TS. Nguyễn Minh Phong: Tái cấu trúc nguồn vốn để đạt tăng trưởng hai con số bền vững

Chuyển hướng tăng trưởng chiều sâu, ưu tiên công nghệ và hạ tầng

TS. Nguyễn Minh Phong - Nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu kinh tế, Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế xã hội Hà Nội cho rằng bài toán nguồn vốn không còn đơn thuần là “có bao nhiêu” mà quan trọng hơn là “sử dụng như thế nào”. Đây là giai đoạn nền kinh tế cần một cách tiếp cận mới, toàn diện hơn trong huy động, phân bổ và kiểm soát dòng vốn.

Theo ông Phong, yêu cầu đầu tiên là phải huy động tối đa các nguồn lực trong và ngoài nước, bao gồm khu vực nhà nước, khu vực tư nhân và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Khi các nguồn lực này được kết hợp đồng bộ, nền kinh tế mới có thể tạo ra quy mô đầu tư đủ lớn để đáp ứng nhu cầu phát triển.

Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở việc mở rộng quy mô vốn, nguy cơ mất cân đối sẽ rất lớn. TS. Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh, Việt Nam cần chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng theo chiều sâu, lấy hiệu quả và chất lượng làm trọng tâm. Nếu tiếp tục dựa vào mở rộng đầu tư như trước đây, nền kinh tế có thể đối mặt với rủi ro lạm phát, nợ công gia tăng và hiệu quả đầu tư suy giảm.

Bên cạnh đó, việc kiểm soát thị trường tài chính – tiền tệ cũng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Khi nhu cầu vốn tăng cao, áp lực lên hệ thống tài chính sẽ lớn hơn, kéo theo nguy cơ biến động tỷ giá, mất cân đối dòng vốn và cạnh tranh không lành mạnh giữa các kênh dẫn vốn.

Một trong những điểm nhấn quan trọng được TS. Nguyễn Minh Phong đề cập là sự chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng theo chiều sâu. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng tăng trưởng mà còn tạo nền tảng bền vững cho nền kinh tế trong dài hạn.

TS. Nguyễn Minh Phong, Nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu kinh tế, Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế xã hội Hà Nội.

Trong đó, kinh tế số được xem là động lực tăng trưởng mới với tốc độ tăng trưởng khoảng 20% mỗi năm trong những năm gần đây. Đây là lĩnh vực còn nhiều dư địa và cần được ưu tiên đầu tư, đặc biệt trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ.

Song song với đó, phát triển hạ tầng – cả hạ tầng cứng và hạ tầng mềm – đóng vai trò then chốt. Không chỉ là giao thông, logistics, mà còn là chất lượng nguồn nhân lực, thể chế chính sách và nền tảng công nghệ số. Khi các yếu tố này được phát triển đồng bộ, năng suất và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế sẽ được nâng cao rõ rệt.

Một điểm đáng chú ý khác là vai trò của dữ liệu trong nền kinh tế hiện đại. Theo TS. Nguyễn Minh Phong, dữ liệu đang trở thành “tài nguyên mới”, góp phần thúc đẩy kinh tế số, nâng cao hiệu quả quản lý và mở ra các mô hình kinh doanh mới.

Đồng thời, việc hình thành các doanh nghiệp và tập đoàn lớn có vai trò dẫn dắt cũng là yếu tố quan trọng. Những “đầu tàu” này không chỉ mở rộng thị trường mà còn lan tỏa công nghệ, tạo động lực phát triển cho toàn bộ hệ sinh thái doanh nghiệp.

Tháo gỡ điểm nghẽn, tái cấu trúc dòng vốn và nâng cao vai trò điều tiết

Dù nhu cầu vốn rất lớn, nhưng thực tế cho thấy nền kinh tế vẫn đang đối mặt với nhiều điểm nghẽn. TS. Nguyễn Minh Phong chỉ ra rằng nội lực tài chính của doanh nghiệp còn yếu, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, khiến khả năng huy động vốn bị hạn chế.

Thị trường vốn, bao gồm thị trường cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp, dù đã phát triển nhưng vẫn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu. Niềm tin của nhà đầu tư cũng bị ảnh hưởng bởi một số biến động trong thời gian qua, làm giảm hiệu quả huy động vốn.

Ngoài ra, khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng vẫn là rào cản lớn đối với nhiều doanh nghiệp. Việc thiếu tài sản đảm bảo hoặc chưa minh bạch tài chính khiến họ khó tiếp cận nguồn vốn chính thức, trong khi nhu cầu đầu tư lại rất lớn.

Một vấn đề khác là dòng vốn trong nền kinh tế có xu hướng chảy vào các lĩnh vực mang tính đầu cơ như bất động sản, thay vì sản xuất – kinh doanh. Điều này làm giảm hiệu quả phân bổ nguồn lực và ảnh hưởng đến tăng trưởng bền vững.

Trong bối cảnh đó, TS. Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh vai trò điều tiết của Nhà nước trong việc xây dựng cấu trúc nguồn vốn hợp lý. Đầu tư công cần tập trung vào hạ tầng và các lĩnh vực nền tảng, tạo hiệu ứng lan tỏa để thu hút vốn tư nhân.

Đồng thời, khu vực tư nhân cần được tạo điều kiện thuận lợi hơn để tham gia vào các lĩnh vực then chốt. Sự kết hợp giữa nhà nước và tư nhân, thông qua các mô hình hợp tác phù hợp, sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Đáng chú ý, đầu tư công vẫn giữ vai trò “vốn mồi” trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ là tăng chi mà còn phải nâng cao hiệu quả giải ngân. Việc chậm giải ngân, dồn vốn vào cuối năm cần được khắc phục bằng cải cách thủ tục và đẩy mạnh số hóa quản lý.

Bên cạnh đó, dư địa chính sách tiền tệ, đặc biệt là tín dụng, đang dần thu hẹp khi tỷ lệ dư nợ tín dụng/GDP ở mức cao. Điều này đòi hỏi việc mở rộng tín dụng phải được cân nhắc thận trọng, tránh rủi ro nợ xấu và bong bóng tài sản.

Theo TS. Nguyễn Minh Phong, trong giai đoạn tới, trọng tâm không nên chỉ là mở rộng nguồn vốn mà cần chuyển sang nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Các lĩnh vực ưu tiên bao gồm hạ tầng, công nghệ, sản xuất xuất khẩu, doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng như các mô hình kinh tế mới.

“Chỉ khi nguồn lực được phân bổ đúng chỗ, đúng thời điểm và đúng cách, nền kinh tế mới có thể đạt được tăng trưởng cao mà vẫn đảm bảo ổn định và bền vững,” ông nhấn mạnh.

Nhìn tổng thể, tái cấu trúc nguồn vốn không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là chiến lược dài hạn. Khi các dòng vốn được tổ chức hợp lý, minh bạch và hiệu quả, Việt Nam sẽ có đủ nền tảng để bứt phá trong giai đoạn tăng trưởng mới.