Nghị định 274/2026/NĐ-CP: Doanh nghiệp cần biết gì về chi phí, kiến nghị và xử lý vi phạm trong lựa chọn nhà đầu tư?

Bài 4: Doanh nghiệp cần biết gì để tránh rủi ro pháp lý và tổn thất tài chính?

Nếu ba kỳ đầu của loạt bài tập trung phân tích phạm vi điều chỉnh, điều kiện tham gia và quy trình lựa chọn nhà đầu tư, thì một nhóm quy định khác của Nghị định số 274/2026/NĐ-CP cũng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhưng thường bị doanh nghiệp xem nhẹ. Đó là các quy định về chi phí trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư, cơ chế xử lý kiến nghị và hệ thống kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm. Thực tiễn cho thấy, không ít doanh nghiệp có năng lực nhưng vẫn phát sinh tranh chấp, kéo dài thời gian thực hiện dự án hoặc phải gánh thêm chi phí vì chưa hiểu đầy đủ các quy định này. Trong bối cảnh hoạt động đấu thầu ngày càng được số hóa và tăng cường giám sát, việc tuân thủ đúng quy định không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro pháp lý mà còn bảo vệ uy tín và năng lực cạnh tranh trên thị trường.

Nghị định 274/2026/NĐ-CP: Doanh nghiệp cần biết gì về chi phí, kiến nghị và xử lý vi phạm trong lựa chọn nhà đầu tư?

Chi phí lựa chọn nhà đầu tư: Không chỉ là khoản tiền phải nộp

Ngay tại Điều 1, Nghị định 274/2026/NĐ-CP đã xác định rõ một trong những nội dung được hướng dẫn chi tiết là chi phí trong lựa chọn nhà đầu tư, bao gồm việc quản lý, sử dụng và thanh quyết toán các khoản chi phục vụ quá trình lựa chọn nhà đầu tư theo quy định của Luật Đấu thầu.

Thoạt nhìn, đây có thể được xem là quy định mang tính kỹ thuật. Tuy nhiên, dưới góc độ quản trị doanh nghiệp, chi phí tham gia đấu thầu là một phần trong tổng chi phí đầu tư và ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả tài chính của dự án.

Đối với các doanh nghiệp thường xuyên tham gia đấu thầu các dự án đầu tư kinh doanh, ngoài chi phí mua hồ sơ hoặc các khoản phải nộp theo quy định, doanh nghiệp còn phải dự trù nguồn lực cho việc khảo sát hiện trường, thuê đơn vị tư vấn pháp lý, tư vấn tài chính, lập phương án kỹ thuật, xây dựng mô hình tài chính và chuẩn bị hồ sơ dự thầu.

Nếu không tính toán đầy đủ ngay từ đầu, doanh nghiệp rất dễ rơi vào tình trạng chi phí chuẩn bị vượt quá giá trị kỳ vọng của dự án, đặc biệt đối với những dự án có tính cạnh tranh cao.

Quản trị chi phí đấu thầu cần trở thành một nội dung trong quản trị rủi ro doanh nghiệp

Một thay đổi đáng chú ý của Nghị định 274 là đặt hoạt động lựa chọn nhà đầu tư trong một quy trình quản trị thống nhất, từ công bố dự án, phát hành hồ sơ, đánh giá hồ sơ đến ký kết hợp đồng và giám sát thực hiện.

Điều này đồng nghĩa với việc chi phí đấu thầu không còn là khoản chi phát sinh đơn lẻ mà phải được doanh nghiệp quản trị theo từng giai đoạn.

Đối với doanh nghiệp có quy mô lớn hoặc thường xuyên tham gia các dự án đầu tư kinh doanh, việc xây dựng kế hoạch ngân sách riêng cho hoạt động đấu thầu sẽ giúp: chủ động cân đối nguồn vốn; kiểm soát chi phí chuẩn bị hồ sơ; đánh giá hiệu quả đầu tư trước khi quyết định tham gia; hạn chế rủi ro tài chính nếu dự án không được lựa chọn.

Đây là xu hướng quản trị hiện đại mà nhiều doanh nghiệp lớn đã áp dụng, thay vì chỉ tập trung vào chi phí sau khi trúng thầu.

Cơ chế giải quyết kiến nghị: Bảo vệ quyền lợi nhưng không phải "công cụ kéo dài thời gian"

Một nội dung quan trọng khác được Nghị định 274 hướng dẫn là trình tự, thủ tục xử lý kiến nghị trong lựa chọn nhà đầu tư theo quy định của Luật Đấu thầu. Nội dung này được xác định ngay trong phạm vi điều chỉnh của nghị định nhằm bảo đảm quyền kiến nghị của nhà đầu tư đồng thời nâng cao trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền trong việc giải quyết các tranh chấp phát sinh.

Trong thực tiễn, kiến nghị là quyền hợp pháp của nhà đầu tư khi cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị ảnh hưởng trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư. Tuy nhiên, pháp luật cũng đặt ra yêu cầu việc kiến nghị phải được thực hiện đúng trình tự, đúng thời hạn và trên cơ sở có căn cứ pháp lý rõ ràng.

Điều đó có nghĩa, doanh nghiệp không nên xem kiến nghị như một biện pháp để trì hoãn kết quả lựa chọn nhà đầu tư hoặc tạo áp lực đối với cơ quan tổ chức đấu thầu. Ngược lại, mỗi kiến nghị cần được chuẩn bị kỹ lưỡng, có chứng cứ, tài liệu và lập luận pháp lý đầy đủ để bảo đảm tính thuyết phục.

