Doanh nghiệp Việt đang bỏ quên “mỏ vàng” giá trị nhất của mình?

Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập mới đây có cuộc trao đổi với TS. Nguyễn Trung Kiên – Viện trưởng Viện Chiến lược Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, để hiểu rõ hơn về những yếu tố đang âm thầm quyết định sức mạnh cạnh tranh của doanh nghiệp trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Ông là tác giả cuốn sách “Giá trị của những điều không nhìn thấy” - bản đồ chiến lược của giới tinh hoa, ông đã bật mí những tài sản vô hình trong kỷ nguyên kinh tế tri thức.

Cuốn sách “Giá trị của những điều không nhìn thấy” của TS. Nguyễn Trung Kiên, Viện trưởng Viện Chiến lược Công nghệ và Đổi mới sáng tạo

PV: Thưa ông, nhiều nghiên cứu cho thấy 80–90% giá trị của các tập đoàn lớn trên thế giới đến từ tài sản vô hình. Vì sao sự chuyển dịch này lại diễn ra mạnh mẽ như vậy?

TS. Nguyễn Trung Kiên: Trong nền kinh tế công nghiệp trước đây, tài sản hữu hình như nhà máy, dây chuyền sản xuất hay bất động sản chính là nền tảng tạo ra giá trị. Nhưng khi bước sang nền kinh tế tri thức, cấu trúc giá trị đã thay đổi.

Sự đảo ngược của chuỗi giá trị toàn cầu bắt đầu từ năm 1975 với mức 17% định giá từ tài sản vô hình và đến năm 2025 đã tăng tới khoảng 92% (Theo Ocean Tomo, các báo cáo trong những năm gần đây đã đánh giá các công ty trong S&P500). Ngày nay, một thuật toán có thể tạo ra giá trị lớn hơn cả một nhà máy. Một thương hiệu mạnh có thể giúp doanh nghiệp bán sản phẩm với mức giá cao hơn nhiều lần chi phí sản xuất. Và dữ liệu khách hàng – thứ không thể nhìn thấy, lại trở thành “mỏ vàng” trong kỷ nguyên số.

Chính vì vậy, trên thị trường vốn toàn cầu, các nhà đầu tư ngày càng đánh giá cao những yếu tố như tri thức, công nghệ, dữ liệu, hệ sinh thái người dùng và niềm tin thương hiệu.

PV: Theo ông, doanh nghiệp Việt Nam hiện đang đứng ở đâu trong câu chuyện tài sản vô hình?

TS. Nguyễn Trung Kiên: Thực ra nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã sở hữu tài sản vô hình rất giá trị, nhưng chưa nhận diện đầy đủ.

Một doanh nghiệp có thể có thương hiệu mạnh trong ngành. Một công ty công nghệ có thể sở hữu thuật toán hoặc nền tảng dữ liệu rất chi tiết và giá trị. Một tổ chức có thể tích lũy hệ thống khách hàng trung thành trong nhiều năm.

Tuy nhiên, phần lớn các giá trị đó chưa được quản trị như một tài sản chiến lược. Chúng ta chưa có thói quen bảo hộ và định giá thương hiệu, dữ liệu hay tri thức tổ chức một cách bài bản. Điều này khiến doanh nghiệp chưa khai thác hết tiềm năng thực sự của mình.

PV: Trong cuốn sách của ông có đề cập khá sâu đến các phương pháp định giá tài sản vô hình. Vì sao việc định giá lại quan trọng?

TS. Nguyễn Trung Kiên: Trong kinh doanh, nếu bạn không biết tài sản của mình đáng giá bao nhiêu thì rất khó đưa ra các quyết định chiến lược đúng đắn.

Ví dụ, khi doanh nghiệp gọi vốn đầu tư, tham gia M&A hay niêm yết trên thị trường quốc tế, nhà đầu tư sẽ không chỉ nhìn vào tài sản hữu hình mà còn đánh giá các tài sản vô hình.

