Kỳ vọng về một nhiệm kỳ giám sát thực chất từ luật mới

Kỳ vọng về một nhiệm kỳ giám sát thực chất. Ảnh minh họa

Dưới góc nhìn của Luật sư Cao Thế Luận – Đoàn Luật sư TP HCM, sự quan tâm của cử tri trước ngày bầu cử không chỉ dừng lại ở việc tìm hiểu tiểu sử hay chương trình hành động của từng ứng cử viên. Điều quan trọng hơn là kỳ vọng vào một nhiệm kỳ mà quyền lực nhà nước được kiểm soát chặt chẽ, hoạt động chất vấn và giám sát đi đến tận cùng của vấn đề.

Kỳ vọng này càng trở nên có cơ sở khi Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2025 chính thức có hiệu lực từ ngày 1-3-2026. Theo đánh giá của giới chuyên gia pháp lý, đạo luật mới được thiết kế nhằm khắc phục những hạn chế của khung pháp lý trước đây, đồng thời tạo ra công cụ giám sát sắc bén hơn cho cơ quan dân cử.

Tư duy giám sát mới: Tập trung vào “điểm nóng”

Một trong những điểm đáng chú ý của luật mới là định hình lại các nguyên tắc giám sát theo hướng thực chất hơn.

Luật đã nâng số lượng nguyên tắc cơ bản lên 6 nguyên tắc, trong đó đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu hoạt động giám sát phải có trọng tâm, trọng điểm và đáp ứng yêu cầu của thực tiễn.

Theo Luật sư Cao Thế Luận, đây là dấu hiệu cho thấy sự chuyển đổi trong tư duy quản trị. Thay vì giám sát theo kiểu dàn trải, mang tính hình thức, cơ quan dân cử sẽ tập trung vào những vấn đề nổi cộm, có tác động lớn tới đời sống kinh tế - xã hội và môi trường kinh doanh.

“Giám sát không còn dừng ở các báo cáo tổng hợp mang tính thủ tục, mà phải hướng tới việc phát hiện vấn đề, truy đến trách nhiệm và đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách”, ông Luận nhận định.

Quan trọng hơn, kết quả giám sát sẽ trở thành cơ sở để hoàn thiện hệ thống pháp luật, thay vì chỉ tồn tại dưới dạng các báo cáo lưu trữ.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, điều này có ý nghĩa đặc biệt. Khi các vấn đề về thủ tục hành chính, môi trường đầu tư, hay những vướng mắc chính sách được đưa vào chương trình giám sát trọng tâm, khả năng cải cách thể chế sẽ trở nên rõ nét hơn.

Minh bạch hóa hoạt động giám sát

Một điểm đột phá khác của Luật Hoạt động giám sát 2025 nằm ở quy định về công khai, minh bạch thông tin.

Trước đây, yêu cầu minh bạch thường được đề cập như một nguyên tắc chung. Tuy nhiên, luật mới đã quy định rõ ràng trách nhiệm công khai, bao gồm: Kế hoạch giám sát, kết luận giám sát, văn bản trả lời kiến nghị của cử tri

Các thông tin liên quan đến kết quả thực hiện kiến nghị

Những nội dung này phải được công bố trên các phương tiện thông tin đại chúng, tạo điều kiện để cử tri theo dõi và đánh giá hiệu quả hoạt động của cơ quan dân cử.

Theo Luật sư Cao Thế Luận, quy định này mang ý nghĩa quan trọng: trao cho người dân quyền giám sát ngược lại cơ quan giám sát.

Khi mọi thông tin được công khai, áp lực trách nhiệm đối với đại biểu dân cử và cơ quan hành pháp sẽ tăng lên đáng kể. Điều này góp phần thúc đẩy văn hóa giải trình và trách nhiệm chính trị, vốn là yếu tố cốt lõi trong một nền quản trị hiện đại.

Luật mới cũng thể hiện xu hướng chuyên môn hóa hoạt động giám sát.

Trước đây, nhiều kiến nghị của cử tri thường tập trung xử lý ở cấp Thường vụ Quốc hội hoặc Thường trực HĐND. Điều này đôi khi dẫn đến quá tải và hạn chế khả năng đi sâu vào từng lĩnh vực.

Luật Hoạt động giám sát năm 2025 đã mở rộng vai trò của các cơ quan chuyên môn như: Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, các ban của HĐND. Những cơ quan này sẽ trực tiếp tham gia vào quá trình xem xét, xử lý và giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri.

Theo các chuyên gia, cơ chế này giúp nâng cao chất lượng phản hồi chính sách, bởi mỗi vấn đề sẽ được xem xét bởi cơ quan có chuyên môn sâu trong lĩnh vực tương ứng.

Đối với doanh nghiệp, điều này đồng nghĩa với việc những kiến nghị về chính sách kinh tế, đầu tư hay thị trường sẽ được tiếp cận và xử lý bởi các cơ quan có hiểu biết chuyên sâu hơn.

Dữ liệu số – công cụ giám sát mới của nghị trường

Một điểm đáng chú ý khác của đạo luật là việc đưa yếu tố chuyển đổi số vào hoạt động giám sát.

Theo quy định mới, các cơ quan nhà nước sẽ phải chia sẻ dữ liệu dùng chung, bao gồm dữ liệu từ thanh tra, kiểm toán và các cơ quan quản lý.

Việc liên thông dữ liệu này giúp đại biểu dân cử có thêm nguồn thông tin độc lập, thay vì chỉ dựa vào báo cáo từ các cơ quan chịu sự giám sát.

Luật sư Cao Thế Luận cho rằng đây là bước tiến quan trọng trong bối cảnh quản trị hiện đại. Khi dữ liệu được kết nối và phân tích, hoạt động giám sát sẽ trở nên dựa trên bằng chứng cụ thể, hạn chế tình trạng báo cáo một chiều hoặc thiếu minh bạch.

Đối với nền kinh tế, cơ chế này có thể góp phần thúc đẩy quản trị công minh bạch hơn, qua đó cải thiện niềm tin của nhà đầu tư và doanh nghiệp.