Doanh nghiệp cần xây dựng "hồ sơ pháp lý" ngay từ đầu

Một thực tế phổ biến là chỉ khi phát sinh tranh chấp, doanh nghiệp mới bắt đầu thu thập tài liệu để chứng minh quyền lợi của mình.

Đây là cách tiếp cận tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Trong bối cảnh Nghị định 274 tăng cường yêu cầu về minh bạch và trách nhiệm giải trình, doanh nghiệp cần hình thành thói quen lưu trữ đầy đủ toàn bộ hồ sơ trong suốt quá trình tham gia lựa chọn nhà đầu tư, bao gồm: thông báo mời quan tâm; hồ sơ mời thầu; tài liệu làm rõ hồ sơ; các văn bản trao đổi với bên mời thầu; biên bản làm việc; chứng từ liên quan; các tài liệu điện tử trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.

Đây sẽ là nguồn chứng cứ quan trọng nếu phát sinh kiến nghị hoặc tranh chấp sau này.

Tăng cường kiểm tra, giám sát để bảo đảm tính minh bạch

Một điểm đáng chú ý của Nghị định 274 là không chỉ quy định về quy trình lựa chọn nhà đầu tư mà còn hướng dẫn kiểm tra, giám sát hoạt động đấu thầu, góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và phòng ngừa các hành vi vi phạm trong quá trình tổ chức lựa chọn nhà đầu tư.

Việc tăng cường kiểm tra không chỉ hướng tới cơ quan nhà nước mà còn tác động trực tiếp đến các doanh nghiệp tham gia dự án.

Doanh nghiệp cần xác định rằng mọi tài liệu, cam kết và thông tin kê khai trong hồ sơ dự thầu đều có thể được kiểm tra, đối chiếu trong suốt quá trình lựa chọn và thực hiện dự án.

Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao chất lượng công tác kiểm soát nội bộ, đặc biệt đối với các thông tin về năng lực tài chính, kinh nghiệm thực hiện dự án, công nghệ, nhân sự chủ chốt và các cam kết trong hồ sơ dự thầu.

Chế tài vi phạm sẽ gắn với trách nhiệm trong toàn bộ vòng đời dự án

Một trong những điểm thể hiện rõ tinh thần của Nghị định 274 là trách nhiệm của nhà đầu tư không chấm dứt sau khi được lựa chọn.

Ngay từ giai đoạn dự thầu, mọi cam kết của doanh nghiệp về năng lực, tài chính, công nghệ, tiến độ thực hiện hay chuyển giao công nghệ đều có thể trở thành căn cứ để đánh giá việc thực hiện hợp đồng sau này. Đặc biệt, đối với các trường hợp được hưởng ưu đãi theo Điều 6, nhà đầu tư phải thực hiện đúng các nội dung đã cam kết trong hồ sơ dự thầu và hợp đồng dự án.

Điều đó cho thấy, doanh nghiệp không nên đưa ra các cam kết vượt quá khả năng thực hiện chỉ nhằm nâng cao điểm số hoặc gia tăng cơ hội trúng thầu. Một cam kết không được thực hiện đúng có thể kéo theo trách nhiệm hợp đồng, trách nhiệm hành chính hoặc các hệ quả pháp lý khác theo quy định của pháp luật hiện hành.

Doanh nghiệp cần chuyển từ "đối phó" sang "tuân thủ"

Từ góc nhìn quản trị, Nghị định 274 đang gửi đi một thông điệp rất rõ ràng: cơ quan quản lý không chỉ lựa chọn nhà đầu tư có năng lực mà còn đánh giá cao văn hóa tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp.

Trong môi trường đấu thầu hiện đại, lợi thế cạnh tranh không chỉ đến từ nguồn vốn lớn hay kinh nghiệm nhiều năm, mà còn đến từ khả năng quản trị rủi ro, tính minh bạch trong kê khai thông tin, hệ thống kiểm soát nội bộ và năng lực thực hiện đúng các cam kết pháp lý.

Những doanh nghiệp đầu tư bài bản vào hệ thống quản trị tuân thủ sẽ có nhiều cơ hội duy trì uy tín, nâng cao khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững trong các dự án đầu tư kinh doanh.

Qua bốn kỳ phân tích, có thể thấy Nghị định số 274/2026/NĐ-CP không đơn thuần là văn bản hướng dẫn thi hành Luật Đấu thầu mà còn là bước hoàn thiện quan trọng đối với cơ chế lựa chọn nhà đầu tư theo hướng minh bạch hơn, số hóa hơn và trách nhiệm hơn.

Riêng đối với các quy định về chi phí, kiến nghị và xử lý vi phạm, doanh nghiệp cần lưu ý ba vấn đề cốt lõi.

Thứ nhất, phải coi chi phí tham gia đấu thầu là một khoản đầu tư cần được quản trị ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án.

Thứ hai, cần xây dựng quy trình lưu trữ hồ sơ và quản lý chứng cứ trong toàn bộ quá trình tham gia lựa chọn nhà đầu tư để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi phát sinh kiến nghị hoặc tranh chấp.

Thứ ba, tuyệt đối không xem nhẹ các cam kết trong hồ sơ dự thầu. Trong bối cảnh tăng cường kiểm tra, giám sát, mọi thông tin kê khai và cam kết của doanh nghiệp đều có thể được đối chiếu trong quá trình thực hiện dự án, trở thành căn cứ đánh giá mức độ tuân thủ và xử lý trách nhiệm nếu có vi phạm.