Nhu cầu mở rộng sản xuất, nâng cấp năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu đang đặt doanh nghiệp Việt trước áp lực lớn về vốn. Tuy nhiên, thực tế nhiều năm cho thấy, tiếp cận nguồn vốn dài hạn với chi phí hợp lý vẫn là rào cản cố hữu, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa – khu vực chiếm phần lớn số lượng doanh nghiệp cả nước.
 |
| Vốn doanh nghiệp (vốn kinh doanh) là toàn bộ số tiền hoặc tài sản ứng trước được nhà đầu tư, chủ sở hữu bỏ ra nhằm hình thành các tài sản cần thiết, phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh. Vốn có vai trò quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của các doanh nghiệp, bởi vốn là điều kiện tiền đề của quá trình sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp. |
Dù mặt bằng lãi suất đã có xu hướng hạ nhiệt và hệ thống ngân hàng liên tục được khuyến khích mở rộng tín dụng, không ít doanh nghiệp vẫn đứng ngoài “cánh cửa vốn”. Nguyên nhân không chỉ nằm ở điều kiện vay vốn khắt khe, mà còn xuất phát từ chính nội lực doanh nghiệp còn yếu, dòng tiền thiếu ổn định, đơn hàng biến động và năng lực quản trị tài chính hạn chế.
Nhiều chuyên gia cho rằng, nghịch lý hiện nay là ngân hàng có vốn nhưng doanh nghiệp lại khó hấp thụ. Thiếu tài sản bảo đảm, hồ sơ tài chính chưa minh bạch, khả năng chứng minh hiệu quả kinh doanh thấp khiến nhiều doanh nghiệp dù rất cần vốn vẫn không đủ điều kiện vay.
Bà Huỳnh Thị Mỹ - Tổng Thư ký Hiệp hội Nhựa Việt Nam, cũng chỉ rõ vòng luẩn quẩn lớn mà doanh nghiệp đang đối mặt: muốn vay vốn phải chứng minh dòng tiền ổn định, nhưng khi đơn hàng sụt giảm và thị trường khó khăn, chính điều đó lại khiến doanh nghiệp mất khả năng đáp ứng điều kiện tín dụng.
Ông Nguyễn Văn Đính - Chủ tịch Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam - nhận định rằng dù lãi suất đã giảm, nhiều doanh nghiệp vẫn không thể tiếp cận vốn vì không đủ điều kiện hấp thụ. Theo ông, vấn đề cốt lõi hiện nay không chỉ là tiền, mà còn là thị trường và khả năng duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh.
Đây là thực trạng kéo dài nhiều năm, đặc biệt rõ ở các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu và công nghiệp hỗ trợ. Khi thị trường đầu ra suy giảm, dòng tiền đứt quãng, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn tín dụng càng thấp hơn, tạo nên vòng luẩn quẩn: thiếu vốn – giảm năng lực sản xuất – khó phục hồi.
 |
| Ông Nguyễn Văn Đính - Chủ tịch Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam |
Trong bối cảnh đó, giới chuyên gia nhận định việc nới lỏng tín dụng đơn thuần chưa thể giải quyết tận gốc vấn đề. Ông Trần Hoàng Ngân, Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh, nhấn mạnh rằng việc mở rộng cho vay ồ ạt không phải giải pháp bền vững, bởi vẫn phải bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng. Theo ông, cần những cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn hiệu quả hơn nhưng không làm suy giảm chất lượng tín dụng.
Điều cần thiết hơn là một hệ sinh thái tài chính đa tầng, nơi doanh nghiệp có thể tiếp cận vốn thông qua nhiều công cụ ngoài ngân hàng truyền thống.
Một trong những hướng đi được nhấn mạnh là phát triển mạnh quỹ bảo lãnh tín dụng, bảo hiểm tín dụng và cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa theo mô hình quốc tế. Ông Phạm Xuân Hòe (nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược ngân hàng), cho rằng Việt Nam cần xây dựng hệ thống bảo lãnh tín dụng quốc gia bài bản như Nhật Bản hay Hàn Quốc để tạo cơ chế hỗ trợ vốn hiệu quả hơn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Bên cạnh đó, việc đa dạng hóa tài sản bảo đảm, chấp nhận hàng tồn kho, hợp đồng thương mại hoặc tài sản hình thành trong tương lai cũng được xem là giải pháp cần thúc đẩy nhằm mở rộng khả năng vay vốn thực tế.
Tuy nhiên, vốn không thể tách rời thị trường. GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng Nhà nước cần đóng vai trò “khách hàng lớn” thông qua các cơ chế đặt hàng, giúp doanh nghiệp có đầu ra ổn định, từ đó cải thiện dòng tiền và nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng.
Ở tầm chiến lược dài hạn, việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 222/2025 về thành lập Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam, đặt tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, đang tạo kỳ vọng lớn về một cấu trúc dẫn vốn mới.
Không chỉ là biểu tượng tài chính, trung tâm này được kỳ vọng trở thành nền tảng thu hút các dòng vốn đầu tư quốc tế, phát triển thị trường vốn hiện đại, mở rộng khả năng huy động tài chính xuyên biên giới và giảm phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng.
Tổng Giám đốc Tập đoàn Liên Thái Bình Dương - bà Lê Hồng Thủy Tiên đánh giá đây là bước đi quan trọng nhằm khơi thông nguồn lực tài chính mới, đồng thời tạo hiệu ứng lan tỏa cho nhiều ngành kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp trong nước.
Nếu vận hành hiệu quả, đây có thể trở thành bước ngoặt quan trọng giúp doanh nghiệp Việt tiếp cận thêm các nguồn vốn trung và dài hạn từ quỹ đầu tư, tổ chức tài chính quốc tế, thị trường chứng khoán, trái phiếu và các công cụ tài chính hiện đại hơn.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu cạnh tranh ngày càng gay gắt, bài toán vốn không còn chỉ là nhu cầu tài chính đơn thuần, mà trở thành thước đo sức khỏe doanh nghiệp và năng lực quốc gia.
Muốn khơi thông dòng vốn thực sự, chính sách cần đồng bộ hơn từ tín dụng, bảo lãnh, thị trường vốn đến cải thiện môi trường kinh doanh. Còn về phía doanh nghiệp, như nhiều chuyên gia nhấn mạnh, minh bạch tài chính, nâng chuẩn quản trị và xây dựng năng lực cạnh tranh bền vững vẫn là điều kiện tiên quyết.
Khi các nút thắt cũ dần được tháo gỡ và những kênh dẫn vốn mới hình thành, doanh nghiệp Việt mới có cơ hội thực sự vượt qua giới hạn tăng trưởng, mở rộng quy mô và tiến xa hơn trên bản đồ kinh tế toàn cầu.
