Chiến lược kiến tạo một nền công nghiệp tự lực, giảm thiểu sự lệ thuộc vào nguồn linh phụ kiện nhập khẩu vừa nhận được những xung lực pháp lý mạnh mẽ từ cấp thượng tầng. Phân tích của ông Nguyễn Mạnh Linh - Viện Nghiên cứu Chiến lược - Chính sách Công Thương cho thấy mạng lưới chính sách thúc đẩy các ngành sản xuất vệ tinh của Việt Nam hiện đã đạt đến độ chín và có tính bao phủ cao.
 |
| Các chuỗi cung ứng toàn cầu hiện nay mang đến nhiều cơ hội cho bất cứ doanh nghiệp nào mong muốn tham gia vào môi trường kinh doanh quốc tế. Một hệ thống chuỗi cung ứng bền vững sẽ tạo điều kiện thuận lợi để hoạt động xuất nhập khẩu diễn ra thuận lợi, dễ dàng hơn. |
Sức nặng của thể chế được thể hiện rõ nét qua Nghị định số 205/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 01/9/2025), khi Nhà nước trực tiếp mở kho báu ngân sách từ Quỹ đổi mới công nghệ quốc gia và các chương trình công nghệ cao để tiếp sức cho những đơn vị dám dấn thân vào hoạt động chuyển giao, hoàn thiện công nghệ. Bước đi này không chỉ cụ thể hóa bằng tiền mà còn tối ưu hóa thủ tục thông qua cơ chế phân cấp: Giao quyền xác nhận ưu đãi nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ cho cấp tỉnh, trong khi Bộ Công Thương sẽ cầm trịch thẩm định khối doanh nghiệp quy mô lớn.
Đặc biệt, mục tiêu này đã có một lộ trình định lượng rõ ràng khi Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc ký ban hành Quyết định số 929/QĐ-TTg vào ngày 25/5/2026, phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ với tầm nhìn đến tận năm 2035. Bản quy hoạch chiến lược này đặt ra một thước đo khắt khe bằng những con số biết nói: Đến năm 2035, tỷ lệ linh kiện thuần Việt trong chuỗi sản xuất điện tử phải cán mốc 35 - 40%, và ngành cơ khí chế tạo phải đạt 50%. Đây là cái đích bắt buộc nếu Việt Nam muốn dịch chuyển lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Khúc mắc chi phí "vượt vũ môn" và thực trạng rời rạc
Dù đang có một bệ đỡ chính sách lý tưởng và mạng lưới gần 7.000 doanh nghiệp đang vận hành, song con đường bước vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia chưa bao giờ trải hoa hồng.
 |
| Sản xuất linh kiện điện tử là quá trình chế tạo, gia công, lắp ráp các thành phần cơ bản, các phần tử cấu tạo nên mạch điện, thiết bị điện tử. Đây là một ngành công nghiệp công nghệ cao, đòi hỏi sự chính xác, tỉ mỉ và tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kỹ thuật. |
Đại diện Công ty CP Công nghiệp Bảo Minh Châu - ông Nguyễn Quang Thắng đã chỉ ra một rào cản tài chính vô hình nhưng khốc liệt: Để có tấm vé thông hành vào hệ sinh thái FDI, sản phẩm nội địa bắt buộc phải đạt các chứng chỉ quốc tế về môi trường, quản trị và chất lượng. Việc phải lặn lội mang linh kiện sang các thị trường khắt khe như Đức hay Australia để thử nghiệm đang ngốn những khoản kinh phí khổng lồ, vượt quá sức chịu đựng của nhiều đơn vị.
Thực tế này va đập mạnh vào cốt lõi của cộng đồng doanh nghiệp Việt: Quy mô đa phần nhỏ lẻ, khát vốn và đuối về công nghệ lẫn quản trị. Đó là lý do khiến tỷ lệ nội địa hóa thực tế của nhiều ngành hiện vẫn dậm chân ở mức 30 - 40%, chưa chạm tới kỳ vọng 50 - 60% của Chính phủ. Sau hai thập kỷ gầy dựng, sợi dây liên kết giữa khối doanh nghiệp FDI và các nhà thầu phụ nội địa vẫn ở trạng thái lỏng lẻo, chưa tạo được một hệ sinh thái cộng sinh bền vững.
Thay đổi tư duy trợ lực, hãy cầm tay chỉ việc
Nhìn nhận trực diện vào những khoảng trống này, các chuyên gia cho rằng đã đến lúc các hiệp hội ngành nghề, như Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội, cần chấm dứt lối tư duy hoạt động theo kiểu "giao lưu, kết nối bè bạn". Nếu không hình thành được các liên minh sản xuất thực chất để chia sẻ đơn hàng và chia sẻ mặt bằng, doanh nghiệp Việt sẽ mãi chỉ là những quân bài lẻ loi trên bàn cờ quốc tế.
Từ phòng nghị trường, ông Phan Đức Hiếu - Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội - đưa ra gợi ý đắt giá: Thay vì tổ chức các buổi hội thảo mang tính giáo điều, phổ biến văn bản suông, các hiệp hội phải phối hợp với những tổ chức chuyên môn để xuống tận nhà xưởng "cầm tay chỉ việc". Doanh nghiệp cần được hỗ trợ trực tiếp từ việc chuẩn hóa hệ thống kế toán, minh bạch báo cáo tài chính cho đến việc nâng cấp trình độ cho đội ngũ kỹ sư.
Bên cạnh đó, việc chuyển dịch nguồn nhân lực từ các ngành gia công truyền thống sang các lĩnh vực công nghệ cao, kết hợp với việc các địa phương chủ động quy hoạch lại các cụm công nghiệp chuyên môn hóa, mới là giải pháp căn cơ để biến những cơ hội dịch chuyển chuỗi cung ứng thành nguồn lợi nhuận xương máu cho quốc gia.
