Nghị định 274/2026/NĐ-CP: Doanh nghiệp cần lưu ý gì về quy trình lựa chọn nhà đầu tư và đấu thầu qua mạng?

Sau khi xác lập nguyên tắc cạnh tranh và cơ chế ưu đãi đối với nhà đầu tư, Nghị định số 274/2026/NĐ-CP tiếp tục dành một chương quan trọng để quy định chi tiết trình tự, thủ tục lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư kinh doanh. Điểm đáng chú ý là quy trình mới không chỉ hướng tới rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ mà còn tăng cường trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với doanh nghiệp trong việc chuẩn bị hồ sơ, theo dõi tiến độ và tuân thủ các mốc thời gian pháp lý. Chỉ cần bỏ lỡ một bước hoặc không đáp ứng đúng thời hạn, nhà đầu tư có thể đánh mất cơ hội tham gia dự án ngay từ giai đoạn đầu.

Nghị định 274/2026/NĐ-CP: Doanh nghiệp cần lưu ý gì về quy trình lựa chọn nhà đầu tư và đấu thầu qua mạng?

Từ tư duy “xin – cho” sang quy trình minh bạch, có thể theo dõi và giám sát

Một trong những điểm tiến bộ của Nghị định 274/2026/NĐ-CP là thay đổi cách tiếp cận trong tổ chức lựa chọn nhà đầu tư. Nếu trước đây nhiều doanh nghiệp phản ánh việc triển khai dự án còn thiếu tính đồng bộ, tiến độ xử lý phụ thuộc nhiều vào từng địa phương thì nay, nghị định đã thiết lập quy trình thống nhất từ khâu công bố thông tin dự án, mời quan tâm, lập hồ sơ mời thầu, đánh giá hồ sơ đến ký kết hợp đồng dự án.

Ngay tại Điều 3, Nghị định đã bổ sung khái niệm "Bảng theo dõi tiến độ thực hiện các hoạt động lựa chọn nhà đầu tư", coi đây là công cụ quản lý bắt buộc để theo dõi toàn bộ tiến trình lựa chọn nhà đầu tư theo quy định tại khoản 3 Điều 49 Luật Đấu thầu.

Đây không đơn thuần là một biểu mẫu hành chính mà là cơ sở để kiểm soát tiến độ thực hiện từng công việc, hạn chế tình trạng kéo dài thủ tục hoặc chậm trễ trong xử lý hồ sơ.

Đối với doanh nghiệp, điều này đồng nghĩa với việc quá trình lựa chọn nhà đầu tư sẽ có tính dự báo cao hơn. Nhà đầu tư có thể chủ động xây dựng kế hoạch chuẩn bị tài chính, nhân sự và hồ sơ theo từng giai đoạn thay vì bị động chờ thông báo như trước.

Công bố thông tin dự án – Bước khởi đầu quyết định cơ hội tiếp cận của doanh nghiệp

Một điểm đáng chú ý của Nghị định 274 là yêu cầu mọi thông tin về dự án đầu tư kinh doanh phải được công khai theo đúng trình tự trước khi tổ chức lựa chọn nhà đầu tư.

Theo Điều 1, nghị định đã dành riêng nhóm quy định về công bố thông tin dự án đầu tư kinh doanh đối với dự án không thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư, đồng thời quy định các biện pháp triển khai thực hiện dự án nhằm bảo đảm tính minh bạch ngay từ giai đoạn chuẩn bị.

Đây là thay đổi có ý nghĩa rất lớn.

Trong thực tế, không ít doanh nghiệp phản ánh việc tiếp cận thông tin dự án còn chậm hoặc thiếu đồng bộ giữa các địa phương, dẫn đến việc nhiều nhà đầu tư không có đủ thời gian nghiên cứu và chuẩn bị hồ sơ.

Việc bắt buộc công khai thông tin sẽ góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận bình đẳng giữa các doanh nghiệp, đồng thời hạn chế nguy cơ phát sinh lợi ích nhóm trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư.

Mời quan tâm – Giai đoạn nhiều doanh nghiệp vẫn còn chủ quan

Theo quy trình của Luật Đấu thầu và được Nghị định 274 hướng dẫn chi tiết, đối với nhiều dự án, bước mời quan tâm là giai đoạn đầu tiên để cơ quan nhà nước xác định số lượng nhà đầu tư có nhu cầu tham gia.

Thực tế cho thấy, không ít doanh nghiệp chỉ tập trung chuẩn bị cho giai đoạn đấu thầu mà chưa đầu tư đúng mức cho hồ sơ đăng ký thực hiện dự án ngay từ bước mời quan tâm.

Đây là một quan điểm cần thay đổi.

Bởi ngay từ thời điểm phát hành hồ sơ mời quan tâm, doanh nghiệp đã phải đáp ứng các điều kiện về bảo đảm cạnh tranh, tư cách hợp lệ và tính độc lập với cơ quan tổ chức lựa chọn nhà đầu tư theo Điều 5 Nghị định 274. Nếu vi phạm ở giai đoạn này, doanh nghiệp có thể không được xem xét bước tiếp theo, dù năng lực tài chính hay kinh nghiệm triển khai dự án rất tốt.