Trên thế giới hiện đã có nhiều phương pháp định giá tài sản vô hình khá chuẩn mực như Relief-from-Royalty, Excess Earnings, Real Options hay các mô hình định giá công nghệ. Những công cụ này giúp chuyển hóa những yếu tố tưởng như trừu tượng thành giá trị tài chính cụ thể.

Điều quan trọng là doanh nghiệp cần hiểu rằng tài sản vô hình hoàn toàn có thể được lượng hóa và quản trị một cách khoa học.

Ông Panadda Diskul - Bộ trưởng Văn phòng Thủ tướng Thái Lan trao giải thưởng cống hiến cho Doanh nhân Nguyễn Trung Kiên.

PV: Một số doanh nghiệp lo ngại rằng tài sản vô hình rất khó kiểm soát và tiềm ẩn rủi ro cho doanh nghiệp. Ông nhìn nhận vấn đề này ra sao?

TS. Nguyễn Trung Kiên: Lo ngại lớn nhất không phải là quản trị tài sản vô hình ra sao, mà là việc chúng ta không quản trị chúng. Nếu doanh nghiệp không đăng ký quyền sở hữu trí tuệ, họ có thể mất quyền khai thác tài sản trí tuệ của mình. Nếu không bảo vệ dữ liệu, họ có thể đối mặt với sự mất mát về tài nguyên rất lớn. Nếu không đăng ký thương hiệu, nhãn hiệu thì họ có thể bị sao chép hoặc xâm phạm quyền lợi về dài hạn.

Vì vậy, quản trị tài sản vô hình cần được nhìn nhận như một phần của chiến lược quản trị rủi ro doanh nghiệp trong suốt quá trình hoạt động của mình.

TS. Nguyễn Trung Kiên, Phó Chủ tịch CLB CEO 1983, đúc kết tri thức sau 20 năm kinh doanh qua cuốn sách của ông: “Giá trị của những điều không nhìn thấy”.

PV: Nếu một doanh nhân, một CEO Việt Nam muốn bắt đầu xây dựng chiến lược tài sản vô hình cho doanh nghiệp, họ nên bắt đầu từ đâu, thưa ông?

TS. Nguyễn Trung Kiên: Bước đầu tiên là nhận diện những tài sản vô hình mà doanh nghiệp đang sở hữu. Điều này thường được thực hiện thông qua quá trình kiểm kê tài sản trí tuệ (IP Audit). Doanh nghiệp cần trả lời các câu hỏi như:

Chúng ta có những phát minh, sáng chế, giải pháp hữu ích, quyền tác giả nào?

Chúng ta đang sở hữu những dữ liệu, công nghệ gì?

Thương hiệu, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp của chúng ta có giá trị ra sao?

Những tri thức nào tạo nên lợi thế cạnh tranh của tổ chức?

Khi đã có bản đồ tài sản vô hình, doanh nghiệp mới có thể xây dựng chiến lược phát triển và khai thác cách hiệu quả hơn.

PV: Điều gì thôi thúc ông viết cuốn sách “Giá trị của những điều không nhìn thấy”?

TS. Nguyễn Trung Kiên: Trong gần hai thập kỷ làm việc trong lĩnh vực chiến lược, đầu tư và tái cấu trúc doanh nghiệp, tôi nhận ra rằng rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam có tiềm năng lớn nhưng chưa biết khai thác giá trị thực của mình.

Tôi viết cuốn sách này nhằm cung cấp một khung tư duy chiến lược, giúp các CEO nhận diện cấu trúc giá trị ẩn phía sau bảng cân đối kế toán. Hy vọng cuốn sách còn đồng hành cùng cộng đồng doanh nhân toàn cầu, hội nhập trong kỷ nguyên kinh tế tri thức với thông điệp: những yếu tố tưởng như vô hình lại có thể là nền tảng tạo nên giá trị bền vững nhất của doanh nghiệp trong tương lai.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, câu chuyện tài sản vô hình không còn là khái niệm học thuật mà đã trở thành vấn đề chiến lược của doanh nghiệp, thậm chí với các Tập đoàn lớn dường như đang có một cuộc “chiến tranh vô hình” đang diễn ra để nắm lấy quyền lực của những tài sản vô hình.

Trân trọng cảm ơn ông!