Nghị định 274/2026/NĐ-CP: Doanh nghiệp cần biết gì về bảo đảm cạnh tranh và ưu đãi khi lựa chọn nhà đầu tư?

Trong hoạt động đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, năng lực tài chính hay kinh nghiệm triển khai dự án không còn là yếu tố duy nhất quyết định cơ hội trúng thầu. Nghị định số 274/2026/NĐ-CP đã bổ sung nhiều quy định chặt chẽ về bảo đảm cạnh tranh và cơ chế ưu đãi, hướng tới xây dựng môi trường đấu thầu minh bạch, công bằng và khuyến khích đổi mới sáng tạo. Đáng chú ý, không ít trường hợp doanh nghiệp có hồ sơ năng lực tốt nhưng vẫn có thể bị loại ngay từ bước đánh giá tính hợp lệ nếu vi phạm các quy định về bảo đảm cạnh tranh. Vì vậy, việc nhận diện sớm các "điểm nghẽn" pháp lý là yêu cầu cấp thiết đối với mọi nhà đầu tư.

Nghị định 274/2026/NĐ-CP: Doanh nghiệp cần biết gì về bảo đảm cạnh tranh và ưu đãi khi lựa chọn nhà đầu tư?

Bảo đảm cạnh tranh – “tấm vé thông hành” bắt buộc trước khi bước vào cuộc đua

Một trong những nội dung được Chính phủ quy định rất chi tiết tại Điều 5 Nghị định số 274/2026/NĐ-CP là các điều kiện bảo đảm cạnh tranh trong lựa chọn nhà đầu tư. So với trước đây, các quy định đã được lượng hóa bằng các tiêu chí cụ thể, giúp cơ quan tổ chức đấu thầu và doanh nghiệp có căn cứ thống nhất khi áp dụng.

Theo đó, kể từ thời điểm phát hành hồ sơ mời quan tâm, nhà đầu tư tham gia đăng ký thực hiện dự án phải bbbbvới cơ quan có thẩm quyền, bên mời quan tâm và các đơn vị tư vấn tham gia lập hồ sơ, đánh giá hồ sơ hoặc nghiên cứu tiền khả thi, khả thi của dự án, trừ một số trường hợp ngoại lệ đối với dự án do chính nhà đầu tư đề xuất. Đây là quy định nhằm loại bỏ nguy cơ xung đột lợi ích, bảo đảm mọi nhà đầu tư đều có cơ hội tiếp cận thông tin và cạnh tranh trên cùng một mặt bằng pháp lý.

Dưới góc độ pháp lý, quy định này cụ thể hóa nguyên tắc cạnh tranh, công bằng và minh bạch được quy định tại Luật Đấu thầu, đồng thời khắc phục khoảng trống trong thực tiễn khi trước đây nhiều mối quan hệ sở hữu hoặc liên kết giữa nhà đầu tư và đơn vị tư vấn chưa được kiểm soát đầy đủ.

Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý các ngưỡng sở hữu vốn

Điểm đáng chú ý của Nghị định 274 là không chỉ dừng ở quy định mang tính nguyên tắc, mà còn đưa ra các ngưỡng sở hữu vốn cụ thể để xác định có hay không việc bảo đảm cạnh tranh.

Theo khoản 3 Điều 5, nhà đầu tư được coi là độc lập về pháp lý và tài chính với cơ quan có thẩm quyền, bên mời thầu hoặc bên mời quan tâm khi không có tỷ lệ sở hữu trên 50% cổ phần, tổng số cổ phần có quyền biểu quyết hoặc phần vốn góp của nhau. Đối với trường hợp liên danh, nghị định còn quy định công thức xác định tỷ lệ sở hữu vốn để tránh việc "chia nhỏ" tỷ lệ góp vốn nhằm lách quy định.

Bên cạnh đó, khoản 4 Điều 5 quy định nhà đầu tư và nhà thầu tư vấn không được cùng có tỷ lệ sở hữu trên 30% bởi cùng một tổ chức hoặc cá nhân khác. Đây là điểm mới rất đáng chú ý bởi trên thực tế, nhiều tập đoàn hoạt động theo mô hình đa công ty, có các doanh nghiệp thành viên tham gia ở nhiều khâu khác nhau của một dự án. Nếu không rà soát kỹ cơ cấu sở hữu, doanh nghiệp có thể bị xác định không đáp ứng yêu cầu về cạnh tranh và bị loại khỏi quá trình lựa chọn nhà đầu tư.

Có thể nói, việc lượng hóa các ngưỡng 50% và 30% đã giúp các chủ thể tham gia đấu thầu có cơ sở rõ ràng để tự đánh giá tính hợp lệ của mình trước khi nộp hồ sơ, đồng thời giảm nguy cơ phát sinh khiếu nại, tranh chấp trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư.

Mô hình công ty mẹ – công ty con: Không thể cùng tham gia một gói thầu

Một quy định khác được cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là khoản 5 Điều 5, theo đó đối với doanh nghiệp hoạt động theo mô hình công ty mẹ – công ty con, công ty mẹ hoặc công ty con hoặc liên danh giữa công ty mẹ và các công ty con chỉ được tham gia trong một hồ sơ đăng ký thực hiện dự án hoặc một hồ sơ dự thầu. Đồng thời, nhà đầu tư và đơn vị tư vấn cũng không được tồn tại quan hệ công ty mẹ – công ty con kể từ thời điểm phát hành hồ sơ mời quan tâm hoặc hồ sơ mời thầu.

Quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng một nhóm doanh nghiệp có quan hệ kiểm soát lẫn nhau cùng tham gia một cuộc đấu thầu, làm giảm tính cạnh tranh thực chất của thị trường. Đây cũng là xu hướng quản lý phổ biến tại nhiều quốc gia nhằm bảo đảm sự bình đẳng giữa các nhà đầu tư.

Đối với các tập đoàn kinh tế lớn, việc rà soát cấu trúc sở hữu, mối quan hệ giữa các công ty thành viên và đơn vị tư vấn cần được thực hiện ngay từ giai đoạn chuẩn bị hồ sơ. Chỉ một sai sót trong việc xác định quan hệ sở hữu cũng có thể dẫn đến việc hồ sơ bị đánh giá không hợp lệ.

Không phải mọi trường hợp đều áp dụng điều kiện bảo đảm cạnh tranh

Mặc dù siết chặt yêu cầu về cạnh tranh, Nghị định 274 vẫn dành cơ chế linh hoạt đối với một số trường hợp đặc biệt.

Theo khoản 7 Điều 5, các dự án áp dụng hình thức chỉ định nhà đầu tư theo khoản 2a Điều 34 Luật Đấu thầu hoặc lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt theo Điều 34a Luật Đấu thầu sẽ không phải đáp ứng điều kiện về bảo đảm cạnh tranh theo điểm a khoản 5 Điều 6 Luật Đấu thầu và khoản 3 Điều 5 của Nghị định.

Điều này cho thấy nhà làm luật đã cân bằng giữa yêu cầu cạnh tranh và tính linh hoạt trong xử lý những dự án đặc thù, cấp bách hoặc có yêu cầu riêng theo quy định của pháp luật.

Ưu đãi trong lựa chọn nhà đầu tư: “Cuộc chơi” dành cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo

Nếu Điều 5 đặt ra “hàng rào kỹ thuật” để bảo đảm tính minh bạch thì Điều 6 Nghị định 274 lại mở ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp có năng lực công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo quy định, nhà đầu tư có giải pháp ứng dụng công nghệ tiên tiến, công nghệ cao, công nghệ thân thiện với môi trường hoặc kỹ thuật hiện có tốt nhất đối với các dự án có nguy cơ tác động xấu đến môi trường sẽ được cộng mức ưu đãi 5% khi đánh giá hồ sơ dự thầu.

Ngoài ra, nhà đầu tư cam kết chuyển giao công nghệ thuộc danh mục công nghệ cao hoặc công nghệ chiến lược được hưởng mức ưu đãi 2%; doanh nghiệp khoa học và công nghệ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trung tâm đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ cao hoặc doanh nghiệp công nghệ chiến lược được hưởng mức ưu đãi 5%; nhà đầu tư nước ngoài cam kết chuyển giao công nghệ cho đối tác trong nước được hưởng mức ưu đãi 2%.

Có thể thấy, chính sách ưu đãi lần này không còn tập trung vào yếu tố quy mô vốn hay nguồn gốc nhà đầu tư mà chuyển mạnh sang chất lượng công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Đây là tín hiệu tích cực, phù hợp với chủ trương thu hút đầu tư có chọn lọc, ưu tiên dự án sử dụng công nghệ cao và tạo giá trị gia tăng lớn cho nền kinh tế.

Muốn được ưu đãi, doanh nghiệp phải chứng minh bằng hồ sơ

Điểm cần lưu ý là ưu đãi không được áp dụng mặc nhiên.

Theo khoản 2 Điều 6, khi tham dự thầu, nhà đầu tư phải nộp đầy đủ tài liệu chứng minh việc ứng dụng công nghệ, quyền sử dụng hợp pháp công nghệ, tài liệu về chuyển giao công nghệ hoặc các giấy tờ liên quan theo quy định của pháp luật chuyên ngành. Đồng thời, khoản 4 Điều 6 quy định sau khi trúng thầu, nhà đầu tư phải thực hiện đúng các cam kết đã nêu trong hồ sơ dự thầu và hợp đồng dự án.

Điều này đồng nghĩa với việc các cam kết về công nghệ không chỉ là "điểm cộng" để nâng cao khả năng trúng thầu mà còn trở thành nghĩa vụ pháp lý trong quá trình triển khai dự án. Nếu không thực hiện đúng cam kết, nhà đầu tư có thể phải đối mặt với các chế tài theo hợp đồng và quy định của pháp luật.

Từ góc độ chính sách, Điều 5 và Điều 6 của Nghị định 274/2026/NĐ-CP thể hiện rõ hai thông điệp của Chính phủ. Thứ nhất, mọi nhà đầu tư phải cạnh tranh trên nền tảng minh bạch, loại bỏ các mối quan hệ có thể tạo lợi thế không công bằng. Thứ hai, Nhà nước khuyến khích những doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững bằng cơ chế ưu đãi cụ thể trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư.

Đối với doanh nghiệp, việc chuẩn bị hồ sơ dự thầu giờ đây không chỉ dừng ở năng lực tài chính hay kinh nghiệm thực hiện dự án. Công tác rà soát quan hệ sở hữu, đánh giá tính độc lập với đơn vị tư vấn, chuẩn bị đầy đủ tài liệu chứng minh công nghệ và khả năng thực hiện các cam kết sau khi trúng thầu sẽ trở thành những yếu tố quyết định khả năng vượt qua vòng đánh giá ban đầu.