Hồ sơ dự thầu không chỉ là năng lực tài chính

Một điểm mới thể hiện rõ tư duy quản lý hiện đại là việc đánh giá hồ sơ dự thầu không còn đặt nặng duy nhất yếu tố tài chính.

Ngay trong phạm vi điều chỉnh của Nghị định, Chính phủ đã hướng dẫn cụ thể phương pháp và tiêu chuẩn đánh giá hồ sơ dự thầu theo khoản 5 Điều 62 Luật Đấu thầu, đồng thời bổ sung cơ chế ưu đãi đối với doanh nghiệp có giải pháp công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ.

Điều này cho thấy doanh nghiệp muốn nâng cao khả năng cạnh tranh cần chuẩn bị đồng thời nhiều nhóm tài liệu: Hồ sơ chứng minh năng lực tài chính; Hồ sơ về kinh nghiệm thực hiện dự án tương tự; Giải pháp kỹ thuật; Giải pháp môi trường; Hồ sơ chứng minh công nghệ; Cam kết chuyển giao công nghệ (nếu thuộc đối tượng ưu đãi)

Có thể nói, chất lượng của bộ hồ sơ ngày càng đóng vai trò quyết định hơn là quy mô vốn đầu tư đơn thuần.

Đấu thầu qua mạng sẽ trở thành xu hướng chủ đạo

Một trong những cải cách đáng chú ý của Nghị định 274 là thúc đẩy lộ trình đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.

Ngay tại Điều 1, nghị định đã quy định chi tiết về quy trình, thủ tục, chi phí, lộ trình đấu thầu qua mạng, cơ sở dữ liệu quốc gia về nhà đầu tư cũng như các trường hợp không thực hiện đấu thầu trên hệ thống điện tử.

Việc chuyển mạnh sang môi trường điện tử sẽ mang lại nhiều lợi ích: giảm thời gian chuẩn bị hồ sơ; giảm chi phí hành chính; tăng khả năng giám sát; hạn chế tiếp xúc trực tiếp; giảm nguy cơ phát sinh tiêu cực.

Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn cho hạ tầng số, chữ ký số, năng lực quản trị hồ sơ điện tử và nhân sự phụ trách đấu thầu.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, đây không còn là lợi thế mà sẽ trở thành điều kiện gần như bắt buộc đối với mọi nhà đầu tư.

Theo dõi tiến độ là trách nhiệm của cả cơ quan nhà nước và doanh nghiệp

Một điểm rất đáng chú ý nhưng chưa được nhiều doanh nghiệp quan tâm là việc quản lý tiến độ lựa chọn nhà đầu tư.

Việc Nghị định quy định sử dụng Bảng theo dõi tiến độ thực hiện các hoạt động lựa chọn nhà đầu tư không chỉ giúp cơ quan nhà nước kiểm soát tiến độ xử lý công việc mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động giám sát quá trình triển khai dự án.

Điều này góp phần nâng cao tính minh bạch, đồng thời giúp doanh nghiệp có căn cứ theo dõi, kiến nghị hoặc bảo vệ quyền lợi của mình nếu phát sinh tình trạng chậm trễ, kéo dài thời gian xử lý hồ sơ không đúng quy định.

Nhìn tổng thể, Nghị định 274/2026/NĐ-CP không tạo thêm nhiều thủ tục hành chính mới mà tập trung chuẩn hóa quy trình lựa chọn nhà đầu tư, số hóa hoạt động đấu thầu và nâng cao trách nhiệm của cả cơ quan quản lý lẫn doanh nghiệp.

Đối với doanh nghiệp, ba thay đổi đáng chú ý nhất là:

Thứ nhất, cần theo dõi sát các thông báo công khai về dự án ngay từ giai đoạn mời quan tâm để không bỏ lỡ cơ hội tham gia.

Thứ hai, cần chuẩn bị hồ sơ một cách toàn diện, không chỉ đáp ứng yêu cầu về năng lực tài chính mà còn phải chứng minh năng lực công nghệ, quản trị và khả năng thực hiện dự án theo các tiêu chí đánh giá mới.

Thứ ba, doanh nghiệp phải xây dựng đội ngũ chuyên trách về đấu thầu điện tử, cập nhật thường xuyên quy định pháp luật và theo dõi sát tiến độ xử lý hồ sơ trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.

Có thể khẳng định, khi quy trình lựa chọn nhà đầu tư ngày càng được chuẩn hóa và số hóa, lợi thế sẽ thuộc về những doanh nghiệp có sự chuẩn bị bài bản, minh bạch và chuyên nghiệp ngay từ giai đoạn đầu. Ngược lại, những doanh nghiệp vẫn duy trì tư duy "đến đâu xử lý đến đó" sẽ rất dễ bỏ lỡ cơ hội trong một môi trường cạnh tranh ngày càng khắt khe.