Nghị định 274/2026/NĐ-CP và tác động đến môi trường đầu tư: Cơ hội nào cho doanh nghiệp trong môi trường đầu tư minh bạch và chuyển đổi số?

Bài cuối: Cơ hội nào cho doanh nghiệp trong kỷ nguyên đấu thầu minh bạch, cạnh tranh và chuyển đổi số?

Sau gần hai thập kỷ cải cách môi trường đầu tư, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện thể chế theo hướng công khai, minh bạch và lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Trong bối cảnh đó, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 274/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà đầu tư không chỉ đơn thuần là văn bản hướng dẫn thi hành luật, mà còn là mắt xích quan trọng trong tiến trình xây dựng môi trường đầu tư hiện đại, cạnh tranh và hội nhập. Đối với cộng đồng doanh nghiệp, đây không chỉ là những quy định bắt buộc phải tuân thủ, mà còn mở ra cơ hội tiếp cận bình đẳng hơn đối với các dự án đầu tư kinh doanh, đồng thời đặt ra yêu cầu phải thay đổi tư duy quản trị để thích ứng với một "cuộc chơi" mới, nơi năng lực thực chất và tính minh bạch trở thành yếu tố quyết định.

Nghị định 274/2026/NĐ-CP và tác động đến môi trường đầu tư: Cơ hội nào cho doanh nghiệp trong môi trường đầu tư minh bạch và chuyển đổi số?

Từ hoàn thiện pháp luật đến kiến tạo môi trường đầu tư minh bạch

Có thể khẳng định, Nghị định 274/2026/NĐ-CP là một trong những văn bản quan trọng hoàn thiện hệ thống pháp luật hướng dẫn thi hành Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà đầu tư.

Ngay tại Điều 1, Nghị định đã quy định đầy đủ các nội dung từ bảo đảm cạnh tranh, ưu đãi trong lựa chọn nhà đầu tư, phương thức lựa chọn, đấu thầu qua mạng, phương pháp đánh giá hồ sơ, hợp đồng dự án, chi phí lựa chọn nhà đầu tư đến kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.

Điều này cho thấy Chính phủ không chỉ hướng tới việc bổ sung quy định còn thiếu mà đang xây dựng một quy trình pháp lý khép kín, giúp hoạt động lựa chọn nhà đầu tư được thực hiện thống nhất trên phạm vi cả nước.

Đây cũng là yêu cầu phù hợp với chủ trương cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và tăng cường tính minh bạch trong quản lý nhà nước.

Một "cuộc chơi" công bằng hơn cho mọi doanh nghiệp

Trong nhiều năm, một trong những vấn đề được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm là khả năng tiếp cận thông tin dự án và cơ hội tham gia đấu thầu còn chưa đồng đều giữa các địa phương.

Nghị định 274 đã từng bước khắc phục vấn đề này thông qua hàng loạt quy định về: công khai thông tin dự án; quy trình lựa chọn thống nhất; bảo đảm cạnh tranh; đấu thầu qua mạng; quản lý tiến độ; tăng cường giám sát.

Đặc biệt, các quy định về độc lập pháp lý, độc lập tài chính, kiểm soát quan hệ sở hữu và quan hệ công ty mẹ - công ty con tại Điều 5 đã góp phần hạn chế nguy cơ xung đột lợi ích và tạo lập sân chơi bình đẳng hơn giữa các nhà đầu tư.

Có thể nói, đây là một thay đổi mang tính nền tảng. Khi các tiêu chí được lượng hóa rõ ràng, cơ hội sẽ thuộc về doanh nghiệp có năng lực thực chất thay vì phụ thuộc vào những yếu tố ngoài năng lực cạnh tranh.

Nghị định 274/2026/NĐ-CP: Những quy định mới doanh nghiệp cần biết khi tham gia đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư

Đấu thầu điện tử sẽ trở thành "chuẩn mực" mới

Một trong những thông điệp xuyên suốt của Nghị định 274 là thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động lựa chọn nhà đầu tư.

Không chỉ quy định về đấu thầu qua mạng, Nghị định còn đề cập đến cơ sở dữ liệu quốc gia về nhà đầu tư, quản lý tiến độ, công khai thông tin và nhiều quy trình được thực hiện trên môi trường điện tử.

Điều này sẽ tạo ra nhiều lợi ích.

Đối với Nhà nước, việc số hóa giúp tăng tính minh bạch, giảm thời gian xử lý, nâng cao hiệu quả giám sát và hạn chế các hành vi tiêu cực.

Đối với doanh nghiệp, việc tiếp cận thông tin sẽ nhanh hơn, thủ tục hành chính được đơn giản hóa và giảm đáng kể chi phí giao dịch.

Tuy nhiên, chuyển đổi số cũng đặt ra yêu cầu mới.

Doanh nghiệp không thể tiếp tục quản lý hồ sơ theo phương thức thủ công hay phụ thuộc hoàn toàn vào kinh nghiệm cá nhân. Thay vào đó, cần đầu tư hệ thống quản trị dữ liệu, chữ ký số, lưu trữ hồ sơ điện tử và đội ngũ am hiểu quy trình đấu thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ có thêm cơ hội nếu biết thay đổi

Một điểm đáng chú ý của Nghị định 274 là không xây dựng cơ chế ưu tiên dựa trên quy mô doanh nghiệp mà hướng tới chất lượng dự án.

