Doanh nghiệp cần chủ động ứng phó rủi ro khi hãng tàu dừng hành trình

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng tại nhiều khu vực trên thế giới, các chuyên gia từ Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA) nhận định rủi ro đối với chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong lĩnh vực vận tải biển, đang có xu hướng gia tăng rõ rệt.

Vận tải hàng hoá quốc tế bằng đường biển giữ vai trò chủ đạo trong thương mại toàn cầu nhờ năng lực chuyên chở khối lượng lớn với chi phí tối ưu.

Trước tình hình này, doanh nghiệp xuất nhập khẩu và logistics tại Việt Nam được khuyến nghị cần nâng cao năng lực quản trị rủi ro, nhất là đối với các tình huống phát sinh ngoài kế hoạch như việc hãng tàu đột ngột chấm dứt hành trình.

Theo phân tích của các chuyên gia, bất ổn địa chính trị có thể tạo ra ba nhóm rủi ro chính gồm năng lượng, logistics và tỷ giá. Khi các tuyến vận tải chiến lược bị gián đoạn, giá dầu và nhiên liệu có thể tăng mạnh, kéo theo chi phí vận tải leo thang. Đồng thời, các hãng tàu có thể điều chỉnh tuyến đường, áp dụng thêm phụ phí hoặc kéo dài thời gian vận chuyển, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch giao nhận hàng hóa của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, trong giai đoạn bất ổn, đồng USD thường có xu hướng tăng giá, làm gia tăng rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp nhập khẩu, do phần lớn chi phí vận tải, nhiên liệu và bảo hiểm quốc tế được thanh toán bằng đồng tiền này.

Một nội dung đáng lưu ý là điều khoản “chấm dứt hành trình” (End of Voyage) thường được quy định trong vận đơn của các hãng tàu quốc tế. Theo đó, hãng tàu có quyền dừng chuyến đi và dỡ hàng tại một cảng không nằm trong kế hoạch ban đầu nếu xuất hiện các yếu tố như chiến tranh, rủi ro hàng hải hoặc tình huống bất khả kháng.

Thực tiễn xét xử quốc tế cho thấy, tòa án và trọng tài thường công nhận quyền này của hãng tàu khi họ chứng minh được việc tiếp tục hành trình không bảo đảm an toàn hoặc không khả thi, đồng thời đã hành xử phù hợp với hoàn cảnh cụ thể. Tuy nhiên, quyền này không mang tính tuyệt đối; trong trường hợp việc dỡ hàng bị xác định là thiếu hợp lý hoặc không cần thiết, chủ hàng vẫn có cơ sở yêu cầu bồi thường.

Trên thực tế, việc chấm dứt hành trình không chỉ tác động đến từng lô hàng riêng lẻ mà còn có thể gây hiệu ứng lan tỏa trong toàn bộ hệ thống vận tải. Hệ quả là tình trạng ùn tắc tại cảng, thiếu hụt tàu và container, cũng như chậm trễ lịch trình trên nhiều tuyến thương mại quốc tế.