Kiến tạo tinh thần Quốc gia khởi nghiệp sáng tạo: Bài học quốc tế và định hướng cho Việt Nam

Bài tham luận của Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp Công nghệ Phạm Hồng Quất tại Diễn đàn “Tương lai Khoa học, Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số Quốc gia” đã mở ra những góc nhìn sâu sắc: từ bài học quốc tế đến cơ hội và giải pháp cho Việt Nam trên hành trình xây dựng một quốc gia khởi nghiệp sáng tạo.

Bài học từ thế giới và những gợi mở cho Việt Nam

Theo ông Quất, một Quốc gia khởi nghiệp sáng tạo không đơn thuần là nơi hình thành những doanh nghiệp công nghệ có tốc độ tăng trưởng nhanh, mà còn là một hệ sinh thái nơi mọi công dân đều có thể khởi nghiệp, khai thác công nghệ mới và sự sáng tạo trong bất kỳ lĩnh vực nào. Ở đó, tinh thần đổi mới được thấm vào đời sống xã hội, trở thành lối sống, phong cách sống, đồng thời được hỗ trợ bởi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số – những yếu tố then chốt mở ra không gian, công cụ và thị trường mới cho sự phát triển.

Ông nhấn mạnh, xây dựng một quốc gia khởi nghiệp không chỉ là chiến lược dài hạn ở tầm vĩ mô, mà còn là sự nghiệp của toàn dân, là hành trình kiến tạo văn hóa đổi mới sáng tạo, khơi dậy khát vọng dấn thân, dám nghĩ, dám làm trong mỗi người dân.

Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp Công nghệ Phạm Hồng Quất

Trong bài trình bày, Cục trưởng Phạm Hồng Quất cũng chỉ ra những bài học quý báu từ các quốc gia đi trước. Israel – đất nước nhỏ bé với nhiều bất ổn chính trị – đã vươn lên thành “Quốc gia khởi nghiệp” nhờ giáo dục khai phóng, nền tảng công nghệ lõi vững chắc, cùng hệ thống nghiên cứu và phát triển của các tập đoàn lớn. Chính phủ nước này coi xuất khẩu startup là mũi nhọn, tạo dựng thị trường đầu tư mạo hiểm thông qua các quỹ như Yozma, đồng thời phát triển vườn ươm công nghệ, mở ra những bước đột phá mang tính toàn cầu.

Hàn Quốc lại cho thấy một con đường khác: sau khi đã hình thành các tập đoàn lớn, quốc gia này tập trung nâng cao năng lực công nghệ cho khối doanh nghiệp vừa và nhỏ, coi đây là lực lượng chủ lực để phát triển kinh tế. Với sự dẫn dắt mạnh mẽ của Nhà nước, nhiều chương trình như TIPS, Quỹ KVIC hay các mô hình đổi mới mở (Open Innovation) đã giúp Hàn Quốc bứt phá, không ngừng mở rộng không gian đổi mới sáng tạo.

Trong khi đó, Singapore – quốc gia có diện tích và dân số khiêm tốn – đã tận dụng vị thế trung tâm tài chính khu vực để trở thành điểm đến của các dòng vốn và nhân tài toàn cầu. Chính phủ nước này không chỉ đầu tư mạnh cho khoa học – công nghệ mà còn xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp toàn diện, với những tổ chức như SG Innovate, Quỹ Temasek hay mạng lưới nghiên cứu hùng hậu từ NUS, NTU và Astar. Nhờ đó, Singapore đã định vị mình như một trung tâm sáng tạo toàn cầu.

Kiến tạo tinh thần Quốc gia khởi nghiệp sáng tạo: Bài học quốc tế và định hướng cho Việt Nam

Việt Nam trên hành trình xây dựng Quốc gia khởi nghiệp sáng tạo

Trở lại với Việt Nam, ông Quất cho rằng đất nước đang đứng trước thời cơ lớn. Bối cảnh đặc thù với sự chỉ đạo chiến lược của Đảng thông qua các nghị quyết quan trọng đã tạo nền tảng chính trị và pháp lý vững chắc. Bên cạnh đó, dân số trẻ với gần 100 triệu người, mức độ tiếp cận công nghệ cao, hạ tầng số ngày càng hoàn thiện, cùng sự trỗi dậy mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo và công nghệ ứng dụng, đã mở ra một không gian mới cho tinh thần khởi nghiệp sáng tạo. Việt Nam có cơ hội để tận dụng sức trẻ, sự linh hoạt của cộng đồng doanh nghiệp, và khát vọng vươn lên của toàn xã hội để bứt phá.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Việt Nam cần những giải pháp đột phá. Trước hết là thay đổi tư duy và nhận thức, nuôi dưỡng một văn hóa chấp nhận rủi ro, khuyến khích dám nghĩ, dám làm, biến “khởi nghiệp sáng tạo” thành mong muốn và hành động của mọi người dân. Song song, hạ tầng công nghệ và hạ tầng số cần được phát triển đồng bộ, làm nền tảng cho các ý tưởng mới. Chính sách cũng phải mở đường, tạo cơ chế thử nghiệm linh hoạt thông qua Sandbox, đồng thời khuyến khích mô hình “doanh nghiệp một người”.

Việc nuôi dưỡng hạt giống khởi nghiệp cũng cần được chú trọng, từ việc thành lập các tổ cố vấn cộng đồng tại cơ sở, phát triển các đại học khởi nghiệp, cho đến việc mở rộng cơ chế thị thực, giấy phép lao động để thu hút nhân tài quốc tế. Bên cạnh đó, nguồn vốn là yếu tố sống còn: Việt Nam cần xây dựng các quỹ đầu tư mạo hiểm từ trung ương đến địa phương, phát triển sàn chứng khoán chuyên biệt, và đẩy mạnh chứng khoán hóa tài sản trí tuệ. Các mô hình ươm tạo, tăng tốc, phát triển Startup Park, Startup City hay Deeptech Hub sẽ là bệ phóng để nhiều ý tưởng bứt phá, đặc biệt trong các lĩnh vực kinh tế số, kinh tế xanh và công nghệ lưỡng dụng.

Theo Cục trưởng Phạm Hồng Quất, mục tiêu mà Việt Nam hướng tới là lọt vào Top 40 về Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) và Top 45 theo bảng xếp hạng StartupBlink. Xa hơn, đất nước đặt tham vọng xây dựng 1 triệu “doanh nghiệp một người”, phát triển 10.000 startup và thu hút khoảng 3 tỷ USD vốn đầu tư mạo hiểm.

Ông khẳng định, kiến tạo tinh thần Quốc gia khởi nghiệp sáng tạo là một hành trình dài hạn, đòi hỏi sự chung tay của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội. Từ kinh nghiệm quốc tế, cộng hưởng với lợi thế trong nước, Việt Nam có đầy đủ cơ sở để trở thành một nền kinh tế sáng tạo, nơi mỗi công dân đều có cơ hội trở thành người kiến tạo giá trị mới cho đất nước và cho thế giới.