Nhiều hàng quán từ chối chuyển khoản vì lo ngại chính sách thuế mới

Bối rối, khó chịu, thậm chí bất lực là cảm giác chung của nhiều người tiêu dùng trong những ngày đầu tháng 6 khi liên tiếp bị từ chối thanh toán chuyển khoản tại các hàng quán quen thuộc. Câu chuyện của anh Nguyễn Như Khắc (35 tuổi, Cầu Giấy, Hà Nôi) là ví dụ điển hình. Đặt suất cơm gà ở quán quen cách nhà hơn 20 km, anh ngạc nhiên khi chủ quán thông báo “chỉ nhận tiền mặt vì sợ chính sách thuế mới”. Không thể nhờ người thân lấy hộ, chị năn nỉ chuyển khoản thì được cho số tài khoản khác, dặn “nội dung chuyển khoản không được ghi từ ngữ như mua bán, trả tiền”. Việc phải tìm cách lách nội dung giao dịch hay nhờ tài khoản thứ ba để tránh bị “soi” là biểu hiện rõ ràng của tâm lý lo sợ, phòng vệ trong giới kinh doanh nhỏ lẻ khi đối mặt với thay đổi về chính sách thuế.

Nhiều hàng quán từ chối chuyển khoản vì lo ngại chính sách thuế mới (Ảnh: Minh họa)

Hiện tượng “nói không với chuyển khoản” không còn là cá biệt mà đã lan rộng tại nhiều tỉnh, thành như Hà Nội, Quảng Ninh, Hải Phòng, Nghệ An. Từ quán ăn, tiệm tạp hóa, đến sạp rau và quán cà phê, nhiều điểm bán đã dán biển "không nhận chuyển khoản", thậm chí yêu cầu khách ghi nội dung “trống” hoặc mơ hồ khi thanh toán. Chị Nguyễn Linh, du khách tại TP Hạ Long, cho biết sáng 1/6 chị “đứng hình” khi không thể thanh toán 120.000 đồng tiền phở bằng điện thoại như thường lệ. Cầm chiếc smartphone mà không biết cây ATM gần nhất ở đâu, chị Giang lúng túng giữa trung tâm đô thị hiện đại. Chủ quán phở lý giải rằng họ lo bị đánh thuế 1,5% tổng số giao dịch nếu tiếp tục dùng tài khoản cá nhân để nhận tiền, trong khi lợi nhuận thực tế không đủ bù khoản chi mới này. “Tăng giá thì mất khách, còn giải thích thì rối rắm lắm”, người chủ thẳng thắn.

Không chỉ người bán nhỏ lẻ, một số cơ sở kinh doanh quy mô lớn hơn cũng bắt đầu có động thái điều chỉnh. Có nơi chấp nhận chuyển khoản nhưng yêu cầu khách trả thêm phí thuế, số khác vẫn giữ nguyên giá nhưng chỉ áp dụng với thanh toán tiền mặt. Chị Nguyễn Như Quỳnh, chủ tiệm tạp hóa ở Chúc Sơn (Chương Mỹ, Hà Nội) xác nhận đã dừng chuyển khoản từ đầu tháng 6, mặc dù chưa nhận văn bản chính thức nào. “Nếu bị tính thuế theo tổng dòng tiền mà không trừ chi phí, tôi có thể lỗ nặng”, chị này chia sẻ. Dù thừa nhận lo lắng là có cơ sở, song việc né tránh một chính sách chưa ban hành cụ thể đang phản ánh nỗi sợ sâu xa hơn về minh bạch tài chính trong một bộ phận kinh doanh nhỏ lẻ.

Nguyên nhân khiến nhiều hộ kinh doanh trở nên cảnh giác là chính sách siết chặt quản lý thuế, đặc biệt là thay đổi đối với hình thức thuế khoán. Từ 1/6, theo quy định mới, các hộ cá thể có doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm trong các ngành như ăn uống, bán lẻ, vận tải, thẩm mỹ... phải dùng hóa đơn điện tử qua máy tính tiền kết nối trực tiếp với cơ quan thuế. Cách làm này nhằm thay thế cơ chế khoán thuế cũ - vốn mang tính ước đoán, dễ thất thoát - bằng phương pháp xác định doanh thu thực tế. Đồng nghĩa, người bán phải đầu tư máy móc, phần mềm, học cách xuất hóa đơn và chịu sự giám sát trực tiếp. Sự thay đổi này tạo ra một cú sốc tâm lý không nhỏ, đặc biệt với các hộ kinh doanh vốn quen với cách “đơn giản hóa” sổ sách, chi phí và nghĩa vụ tài chính.

