Giá gạo xuất khẩu chững lại, ngành lúa gạo trước “phép thử” đầu vụ Đông Xuân

Giá gạo xuất khẩu chịu áp lực giảm nhẹ

Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), hiện giá gạo 5% tấm dao động 400 - 415 USD/tấn; gạo 100% tấm ở mức 315 - 320 USD/tấn; gạo Jasmine quanh ngưỡng 431 - 436 USD/tấn, giảm khoảng 1 USD/tấn so với trước đó. Diễn biến này phản ánh áp lực từ nguồn cung nội địa tăng nhanh khi vụ Đông Xuân vào cao điểm thu hoạch, trong khi nhu cầu từ một số thị trường lớn có dấu hiệu chững lại.

Theo thông tin từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Bộ Công Thương, trong tháng 1/2026, Việt Nam xuất khẩu trên 650.000 tấn gạo, kim ngạch gần 310 triệu USD, tăng 19% về khối lượng so với cùng kỳ năm 2025.

Trong đó, Philippines tiếp tục là thị trường lớn nhất, nhập khẩu 331.770 tấn, trị giá gần 147,5 triệu USD, chiếm 50,93% tổng lượng và 47,58% tổng kim ngạch. Giá xuất khẩu bình quân sang thị trường này đạt khoảng 444,2 USD/tấn. So với tháng 12/2025, lượng gạo xuất sang Philippines tăng 48,02%, giá trị tăng 17,6%, cho thấy vai trò trung tâm của thị trường này trong cơ cấu xuất khẩu gạo Việt Nam.

Giá gạo xuất khẩu chững lại, ngành lúa gạo trước “phép thử” đầu vụ Đông Xuân

Tuy nhiên, theo dự báo của giới thương nhân quốc tế, Philippines có thể giảm nhập khẩu xuống khoảng 150.000 tấn/tháng trong tháng 3 và 4/2026, thấp hơn đáng kể so với mức bình quân khoảng 400.000 tấn/tháng trước đó. Động thái này nhằm bảo vệ nông dân nội địa trong giai đoạn thu hoạch rộ và ổn định thị trường trong nước.

Tại Đồng bằng sông Cửu Long, vụ Đông Xuân 2025 - 2026 đã xuống giống 1,266 triệu ha, đạt 100% kế hoạch. Sản lượng dự kiến hơn 1,65 triệu tấn. Hiện khoảng 250.000 ha đã thu hoạch, năng suất đạt trên 66 tạ/ha.

Nguồn cung dồi dào trong khi thị trường chủ lực tạm thời “siết” nhập khẩu khiến nguy cơ dư cung cục bộ và áp lực giảm giá lúa nội địa gia tăng trong ngắn hạn. Theo đại diện một doanh nghiệp xuất khẩu gạo tại Vĩnh Long cho biết doanh nghiệp đã chủ động chuẩn bị kho bãi, nguồn tài chính và ký hợp đồng thu mua với nông dân. Một phần sản lượng được tạm trữ nhằm điều tiết nguồn cung, bảo đảm chất lượng và duy trì uy tín với đối tác quốc tế khi thị trường biến động.

Đa dạng hóa thị trường, nâng chất lượng là chìa khóa

Không chỉ đối mặt với biến động từ Philippines, gạo Việt Nam còn chịu sức ép cạnh tranh khi nguồn cung thế giới tăng mạnh. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), sản lượng gạo toàn cầu niên vụ 2025/2026 dự kiến đạt mức kỷ lục, trong đó Ấn Độ có thể xuất khẩu tới 23,6 triệu tấn, tiếp tục giữ vị trí nhà cung cấp lớn nhất thế giới.

Song song đó, nhiều quốc gia nhập khẩu điều chỉnh chính sách theo hướng tăng tự chủ lương thực, giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài, khiến thị trường ngày càng cạnh tranh khốc liệt.

Dù áp lực ngắn hạn hiện hữu, xuất khẩu gạo Việt Nam vẫn ghi nhận tín hiệu tích cực. Ngoài Philippines, nhiều thị trường khác tăng trưởng đáng kể trong năm 2025 như Ghana (tăng 21,3%), Bờ Biển Ngà (tăng 67,5%), Bangladesh tăng đột biến. Các thị trường Singapore, Canada, EU và Trung Đông cũng được đánh giá còn nhiều dư địa, đặc biệt với dòng gạo chất lượng cao, sản xuất theo tiêu chuẩn bền vững.

Ông Lê Thanh Tùng, Tổng Thư ký Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA), cho rằng trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt, ngành lúa gạo cần tập trung nâng cao chất lượng, đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và môi trường của từng thị trường.

Theo các doanh nghiệp xuất khẩu, xu hướng tiêu dùng tại EU, Nhật Bản, Canada hay Singapore đang chuyển mạnh sang các sản phẩm gạo phát thải thấp, truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để nâng giá trị gia tăng.

Việc Philippines giảm nhập khẩu trong ngắn hạn có thể xem là “phép thử” đối với năng lực thích ứng của ngành lúa gạo Việt Nam. Tuy nhiên, với lợi thế về sản lượng, chất lượng ngày càng cải thiện và hệ thống chế biến phát triển, gạo Việt Nam vẫn có nền tảng vững để duy trì vị thế trên thị trường quốc tế.

Giải pháp căn cơ trong giai đoạn tới là tiếp tục đa dạng hóa thị trường, phát triển dòng gạo giá trị cao, tăng cường liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp, đồng thời xây dựng thương hiệu gạo Việt gắn với tiêu chí xanh và bền vững.

Nếu tận dụng tốt các hiệp định thương mại và mở rộng thị trường ngách, ngành lúa gạo Việt Nam không chỉ vượt qua áp lực ngắn hạn mà còn có cơ hội củng cố vai trò trong chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu, hướng tới tăng trưởng ổn định và dài hạn.