa tăng khoảng 12%, chi phí đầu vào giảm khoảng 40%, lợi nhuận của nông dân tăng trung bình 6 triệu đồng/ha/vụ. Đồng thời, lượng phát thải khí nhà kính giảm khoảng 3-4 tấn CO₂/ha/vụ.

Cùng với cải tiến kỹ thuật canh tác, mức độ cơ giới hóa trong sản xuất lúa ngày càng được nâng cao. Tại các mô hình thí điểm, 100% diện tích làm đất và thu hoạch đã được cơ giới hóa, nhiều khâu sản xuất áp dụng máy cấy, máy sạ hàng hoặc thiết bị bay không người lái.

Đến nay, có 1.129 hợp tác xã và tổ hợp tác cùng hơn 210 doanh nghiệp tham gia đề án. Khoảng 600 hợp tác xã đã ký kết liên kết sản xuất - tiêu thụ với doanh nghiệp, đảm nhiệm 60-70% diện tích của chương trình.

Từng bước xây dựng thương hiệu gạo Việt xanh

Song song với việc thay đổi phương thức sản xuất, các cơ quan quản lý và hiệp hội ngành hàng đang thúc đẩy xây dựng thương hiệu cho sản phẩm gạo phát thải thấp. Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam đã bước đầu phát triển nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”, nhằm khẳng định giá trị và tính bền vững của sản phẩm gạo Việt Nam.

Đến nay, diện tích lúa được cấp nhãn hiệu đạt hơn 18.000 ha, tương ứng sản lượng khoảng 75.000 tấn gạo. Trong đó, 500 tấn gạo đã được xuất khẩu sang Nhật Bản, một trong những thị trường có tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt nhất thế giới.

Theo Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam, khi diện tích canh tác tiếp tục mở rộng, sản lượng gạo xanh phát thải thấp có thể tăng gấp đôi, đạt khoảng 150.000 tấn trong thời gian tới.

Trong bối cảnh thị trường gạo thế giới còn nhiều biến động, việc nâng cao giá trị và xây dựng thương hiệu bền vững cho hạt gạo càng trở nên cần thiết. Trong hai tháng đầu năm 2026, xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt khoảng 1,3 triệu tấn, kim ngạch 599,3 triệu USD, tăng 5% về lượng nhưng giảm 11,2% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Giá gạo xuất khẩu bình quân đạt khoảng 464 USD/tấn. Philippines tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất của gạo Việt Nam, chiếm 47,6% thị phần, tiếp theo là Trung Quốc và Ghana.

Tại Hội nghị sơ kết hai năm triển khai Đề án “Phát triển bền vững một triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” diễn ra ngày 8/3, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng nhấn mạnh đây là cơ hội quan trọng để tái định hình ngành lúa gạo Việt Nam theo hướng xanh, bền vững và có trách nhiệm với môi trường.

Theo Bộ trưởng Trần Đức Thắng, đề án không chỉ nhằm nâng cao năng suất và thu nhập cho nông dân mà còn góp phần thực hiện cam kết của Việt Nam tại COP26 về mục tiêu đưa phát thải ròng về “0” vào năm 2050.

Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn một số thách thức như hạ tầng thủy lợi nội đồng chưa đáp ứng yêu cầu, năng lực tổ chức sản xuất của một số hợp tác xã còn hạn chế và nguồn lực tài chính cho các mô hình giảm phát thải chưa thực sự dồi dào.

Trong thời gian tới, các bộ, ngành và địa phương sẽ tiếp tục đầu tư hạ tầng thủy lợi, mở rộng các mô hình canh tác bền vững, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân, đồng thời thúc đẩy tín dụng xanh cho sản xuất lúa chất lượng cao.

Theo Bộ trưởng Trần Đức Thắng, nếu được triển khai đồng bộ, đề án một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp sẽ trở thành nền tảng quan trọng để xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam “xanh, sạch, chất lượng, bền vững”, qua đó nâng cao vị thế của hạt gạo Việt trên thị trường toàn cầu.