Thống kê từ Cục Thuế cho thấy cả nước hiện có hơn 3,6 triệu hộ kinh doanh đang được quản lý thuế, trong đó gần 2 triệu hộ áp dụng phương pháp khoán, đóng trung bình 700.000 đồng/tháng. Dự kiến sẽ có khoảng 37.000 hộ phải chuyển đổi sang hình thức khai thuế theo doanh thu thực tế từ tháng 6. Đây là con số không nhỏ, đặc biệt khi nhiều hộ trong số này vẫn duy trì mô hình kinh doanh mang tính gia đình - chồng đi lấy hàng, vợ bán hàng, con cái phụ trách kế toán. Việc nâng cấp lên “phiên bản doanh nghiệp” với hóa đơn, phần mềm và nghĩa vụ kê khai có thể làm họ choáng ngợp, dù chính sách được thiết kế để minh bạch và công bằng hơn.

Giới chuyên gia khuyến nghị, đã đến lúc người kinh doanh nhỏ lẻ nên thay đổi tư duy nộp thuế từ “nghĩa vụ nặng nề” sang “trách nhiệm bình thường”. Ông Đinh Hồng Kỳ, Phó chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP HCM (HUBA) chỉ rõ nhiều hộ có doanh thu lớn nhưng vẫn “ẩn mình” dưới dạng cá thể để né thuế. Tuy nhiên, theo ông, nhờ sự hỗ trợ từ phần mềm kế toán, nền tảng công nghệ và AI do ngành thuế triển khai, quy trình khai báo hiện nay đã đơn giản hóa rất nhiều. Việc kê khai và xuất hóa đơn không còn là rào cản lớn như trước, chi phí tuân thủ cũng được giảm thiểu nhờ số hóa.

Bên cạnh đó, cơ quan thuế cũng siết chặt quản lý các đối tượng kinh doanh online. Những người chưa đăng ký kinh doanh, chưa nộp thuế hoặc kê khai giao dịch chuyển khoản cá nhân có thể bị truy thu, xử phạt hoặc thậm chí bị điều tra nếu có dấu hiệu trốn thuế. Ông Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty Tư vấn thuế Trọng Tín cho rằng, việc từ chối chuyển khoản hiện nay không chỉ gây bất tiện cho khách hàng mà còn tự giới hạn thị phần và uy tín của người bán trong bối cảnh chi tiêu đang chững lại. “Việc né tránh tạm thời không phải là giải pháp lâu dài. Cơ quan chức năng hoàn toàn có thể đưa các đối tượng này vào tầm ngắm nếu có dấu hiệu bất thường”, ông cảnh báo.

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy vẫn còn những người bán hàng có trách nhiệm và thái độ cầu thị. Chị Minh An, một người kinh doanh hàng cao cấp online cho biết chị vẫn nhận chuyển khoản như bình thường, bởi “không thể dùng COD cho các đơn hàng trị giá hàng chục triệu đồng”. Chị cho rằng điều quan trọng là nắm bắt thông tin chính xác, minh bạch trong giao dịch và dần thích nghi với thay đổi. “Đóng thuế là chuyện đương nhiên. Nếu không lo trốn tránh thì đâu cần phải sợ hãi”, chị nói.

Tâm lý phòng thủ, lo lắng và bất ổn của hàng quán trước chính sách thuế mới là điều dễ hiểu, nhưng rõ ràng không thể là trạng thái kéo dài. Việt Nam đang thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi số và thanh toán không tiền mặt, do đó, việc quay trở lại với tiền giấy, giao dịch thủ công chỉ khiến thị trường rối loạn và người tiêu dùng gặp khó. Vấn đề không nằm ở chuyện “có thuế hay không” mà ở chỗ cần một lộ trình, hướng dẫn và truyền thông rõ ràng để người kinh doanh hiểu, chấp hành và hợp tác thay vì lo sợ và né tránh. Muốn phát triển bền vững, hộ kinh doanh buộc phải bước ra khỏi vùng an toàn quen thuộc – và sự thay đổi đó nên bắt đầu từ tư duy.