Bộ Công Thương vừa chính thức ban hành Thông tư số 29/2026/TT-BCT quy định vận hành thị trường bán buôn điện cạnh tranh. Đây là văn bản pháp lý then chốt, quy định chi tiết các nội dung liên quan đến đăng ký tham gia thị trường điện, lập kế hoạch vận hành, chào giá, huy động nguồn điện, xác định giá điện và thanh toán trên thị trường.
Diện áp dụng rộng, nhà máy lớn bắt buộc "lên sàn"
Theo quy định mới, đối tượng áp dụng bao gồm đơn vị phát điện, đơn vị bán buôn điện, đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện, đơn vị truyền tải điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), các đơn vị cung cấp nhiên liệu và khách hàng sử dụng điện lớn tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp.
 |
| Thông tư quy định các nhà máy điện có công suất đặt trên 30 MW đấu nối vào hệ thống điện quốc gia phải đăng ký tham gia trực tiếp thị trường điện. |
Trong đó, làn ranh bắt buộc được vạch rõ: các nhà máy điện có công suất đặt trên 30 MW đấu nối vào hệ thống điện quốc gia phải đăng ký tham gia trực tiếp thị trường điện. Đối với các nhà máy thủy điện và nhà máy năng lượng tái tạo có công suất từ 10 MW trở lên, đơn vị có thể tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp tùy theo điều kiện thực tế.
Để có cửa bán điện, cái khó của các doanh nghiệp là cuộc chơi công nghệ không cho phép làm đại khái, qua loa. Các đơn vị phải đáp ứng các điều kiện về hạ tầng kỹ thuật, bao gồm hệ thống công nghệ thông tin, hệ thống điều khiển giám sát và thu thập dữ liệu (SCADA), hệ thống quản lý năng lượng (EMS), hệ thống đo đếm điện năng và chữ ký số.
Toàn bộ thị trường sẽ được vận hành theo nguyên tắc công khai, minh bạch và không phân biệt đối xử, tính theo một ngày giao dịch từ 0h đến 24h.
Áp lực tính giá theo biến động nhiên liệu
Về dòng tiền, giá thị trường điện toàn phần gồm hai thành phần là giá điện năng thị trường (SMP) và giá công suất thị trường (CAN). Trong đó, giá điện năng được xác định trên cơ sở phương pháp lập lịch không ràng buộc, còn giá công suất được xác định theo kế hoạch vận hành năm.
Hằng năm, cơ quan quản lý sẽ lựa chọn "nhà máy điện mới tốt nhất" làm cơ sở tính toán giá công suất. Nhà máy này phải là nhiệt điện than hoặc turbine khí chu trình hỗn hợp mới đưa vào vận hành trong năm trước đó và có chi phí phát điện toàn phần bình quan thấp nhất.
Đối với các nhà máy nhiệt điện, giá trần bản chào được xác định hằng năm và điều chỉnh theo biến động giá nhiên liệu (than, khí, dầu và các thông số kỹ thuật). Còn với nhà máy thủy điện, giá trị nước là cơ sở để xây dựng bản chào giá, buộc các chủ hồ phải tính toán để tối ưu hóa vận hành hồ chứa và phát điện.
"Cuộc đấu cân não" trước 11h30' hằng ngày
Quy trình tác chiến hằng ngày của các nhà máy sẽ cực kỳ áp lực. Quy định về thị trường điện ngày tới buộc các đơn vị phát điện phải gửi bản chào giá trước 11h30' của ngày D-1. Mỗi bản chào bao gồm tối đa 10 cặp giá - công suất cho từng chu kỳ giao dịch, yêu cầu giá chào không được thấp hơn giá sàn và không được vượt quá giá trần. Riêng các nhà máy điện gió và điện mặt trời thực hiện chào giá theo quy định riêng của thị trường.
Lịch huy động nguồn (gồm lịch không ràng buộc và lịch có ràng buộc xét đến điều kiện kỹ thuật của lưới điện) sẽ được công bố trước 16 giờ hằng ngày. Đơn vị vận hành có trách nhiệm thu thập dữ liệu đo đếm, xác định giá thị trường, thực hiện thanh toán và giám sát hoạt động của các bên.
Để đảm bảo tính sòng phẳng, các thông tin liên quan đến dự báo phụ tải, giá trị nước, kế hoạch bảo dưỡng sửa chữa, kết quả tính toán giá phải được công khai trên hệ thống thông tin. Các khoản thanh toán được xác định trên cơ sở dữ liệu đo đếm điện năng, kết quả vận hành và giá thị trường.
Cuối cùng, Thông tư siết chặt trách nhiệm của các đơn vị trong việc bảo đảm tính chính xác của số liệu, tuân thủ quy trình chào giá và thực hiện nghĩa vụ báo cáo. Công tác giám sát thị trường được thực hiện nhằm phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm, bảo đảm hệ thống vận hành an toàn, liên tục.
