Quy định mới về kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực hải quan, chứng khoán, bảo hiểm

Bộ trưởng Bộ Tài chính đã ký ban hành Thông tư số 104/2026/TT-BTC quy định về phân cấp thẩm quyền và quy trình kiểm tra chuyên ngành trong một số lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Tài chính.

Cục trưởng Cục Hải quan có thẩm quyền ban hành kế hoạch kiểm tra chuyên đề của Cục Hải quan theo quy định tại điểm b khoản 4 Điều 19 Thông tư 104/2026/TT-BTC (Ảnh minh họa).

Theo Thông tư, kiểm tra chuyên ngành là hoạt động xem xét, đánh giá và xử lý việc chấp hành pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Bộ Tài chính, do người có thẩm quyền thực hiện theo quy định.

Thông tư quy định Bộ trưởng Bộ Tài chính có thẩm quyền kiểm tra chuyên ngành đối với các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Bộ. Thủ trưởng các đơn vị trực thuộc Bộ, Chi cục trưởng và người đứng đầu đơn vị tương đương được thực hiện kiểm tra trong phạm vi được phân cấp hoặc theo phân công của Bộ trưởng.

Đối với các cuộc kiểm tra liên quan nhiều lĩnh vực khác nhau, Bộ trưởng Bộ Tài chính sẽ phân công người đứng đầu một đơn vị trực thuộc làm Trưởng đoàn kiểm tra.

Quy định rõ thẩm quyền ở từng lĩnh vực

Thông tư phân cấp thẩm quyền kiểm tra chuyên ngành đối với nhiều lĩnh vực như hải quan; dự trữ quốc gia; quản lý, sử dụng tài sản công; kế toán, kiểm toán; kinh tế tư nhân và kinh tế tập thể; kinh doanh bảo hiểm; đầu tư; đấu thầu; thống kê; ngân sách nhà nước; chứng khoán và thị trường chứng khoán; bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm y tế.

Trong lĩnh vực hải quan, Cục trưởng Cục Hải quan được giao ban hành kế hoạch kiểm tra chuyên đề và tổ chức kiểm tra theo quy định của Nghị định số 217/2025/NĐ-CP. Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực thực hiện kiểm tra trong phạm vi địa bàn quản lý theo kế hoạch đã được phê duyệt.

Nội dung kiểm tra tập trung vào việc chấp hành pháp luật về hải quan đối với các trường hợp có dấu hiệu vi phạm ngoài phạm vi kiểm tra sau thông quan. Đối với hoạt động kiểm tra đã được quy định trong pháp luật về hải quan và quản lý thuế thì tiếp tục thực hiện theo các quy định chuyên ngành hiện hành.

Ở lĩnh vực kế toán, kiểm toán, Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán có thẩm quyền tổ chức kiểm tra việc tuân thủ pháp luật về kế toán và các quy định liên quan.

Đối với kinh tế tư nhân và kinh tế tập thể, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể được giao kiểm tra việc thực hiện pháp luật về doanh nghiệp, hợp tác xã và các quy định liên quan đến phát triển khu vực kinh tế này.

Trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm, thẩm quyền kiểm tra thuộc Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm, với nội dung tập trung vào việc chấp hành các quy định của pháp luật về kinh doanh bảo hiểm.

Riêng lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước được ban hành kế hoạch kiểm tra chuyên đề và tổ chức kiểm tra việc thực hiện pháp luật về chứng khoán theo quy định của Nghị định số 217/2025/NĐ-CP.

Bảo hiểm xã hội thực hiện theo quy trình riêng

Đối với lĩnh vực bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm y tế, Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam có thẩm quyền ban hành kế hoạch kiểm tra chuyên đề theo quy định của Thông tư số 126/2025/TT-BTC, đồng thời tổ chức thực hiện hoạt động kiểm tra theo quy trình áp dụng riêng đối với lĩnh vực này.

Việc ban hành Thông tư 104/2026/TT-BTC được kỳ vọng góp phần thống nhất quy trình kiểm tra chuyên ngành, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo đảm việc thực thi pháp luật trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Bộ Tài chính.