Các quy định về ưu đãi đối với doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, doanh nghiệp khoa học và công nghệ... tại Điều 6 cho thấy Nhà nước đang chuyển từ tư duy lựa chọn nhà đầu tư có nguồn lực lớn sang ưu tiên những doanh nghiệp tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Đây là cơ hội không nhỏ đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Nếu biết đầu tư vào công nghệ, nâng cao năng lực quản trị, xây dựng hồ sơ dự án chất lượng và tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật, các doanh nghiệp này hoàn toàn có khả năng cạnh tranh bình đẳng với những doanh nghiệp lớn trong nhiều lĩnh vực.

Văn hóa tuân thủ sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh

Một trong những thay đổi lớn nhất mà Nghị định 274 mang lại không nằm ở số lượng thủ tục hành chính mà ở cách tiếp cận quản trị.

Trong môi trường đầu tư mới, doanh nghiệp không còn được đánh giá chỉ qua báo cáo tài chính hay vốn điều lệ.

Uy tín pháp lý, tính minh bạch trong kê khai thông tin, khả năng thực hiện đúng cam kết, hệ thống kiểm soát nội bộ và năng lực quản trị rủi ro sẽ ngày càng trở thành tiêu chí quan trọng.

Đó cũng là xu hướng đang được nhiều quốc gia áp dụng khi xây dựng môi trường đầu tư minh bạch và phát triển bền vững.

Những doanh nghiệp coi tuân thủ pháp luật là một phần trong chiến lược phát triển sẽ có nhiều lợi thế hơn trong việc tiếp cận các dự án lớn, thu hút nhà đầu tư và mở rộng hợp tác quốc tế.

Nghị định 274/2026/NĐ-CP: Doanh nghiệp cần biết gì về bảo đảm cạnh tranh và ưu đãi khi lựa chọn nhà đầu tư?

Năm khuyến nghị dành cho doanh nghiệp

Từ góc độ nghiên cứu chính sách và thực tiễn triển khai pháp luật, Nghị định 274/2026/NĐ-CP sẽ phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp chủ động thích ứng. Theo đó, cộng đồng doanh nghiệp cần lưu ý một số vấn đề sau:

Thứ nhất, thường xuyên cập nhật các quy định mới của Luật Đấu thầu, Luật Đầu tư, Luật Đất đai và các nghị định hướng dẫn để kịp thời điều chỉnh chiến lược đầu tư.

Thứ hai, xây dựng bộ phận chuyên trách hoặc sử dụng tư vấn pháp lý chuyên nghiệp trong quá trình chuẩn bị hồ sơ tham gia lựa chọn nhà đầu tư.

Thứ ba, đầu tư cho chuyển đổi số, nâng cao năng lực quản trị dữ liệu, quản lý hồ sơ điện tử và khai thác hiệu quả Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.

Thứ tư, xây dựng văn hóa tuân thủ trong toàn doanh nghiệp, từ khâu chuẩn bị hồ sơ, kê khai thông tin đến quá trình thực hiện hợp đồng dự án.

Thứ năm, tăng cường đầu tư vào đổi mới sáng tạo, công nghệ và phát triển bền vững để tận dụng các chính sách ưu đãi mà Nghị định 274 cũng như các chính sách đầu tư mới của Nhà nước đang hướng tới.

Nghị định số 274/2026/NĐ-CP ra đời trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh cải cách thể chế, nâng cao chất lượng môi trường đầu tư và hướng tới mục tiêu phát triển khu vực kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế. Vì vậy, giá trị của nghị định không chỉ nằm ở việc hướng dẫn thi hành Luật Đấu thầu mà còn ở việc góp phần hình thành một cơ chế lựa chọn nhà đầu tư minh bạch, công bằng và có khả năng dự báo cao hơn.

Đối với doanh nghiệp, đây vừa là thách thức, bởi yêu cầu về năng lực quản trị, tuân thủ pháp luật và chuyển đổi số ngày càng cao; đồng thời cũng là cơ hội, khi cơ chế lựa chọn nhà đầu tư được chuẩn hóa, công khai và giảm dần những rào cản mang tính chủ quan.

Trong dài hạn, những doanh nghiệp biết đầu tư cho quản trị hiện đại, minh bạch hóa hoạt động, ứng dụng công nghệ và coi tuân thủ pháp luật là nền tảng phát triển sẽ không chỉ nâng cao khả năng trúng thầu mà còn tạo dựng được lợi thế cạnh tranh bền vững trên thị trường.

Khép lại loạt chuyên đề về Nghị định số 274/2026/NĐ-CP, có thể thấy Chính phủ đang từng bước chuyển từ tư duy "quản lý bằng thủ tục" sang "quản trị bằng thể chế và dữ liệu". Đó là nền tảng để xây dựng một môi trường đầu tư minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và hội nhập sâu rộng với thông lệ quốc tế. Đối với cộng đồng doanh nghiệp, việc nắm vững và thực thi đúng các quy định của Nghị định không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp luật, mà còn là chìa khóa để mở rộng cơ hội đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trong giai đoạn mới.